Quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay tại ngân hàng thương mại cổ phần ngoại thương việt nam luận văn thạc sỹ kinh tế

Bài luận văn thạc sỹ kinh tế phân tích quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay tại Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Phạm Thị Mai Hương
• Người hướng dẫn: TS. Đinh Tiến Dũng
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1.1. Khái niệm cho vay ngân hàng
• 1.1.2. Bản chất hoạt động cho vay của ngân hàng
• 1.2. RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.2.1. Khái niệm rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay
• 1.2.2. Nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay
• 1.2.2.1. Nguyên nhân chủ quan
• 1.2.2.2. Nguyên nhân khách quan
• 1.2.3. Phân loại rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay
• 1.2.4. Dấu hiệu nhận biết rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay
• 1.2.5. Hậu quả khi xảy ra rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay
• 1.3. QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.3.1. Khái niệm quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay
• 1.3.2. Nội dung quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay
• 1.4. NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.4.1. Nhân tố chủ quan
• 1.4.2. Nhân tố khách quan
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG TMCP NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM
• 2.1. KHÁI QUÁT VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM
• 2.1.1. Quá trình hình thành, phát triển của Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam
• 2.1.2. Chức năng, nhiệm vụ và thành phần tổ chức
• 2.1.3. Các lĩnh vực hoạt động và một số kết quả kinh doanh chủ yếu
• 2.2. THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM
• 2.2.1. Thực trạng rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam
• 2.2.2. Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam
• 2.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM
• 2.3.1. Những thành công
• 2.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM
• 3.1. QUAN ĐIỂM CHỈ ĐẠO CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY THỜI GIAN TỚI
• 3.1.1. Định hướng phát triển cho vay của Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam
• 3.1.2. Định hướng quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam
• 3.2. GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM
• 3.2.1. Xây dựng và hoàn thiện chính sách tín dụng
• 3.2.2. Nâng cao hiệu quả thực thi quy trình tín dụng, quy trình quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam
• 3.2.3. Nâng cao chất lượng nhân sự và cơ cấu tổ chức
• MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• Kiến nghị đối với Chính phủ
• Kiến nghị đối với Ngân hàng nhà nước
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU, SƠ ĐỒ

Tóm tắt

I. Quản lý rủi ro tín dụng trong cho vay ngân hàng

Quản lý rủi ro tín dụng là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong hoạt động của các ngân hàng thương mại, đặc biệt là trong lĩnh vực cho vay. Rủi ro tín dụng xảy ra khi khách hàng không thể hoàn trả đầy đủ cả gốc và lãi theo thỏa thuận. Điều này có thể dẫn đến tổn thất tài chính nghiêm trọng cho ngân hàng, thậm chí là nguy cơ phá sản. Ngân hàng Ngoại Thương Việt Nam (Vietcombank) đã và đang áp dụng các biện pháp quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả để giảm thiểu những rủi ro này. Các biện pháp bao gồm việc xây dựng chính sách tín dụng chặt chẽ, nâng cao chất lượng nhân sự, và cải thiện quy trình quản lý rủi ro.

1.1. Khái niệm và bản chất của rủi ro tín dụng

Rủi ro tín dụng được định nghĩa là khả năng xảy ra tổn thất trong hoạt động cho vay do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình theo cam kết. Bản chất của rủi ro tín dụng nằm ở sự không chắc chắn về khả năng hoàn trả của khách hàng. Điều này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, bao gồm cả yếu tố chủ quan và khách quan. Ngân hàng Ngoại Thương Việt Nam đã nhận thức rõ điều này và đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.2. Nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng

Nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng có thể được chia thành hai nhóm chính: chủ quan và khách quan. Nguyên nhân chủ quan bao gồm sự yếu kém trong công tác kiểm tra nội bộ, trình độ và đạo đức của cán bộ ngân hàng, và thiếu sự giám sát sau khi cho vay. Nguyên nhân khách quan bao gồm sự biến động của môi trường kinh tế, thiên tai, và sự thiếu minh bạch trong tài chính của khách hàng. Vietcombank đã xác định rõ các nguyên nhân này và đưa ra các giải pháp cụ thể để giảm thiểu rủi ro.

II. Thực trạng quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Ngoại Thương Việt Nam

Ngân hàng Ngoại Thương Việt Nam (Vietcombank) là một trong những ngân hàng thương mại hàng đầu tại Việt Nam, với hoạt động cho vay chiếm tỷ trọng lớn trong tổng doanh thu. Tuy nhiên, rủi ro tín dụng luôn là thách thức lớn đối với ngân hàng này. Trong giai đoạn 2014-2016, Vietcombank đã ghi nhận tỷ lệ nợ xấu tăng cao, đặc biệt là trong lĩnh vực cho vay doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi ngân hàng phải có những biện pháp quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả hơn.

2.1. Thực trạng rủi ro tín dụng tại Vietcombank

Theo số liệu thống kê, tỷ lệ nợ xấu của Vietcombank trong giai đoạn 2014-2016 đã tăng đáng kể, đặc biệt là trong lĩnh vực cho vay doanh nghiệp. Nguyên nhân chính là do sự suy thoái kinh tế và sự yếu kém trong quản lý tài chính của các doanh nghiệp vay vốn. Vietcombank đã phải trích lập dự phòng rủi ro tín dụng với số tiền lớn, ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng.

2.2. Biện pháp quản lý rủi ro tín dụng của Vietcombank

Để đối phó với tình trạng rủi ro tín dụng gia tăng, Vietcombank đã áp dụng nhiều biện pháp quản lý rủi ro hiệu quả. Các biện pháp bao gồm việc xây dựng chính sách tín dụng chặt chẽ hơn, nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng, và tăng cường giám sát sau khi cho vay. Ngoài ra, ngân hàng cũng đã đầu tư vào công nghệ thông tin để cải thiện quy trình quản lý rủi ro tín dụng.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro tín dụng

Để nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay, Ngân hàng Ngoại Thương Việt Nam cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Các giải pháp này bao gồm việc hoàn thiện chính sách tín dụng, nâng cao chất lượng nhân sự, và tăng cường giám sát sau khi cho vay. Ngoài ra, ngân hàng cũng cần hợp tác chặt chẽ với các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức tín dụng khác để chia sẻ thông tin và kinh nghiệm trong quản lý rủi ro tín dụng.

3.1. Hoàn thiện chính sách tín dụng

Một trong những giải pháp quan trọng nhất là hoàn thiện chính sách tín dụng. Vietcombank cần xây dựng các tiêu chuẩn tín dụng chặt chẽ hơn, đảm bảo rằng chỉ những khách hàng có khả năng trả nợ tốt mới được cấp vốn. Ngoài ra, ngân hàng cũng cần thường xuyên cập nhật và điều chỉnh chính sách tín dụng để phù hợp với sự thay đổi của môi trường kinh tế.

3.2. Nâng cao chất lượng nhân sự

Chất lượng nhân sự đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý rủi ro tín dụng. Vietcombank cần đầu tư vào đào tạo và nâng cao trình độ chuyên môn của cán bộ tín dụng. Đồng thời, ngân hàng cũng cần xây dựng các chính sách khuyến khích và khen thưởng để động viên cán bộ thực hiện tốt công tác quản lý rủi ro tín dụng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động cho vay đóng vai trò là động lực sinh lời cốt lõi trong hệ thống ngân hàng thương mại khi đóng góp xấp xỉ 70% tổng thu nhập và lợi nhuận toàn ngành. Tuy nhiên, nghiệp vụ này cũng tiềm ẩn rủi ro lớn nhất, chiếm hơn 70% tổng tổn thất hoạt động mà các ngân hàng phải đối mặt. Tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank), dù quy mô tài sản và lợi nhuận trước trích lập liên tục tăng trưởng mạnh mẽ trong giai đoạn 2014 - 2016 – đạt 10.895 tỷ đồng năm 2014 và chạm mức 14.929 tỷ đồng năm 2016 – nhưng chi phí dự phòng rủi ro tín dụng hàng năm luôn chiếm tỷ trọng xấp xỉ 50% lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh. Hệ quả trực tiếp là lợi nhuận trước thuế thực tế sau trích lập bị sụt giảm đáng kể, chỉ còn đạt 5.827 tỷ đồng năm 2014 và 8.523 tỷ đồng năm 2016.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện toàn diện các nhân tố gây ra rủi ro tín dụng và đánh giá hiệu lực của hệ thống kiểm soát tín dụng hiện hành. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản trị rủi ro tín dụng, bóc tách thực trạng hoạt động cho vay tại Vietcombank giai đoạn 2014 - 2016, và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm duy trì tỷ lệ nợ xấu dưới ngưỡng 3% theo chuẩn mực Ngân hàng Nhà nước, hướng tới chuẩn an toàn vốn Basel II trong giai đoạn 2017 - 2020. Phạm vi nghiên cứu bao quát Hội sở chính cùng mạng lưới hơn 460 chi nhánh và phòng giao dịch của Vietcombank trên phạm vi 63 tỉnh thành. Ý nghĩa nghiên cứu mang giá trị thực tiễn sâu sắc thông qua việc hoàn thiện các chỉ số đo lường rủi ro danh mục, gia tăng tỷ lệ bao phủ nợ xấu trên 120%, bảo đảm hệ số an toàn vốn (CAR) trên 9%, và nâng cao uy tín định chế tài chính trong mạng lưới 1.856 ngân hàng đại lý tại 176 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ hai hệ thống lý thuyết quản trị tài chính hiện đại: Mô hình phân tích định tính 5C gồm Tư cách người vay (Character), Năng lực tài chính (Capacity), Dòng tiền (Cash flow), Tài sản bảo đảm (Collateral), Điều kiện kinh tế vĩ mô (Conditions), kết hợp mô hình mở rộng 6C với nhân tố Kiểm soát (Control). Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp Mô hình điểm số Z của giáo sư Edward Altman (1968) nhằm lượng hóa và cảnh báo sớm nguy cơ phá sản của khách hàng doanh nghiệp thông qua 5 chỉ số tài chính trọng yếu. Đặc biệt, luận văn kế thừa khung quản trị rủi ro theo Hiệp ước vốn Basel II với mô hình ước tính tổn thất dự kiến: Tổn thất dự kiến bằng Tỷ lệ vỡ nợ nhân Dư nợ tại thời điểm vỡ nợ nhân Tỷ trọng tổn thất khi vỡ nợ (EL = PD x EAD x LGD), cùng phương pháp đo lường Giá trị chịu rủi ro (VaR) với độ tin cậy 99% để kiểm soát mức độ thâm hụt vốn danh mục.

Khung khái niệm chính của đề tài bao gồm 4 cấu phần:

1. Cho vay ngân hàng theo quy định tại Thông tư 39/2016/TT-NHNN và Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12;
2. Rủi ro tín dụng theo Điều 3 Thông tư 02/2013/TT-NHNN, xác định là khả năng xảy ra tổn thất tài chính do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện đúng nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi;
3. Hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ phân tách cho nhóm khách hàng doanh nghiệp và khách hàng cá nhân;
4. Dự phòng rủi ro tín dụng với nguyên tắc trích lập cụ thể từ 0% đến 100% cho 5 nhóm nợ và trích lập dự phòng chung 0,75% trên tổng dư nợ từ nhóm 1 đến nhóm 4.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán độc lập của Vietcombank, báo cáo thường niên giai đoạn 2014 - 2016, dữ liệu tra cứu lịch sử tín dụng từ Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC) và hệ thống văn bản pháp quy của Ngân hàng Nhà nước. Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm toàn bộ danh mục dư nợ cấp tín dụng toàn hệ thống với quy mô trên 400.000 tỷ đồng, kết hợp khảo sát chọn mẫu điển hình 120 hồ sơ tín dụng khách hàng doanh nghiệp và thể nhân tại 15 chi nhánh trọng điểm đại diện cho ba miền Bắc, Trung, Nam.

Phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích được áp dụng nhằm tập trung phân tích sâu các khoản vay có quy mô lớn trên 50 tỷ đồng và các hồ sơ phát sinh nợ quá hạn từ nhóm 2 đến nhóm 5. Luận văn sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích đối chiếu chuỗi thời gian 3 năm liên tục, phương pháp so sánh tỷ lệ phần trăm và tổng hợp chỉ số tài chính. Lý do lựa chọn các phương pháp này nhằm lượng hóa chính xác mối quan hệ giữa biến động chi phí trích lập dự phòng và lợi nhuận ròng, đồng thời bóc tách rủi ro tập trung theo từng ngành kinh tế và thành phần sở hữu. Toàn bộ quá trình nghiên cứu và xử lý số liệu được triển khai trong thời gian từ tháng 01/2016 đến tháng 05/2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô tín dụng của Vietcombank tăng trưởng mạnh mẽ với tốc độ bình quân đạt 18,5%/năm trong giai đoạn 2014 - 2016, đưa tổng dư nợ cho vay nền kinh tế tăng từ 323.000 tỷ đồng lên hơn 460.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, cơ cấu danh mục cho vay tồn tại rủi ro tập trung cao khi dư nợ khách hàng doanh nghiệp lớn chiếm tới 68% tổng dư nợ, trong khi mảng khách hàng bán lẻ và doanh nghiệp nhỏ chỉ chiếm khoảng 32%.

Thứ hai, tỷ lệ nợ xấu nội bảng (nợ nhóm 3 đến nhóm 5) được kiểm soát rất tích cực, giảm từ 2,29% năm 2014 xuống 1,76% năm 2015 và tiếp tục hạ xuống 1,51% vào cuối năm 2016, thấp hơn đáng kể so với ngưỡng an toàn 3,0% do Ngân hàng Nhà nước quy định. Mặc dù vậy, tỷ lệ nợ cần chú ý (nhóm 2) lại có dấu hiệu gia tăng cục bộ 0,42% vào năm 2015, cảnh báo nguy cơ tiềm ẩn suy giảm khả năng trả nợ của các khách hàng chịu tác động từ biến động kinh tế vĩ mô.

Thứ ba, áp lực trích lập dự phòng rủi ro tín dụng tạo gánh nặng tài chính rất lớn. Tổng chi phí trích lập dự phòng trong 3 năm 2014 - 2016 lên tới hơn 18.000 tỷ đồng. Riêng năm 2016, ngân hàng trích lập 6.406 tỷ đồng, chiếm 42,9% tổng lợi nhuận thuần trước dự phòng, làm thu hẹp đáng kể tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA) và vốn chủ sở hữu (ROE).

Thứ tư, danh mục tài sản bảo đảm chiếm tỷ lệ cao với xấp xỉ 82% tổng dư nợ có tài sản thế chấp. Tuy nhiên, tính thanh khoản của tài sản khi xử lý thu hồi nợ xấu nhóm 5 còn rất chậm, thời gian phát mại tài sản bảo đảm bình quân kéo dài từ 18 đến 24 tháng do vướng mắc thủ tục pháp lý.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu về sự dịch chuyển chất lượng tín dụng và áp lực dự phòng có thể được trực quan hóa thông qua Biểu đồ cột kết hợp đường biểu diễn, trong đó các cột thể hiện quy mô dư nợ và số tiền trích lập dự phòng qua các năm 2014 - 2016, còn đường biểu diễn phản ánh xu hướng sụt giảm liên tục của tỷ lệ nợ xấu từ 2,29% xuống 1,51%. Bên cạnh đó, Bảng phân loại nợ theo 5 nhóm chuẩn Thông tư 02/2013/TT-NHNN giúp bóc tách chi tiết tốc độ chuyển nhóm nợ giữa các kỳ đánh giá.

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến các tồn tại trên gồm cả góc độ chủ quan và khách quan:

1. Về phía ngân hàng, công tác thẩm định tín dụng tại một số chi nhánh còn phụ thuộc nhiều vào giá trị tài sản thế chấp thay vì thẩm định sâu dòng tiền hoạt động; công tác giám sát định kỳ sau giải ngân chưa thực hiện nghiêm ngặt; hệ thống công nghệ thông tin chấm điểm xếp hạng nội bộ chưa hoàn toàn tự động hóa.
2. Về phía khách hàng, nhiều doanh nghiệp có năng lực quản trị tài chính yếu kém, báo cáo kế toán thiếu minh bạch và sử dụng vốn ngắn hạn đầu tư vào tài sản dài hạn.

So sánh với các ngân hàng thương mại quốc doanh lớn cùng thời kỳ như BIDV hay VietinBank, tỷ lệ nợ xấu 1,51% của Vietcombank là mức thấp hàng đầu toàn hệ thống (thấp hơn mức trung bình 2,1% của nhóm Big 4). Tuy nhiên, tỷ lệ trích lập dự phòng trên lợi nhuận của Vietcombank lại cao hơn mức bình quân ngành khoảng 6% - 8%. Điều này phản ánh chiến lược thận trọng cao độ của Ban lãnh đạo nhằm tạo lập tỷ lệ bao phủ nợ xấu vượt mức 120%, giúp làm sạch bảng cân đối kế toán và tạo bước đệm tài chính vững chắc để đáp ứng sớm các tiêu chuẩn khắt khe của Basel II.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Nâng cấp và tự động hóa hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ: Khối Quản lý Rủi ro chủ trì tái cấu trúc mô hình chấm điểm định lượng theo tiêu chuẩn Basel II, tích hợp cơ sở dữ liệu lớn từ CIC và hành vi khách hàng, hoàn thành trước quý 4/2018; mục tiêu nâng độ chính xác của chỉ số xác suất vỡ nợ (PD) lên trên 95% và hạ tỷ lệ sai lệch thẩm định xuống dưới 3%.
2. Tái cơ cấu danh mục cho vay và đa dạng hóa rủi ro tập trung: Khối Bán lẻ và Khối Bán buôn đẩy mạnh chiến lược phân tán rủi ro trong giai đoạn 2017 - 2020; mục tiêu nâng tỷ trọng dư nợ cho vay bán lẻ và doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) từ 32% lên tối thiểu 45% tổng dư nợ toàn hàng, đồng thời áp đặt trần giới hạn cấp tín dụng cho một ngành kinh tế đơn lẻ dưới mức 15%.
3. Chuẩn hóa quy trình kiểm soát sau giải ngân và cảnh báo sớm: Ban Kiểm soát nội bộ và Phòng Quản lý nợ tại các chi nhánh thiết lập cơ chế kiểm tra định kỳ 100% các khoản vay có quy mô trên 10 tỷ đồng trong vòng 30 ngày sau giải ngân; mục tiêu kiểm soát tỷ lệ nợ cần chú ý (nhóm 2) duy trì dưới 1,2% trong giai đoạn 2018 - 2019.
4. Nâng cao năng lực cán bộ tín dụng và chuyển đổi số quy trình phê duyệt: Khối Nhân sự phối hợp Trung tâm Đào tạo tổ chức đào tạo chuyên sâu về phân tích báo cáo tài chính và đạo đức nghề nghiệp cho hơn 5.000 cán bộ khách hàng và thẩm định viên; đồng thời triển khai phần mềm quản lý khởi tạo khoản vay (LOS) nhằm tự động hóa 50% các bước phê duyệt hồ sơ bán lẻ trước năm 2020.

Kiến nghị bổ trợ: Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý về xử lý nợ xấu, chuẩn hóa cơ chế mua bán nợ qua VAMC, và nâng cấp cổng thông tin CIC cập nhật theo thời gian thực để hỗ trợ các ngân hàng thương mại tra cứu dữ liệu khách hàng chính xác.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban Điều hành và Khối Quản trị Rủi ro tại các Ngân hàng Thương mại: Cung cấp khung tham chiếu thực tiễn để xây dựng khẩu vị rủi ro, thiết lập hạn mức tín dụng danh mục, và hoạch định chính sách trích lập dự phòng tổn thất tín dụng theo chuẩn mực quốc tế Basel II.
2. Cán bộ thẩm định và Chuyên viên Quản lý khách hàng: Trang bị cẩm nang nghiệp vụ nhận diện 6 nhóm dấu hiệu rủi ro cảnh báo sớm, ứng dụng hiệu quả mô hình 5C, mô hình 6C và chỉ số Z-score trong việc phân tích năng lực tài chính và phương án vay vốn của doanh nghiệp.
3. Học viên cao học, Giảng viên và Sinh viên khối ngành Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng làm tài liệu học thuật chuyên khảo với hệ thống dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác giai đoạn 2014 - 2016, phương pháp tiếp cận định lượng chuyên sâu và mô hình tính toán tổn thất dự kiến bài bản.
4. Cơ quan Quản lý Nhà nước và Cơ quan Thanh tra, Giám sát Ngân hàng: Đánh giá hiệu lực thực thi các văn bản điều hành tín dụng như Thông tư 02/2013/TT-NHNN và Thông tư 39/2016/TT-NHNN tại một ngân hàng thương mại nhà nước quy mô lớn, từ đó hoàn thiện cơ chế thanh tra an toàn vi mô và vĩ mô.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao chi phí trích lập dự phòng rủi ro tín dụng tại Vietcombank lại chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu lợi nhuận? Trong giai đoạn 2014 - 2016, chi phí trích lập dự phòng của Vietcombank chiếm tới khoảng 50% lợi nhuận thuần, cụ thể năm 2016 trích 6.406 tỷ đồng từ 14.929 tỷ đồng lợi nhuận trước dự phòng. Ngân hàng chủ động thực hiện trích lập thận trọng theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN nhằm bao phủ toàn bộ nợ xấu và tăng cường năng lực tài chính chống chịu rủi ro.

Mô hình điểm số Z của Edward Altman được ứng dụng như thế nào trong quản trị rủi ro tín dụng? Mô hình Z-score được ứng dụng để phân tích định lượng 5 chỉ số tài chính từ báo cáo tài chính của doanh nghiệp xin vay. Công cụ này tính toán xác suất phá sản và phân loại khách hàng vào các vùng an toàn, vùng cảnh báo hoặc vùng nguy hiểm, hỗ trợ ngân hàng đưa ra quyết định cấp tín dụng chính xác.

Tỷ lệ nợ xấu của Vietcombank biến động như thế nào trong giai đoạn nghiên cứu 2014 - 2016? Tỷ lệ nợ xấu (từ nhóm 3 đến nhóm 5) của Vietcombank ghi nhận xu hướng giảm liên tục và rõ rệt, từ mức 2,29% năm 2014 hạ xuống 1,76% năm 2015 và đạt 1,51% vào cuối năm 2016. Con số này luôn nằm trong ngưỡng an toàn dưới mức trần 3,0% theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.

Những dấu hiệu cảnh báo sớm điển hình nào cho thấy khoản vay có nguy cơ chuyển thành nợ xấu? Các dấu hiệu nhận biết bao gồm: khách hàng chậm thanh toán lãi hoặc gốc từ 10 ngày trở lên, liên tục đề nghị gia hạn nợ, doanh thu kinh doanh sụt giảm trên 20%, nộp báo cáo tài chính chậm trễ, nội bộ ban lãnh đạo doanh nghiệp mất đoàn kết hoặc phát sinh tranh chấp pháp lý với bên thứ ba.

Việc chuyển dịch cơ cấu tín dụng sang mảng bán lẻ mang lại lợi ích gì trong kiểm soát rủi ro? Cho vay bán lẻ giúp phân tán rủi ro trên hàng trăm nghìn khách hàng cá nhân với quy mô khoản vay nhỏ, khắc phục triệt để tình trạng rủi ro tập trung vào các tập đoàn lớn (vốn chiếm tới 68% dư nợ giai đoạn 2014 - 2016), đồng thời giúp ngân hàng tối ưu hóa biên thu nhập lãi thuần (NIM).

Kết luận

• Hoạt động cho vay đóng góp xấp xỉ 70% lợi nhuận ngân hàng nhưng đồng thời chiếm trên 70% tổng rủi ro hoạt động, đòi hỏi công tác quản trị rủi ro tín dụng phải được đặt lên hàng đầu.
• Vietcombank kiểm soát tốt tỷ lệ nợ xấu giảm từ 2,29% năm 2014 xuống 1,51% năm 2016 nhờ chính sách trích lập dự phòng quyết liệt với tổng số tiền hơn 18.000 tỷ đồng trong 3 năm.
• Luận văn phân tích sâu sắc thực trạng nhận diện, đo lường, báo cáo và xử lý nợ có vấn đề tại mạng lưới hơn 460 chi nhánh và phòng giao dịch của Vietcombank.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ: tự động hóa hệ thống xếp hạng nội bộ, chuyển dịch tỷ trọng dư nợ bán lẻ lên 45%, siết chặt giám sát sau cho vay và số hóa quy trình tín dụng.
• Thiết lập lộ trình chuyển đổi và ứng dụng toàn diện các chuẩn mực an toàn vốn Basel II trong giai đoạn 2017 - 2020 nhằm đảm bảo sự phát triển an toàn, bền vững.

Đóng góp lớn nhất của công trình nghiên cứu là xây dựng luận cứ khoa học thực chứng và giải pháp khả thi giúp các ngân hàng thương mại tối ưu hóa quy trình quản trị rủi ro cho vay. Trong giai đoạn tiếp theo đến năm 2020, ngân hàng cần đẩy nhanh tiến độ số hóa toàn diện quy trình khởi tạo khoản vay và mở rộng kết nối dữ liệu CIC. Bạn đọc và các nhà nghiên cứu quan tâm hãy tra cứu toàn văn luận văn để tiếp cận chi tiết hệ thống mô hình định lượng và giải pháp chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và phần kết luận, nội dung của Luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan về quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay tại các ngân hàng thƣơng mại. Chƣơng 2: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay 4 tại Ngân hàng TMCP Ngoại Thƣơng Việt Nam. Chƣơng 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam. 5 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.

HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái niệm cho vay ngân hàng Nhà kinh tế pháp Louis Baundin, đã định nghĩa cho vay nhƣ là “Một sự trao đổi tài hoá hiện tại lấy một tài hoá tƣơng lai”. Tại Việt Nam, theo thông tƣ 39/2016/TT-NHNN ngày 30/12/216 của Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam: “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thoả thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”. Bản chất hoạt động cho vay của ngân hàng Hoạt động cho vay của NHTM là hoạt động mà NHTM chấp thuận cho khách hàng vay một khoản tiền đƣợc thoả thuận trong hợp đồng với cam kết sử dụng tiền vay đúng mục đích, hoàn trả cả gốc, lãi trong một thời gian nhất định.

Hoạt động cho vay gắn liền với sản xuất, lƣu thông hàng hóa. Ở đâu có sản xuất và lƣu thông hàng hóa thì ở đó có hoạt động cho vay tồn tại và sự vận động của nó luôn mang tính chất động lực của các quan hệ kinh tế. Cho vay là quan hệ kinh tế giữa ngƣời đi vay và ngƣời cho vay, nhờ quan hệ này mà vốn (tiền và hiện vật) đƣợc vận động từ chủ thể này sang chủ thể khác để sử dụng cho các nhu cầu khác nhau trong nền kinh tế - xã hội. Đi sâu tìm hiểu có thể thấy rõ bản chất hoạt động cho vay chính là sự vận động của giá trị vốn, lần lƣợt trải qua 3 giai đoạn: - Giai đoạn cho vay: ngƣời cho vay chuyển giao quyền sử dụng giá trị 6 vốn tín dụng cho ngƣời vay trong một thời gian nhất định - Giai đoạn sử dụng vốn vay: ngƣời vay toàn quyền sử dụng giá trị vốn tín dụng vào những mục đích đã đƣợc dự kiến trƣớc - Giai đoạn hoàn trả: sau thời gian sử dụng giá trị vốn tín dụng, ngƣời vay phải hoàn trả lại cho ngƣời cho vay đầy đủ giá trị ban đầu và một phần phụ thêm (lãi).

Nhƣ vậy, có thể khẳng định rằng, nét đặc trƣng của sự vận động trong hoạt động cho vay là tính hoàn trả. Thông qua khái niệm hoạt động cho vay và bản chất của hoạt động cho vay NHTM ta nhận thấy chức năng của hoạt động cho vay là tập trung và phân phối lại vốn tiền tệ nhàn rỗi trong nền kinh tế. Tập trung và phân phối lại vốn tiền tệ là hai mặt hợp thành chức năng cơ bản nhất của tín dụng, đều đƣợc thực hiện theo nguyên tắt hoàn trả. Vì vậy cho vay có ƣu thế rõ rệt, nó kích thích mặt tập trung vốn, thúc đẩy việc sử dụng vốn có hiệu quả.

Ngoài ra cho vay còn thực hiện chức năng tiết kiệm tiền mặt và chi phí lƣu thông cho xã hội thông qua các phƣơng tiện thanh toán qua ngân hàng không dùng tiền mặt nhờ đó giảm bớt chi phí nhƣ in tiền, đúc tiền, vận chuyển, bảo quản tiền… Đồng thời cho vay còn thể hiện chức năng phản ánh và kiểm soát các hoạt động kinh tế vì hoạt động tín dụng gắn liền với sự vận động của vật tƣ, hàng hóa, chi phí trong các xí nghiệp, tổ chức kinh tế,… 1. RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái niệm rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay Trong hoạt động kinh doanh ngân hàng, cho vay là hoạt động kinh doanh đem lại lợi nhuận chủ yếu của ngân hàng nhƣng cũng là nghiệp vụ tiềm ẩn rủi ro rất lớn. Các thống kê và nghiên cứu cho thấy, rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay chiếm đến 70% trong tổng rủi ro hoạt động ngân hàng, 7 theo đó thu nhập từ hoạt động cho vay có xu hƣớng giảm xuống và thu dịch vụ có xu hƣớng tăng lên nhƣng thu nhập từ tín dụng vẫn chiếm từ 1/2 đến 2/3 thu nhập ngân hàng.

Kinh doanh ngân hàng là kinh doanh rủi ro, theo đuổi lợi nhuận với rủi ro chấp nhận đƣợc là bản chất ngân hàng.Volker, cựu chủ tịch cục dự trữ liên bang Mỹ (FED) cho rằng: “Nếu ngân hàng không có những khoản vay tồi thì đó không phải là hoạt động kinh doanh”. Rủi ro tín dụng là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây tổn thất và ảnh hƣởng nghiêm trọng đến chất lƣợng kinh doanh ngân hàng. Có nhiều định nghĩa khác nhau về rủi ro tín dụng: Trong tài liệu [1] “Financial Institutions Management – A Modern Perpective”.Lange định nghĩa: “Rủi ro tín dụng là khoản lỗ tiềm tàng khi ngân hàng cấp tín dụng cho một khách hàng, nghĩa là khả năng các luồng thu nhập dự tính mang lại từ khoản cho vay của ngân hàng không thể đƣợc thực hiện đầy đủ về cả số lƣợng và thời hạn”.Loch: “Một khi ngân hàng nắm giữ tài sản sinh lời, rủi ro xảy ra khi khách hàng sai hẹn – có nghĩa là khách hàng không thanh toán vốn gốc và lãi theo thỏa thuận. Rủi ro tín dụng là sự thay đổi tiềm ẩn của thu nhập thuần khi khách hàng không thanh toán hay thanh toán trễ hạn”.

Theo quy định tại Điều 3 Thông tƣ số 02/2013/TT-NHNN - Quy định về phân loại tài sản có, mức trích, phƣơng pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nƣớc ngoài thì “Rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay của Ngân hàng là khả năng xảy ra tổn thất trong hoạt động cho vay của các Ngân hàng do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình theo đúng cam kết”. [5] Vậy, rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay là những thiệt hại kinh tế mà Ngân hàng phải gánh chịu do khách hàng vay vốn sai hẹn trong thực hiện 8 các điều khoản trong hợp đồng tín dụng đã ký tức là nghĩa vụ trả nợ gốc, lãi không hoàn trả đầy đủ cho Ngân hàng do nguyên nhân khách quan và chủ quan. Rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay gây tổn thất về tài chính cho Ngân hàng đó là làm giảm thu nhập ròng và giảm giá trị thị trƣờng của vốn, trong trƣờng hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến thua lỗ và nguy cơ phá sản. Nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay 1.

Nguyên nhân chủ quan - Công tác kiểm tra nội bộ lỏng lẻo Kiểm tra nội bộ có điểm mạnh hơn thanh tra của Ngân hàng trung ƣơng ở tính thời gian, vì nó nhanh chóng, kịp thời ngay khi vừa phát sinh vấn đề và tính sâu sát của ngƣời kiểm tra viên, do việc kiểm tra đƣợc thực hiện thƣờng xuyên với công việc kinh doanh. Nếu công tác kiểm tra nội bộ không đƣợc thực hiện thƣờng xuyên sẽ không nhận biết đƣợc sớm những sai sót của cán bộ quản lý tín dụng tại các cấp do lợi ích cá nhân hay trình độ yếu kém, khiến ngân hàng phải chịu những tổn thất lớn, thậm chí khó vƣợt qua. - Cán bộ thiếu đạo đức và trình độ chuyên môn nghiệp vụ kém Đạo đức của cán bộ là một trong những yếu tố quan trọng để giải quyết vấn đề hạn chế rủi ro tín dụng. Là ngƣời làm việc trực tiếp với khách hàng, cán bộ ngân hàng cũng có thể cùng với khách hàng làm giả hồ sơ vay, hồ sơ đảm bảo tài sản.

Trình độ cán bộ yếu kém cũng có thể gây ra những sai sót mà khách hàng có thể lợi dụng để chiếm dụng vốn ngân hàng, sử dụng sai mục đích hoặc trì hoãn trả nợ. - Thiếu sự giám sát, quản lý nợ sau khi vay Theo dõi nợ là một trong những trách nhiệm quan trọng nhất của Cán bộ khách hàng nói riêng và ngân hàng nói chung. Việc theo dõi hoạt động của khách hàng nhằm đảm bảo sự tuân thủ nghiêm ngặt các điều khoản đề ra trong hợp đồng tín dụng giữa khách hàng và ngân hàng. 9 - Sự hợp tác của các ngân hàng thương mại thiếu chặt chẽ Các ngân hàng cần hợp tác chặt chẽ với nhau khi một khách hàng vay tiền ở nhiều ngân hàng.

Nếu thiếu trao đổi thông tin, nhiều ngân hàng có thể cho cùng cho vay một khách hàng mà không đƣợc thƣờng xuyên cập nhập thông tin hoặc phải gia tăng chi phí để có cùng một thông tin. Nhƣng khi rủi ro xảy ra, tổn thất có thể đến với bất cứ ngân hàng nào. - Không có sẵn những thông tin cần thiết cho quá trình ra quyết định tín dụng Cơ sở dữ liệu nghèo nàn trong và ngoài ngân hàng về khách hàng và môi trƣờng kinh doanh của khách hàng có thể đƣa ngân hàng đến những quyết định sai lầm, tín dụng đƣợc cấp cho những khách hàng có khả năng trả nợ kém, chậm phát hiện rủi ro, biện pháp xử lý rủi ro không hợp với nguyên nhân gây ra rủi ro. Nguyên nhân khách quan  Nguyên nhân khách quan xuất phát từ khách hàng - Sử dụng vốn sai mục đích Đa số các khách hàng khi vay vốn ngân hàng đều có các phƣơng án sử dụng vốn cụ thể với mục đích nhất định.

Cán bộ ngân hàng sẽ xem xét tính khả thi của các phƣơng án đó và quyết định có cho khách hàng có vay vốn không, cho vay với số lƣợng bao nhiêu, thời hạn bao lâu. Tuy nhiên, có những khách hàng sử dụng vốn sai mục đích không nằm trong phƣơng án mà ngân hàng đã xét duyệt, vì thế không đảm bảo đƣợc việc hoàn trả nợ, gây ra tổn thất cho ngân hàng, mất uy tín của Cán bộ khách hàng. - Khả năng quản lý kinh doanh kém Đối với khách hàng là doanh nghiệp, quản lý cũng là một yếu tố sống còn. Nếu ban lãnh đạo chƣa đủ kinh nghiệm quản lý điều hành trong lĩnh vực kinh doanh mà doanh nghiệp tham gia sẽ là tiềm ẩn một rủi ro khá lớn dẫn tới 10 kinh doanh thua lỗ và không trả đƣợc nợ vay cho ngân hàng.