Luận án tiến sĩ: Quản lý rủi ro danh mục cho vay tại các ngân hàng thương mại Việt Nam (2020)

Tài liệu chuyên sâu Quản lý rủi ro danh mục cho vay tại ngân hàng thương mại Việt Nam, phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền tảng vững chắc cho

• Tác giả: Nguyễn Bích Ngân
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thuỳ Dương
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Quản Lý Rủi Ro Danh Mục Cho Vay Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ RỦI RO DANH MỤC CHO VAY TẠI NHTM
• 1.1. Về cơ cấu tổ chức quản lý rủi ro danh mục cho vay
• 1.2. Nghiên cứu về mô hình tổ chức quản lý rủi ro danh mục cho vay
• 1.3. Nghiên cứu về nguyên tắc báo cáo thông tin giữa các bộ phận trong cơ cấu tổ chức quản lý rủi ro danh mục cho vay
• 1.4. Về nhận diện rủi ro danh mục cho vay
• 1.5. Nghiên cứu về cảnh báo sớm rủi ro tín dụng
• 1.6. Nghiên cứu về các phương pháp đánh giá chất lượng danh mục cho vay trong quá khứ
• 1.7. Về đo lường rủi ro danh mục cho vay
• 1.8. Về các công cụ quản lý rủi ro danh mục cho vay
• 1.8.1. Nghiên cứu về nhóm các công cụ hiện đại
• 1.8.2. Nghiên cứu về nhóm các công cụ truyền thống
• 1.9. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.10. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO DANH MỤC CHO VAY TẠI NHTM
• 2.1. Cơ sở lý luận về quản lý rủi ro tín dụng tại NHTM
• 2.1.1. Khái niệm về quản lý rủi ro tín dụng tại NHTM
• 2.1.2. Các nguyên tắc quản lý rủi ro tín dụng tại NHTM
• 2.1.3. Nội dung quản lý rủi ro tín dụng tại NHTM
• 2.2. Cơ sở lý luận về quản lý rủi ro danh mục cho vay tại NHTM
• 2.2.1. Khái niệm về quản lý rủi ro danh mục cho vay tại NHTM
• 2.2.2. Nội dung quản lý rủi ro danh mục cho vay tại NHTM
• 2.2.3. Các nhân tố ảnh hưởng tới quản lý rủi ro danh mục cho vay tại NHTM
• 2.3. Kinh nghiệm quốc tế về quản lý rủi ro danh mục cho vay tại NHTM
• 2.3.1. Kinh nghiệm của các NHTM Nhật Bản
• 2.3.2. Kinh nghiệm của Ngân hàng phát triển KDB - Hàn Quốc
• 2.3.3. Kinh nghiệm của ngân hàng Bangkok Bank - Thái Lan
• 2.3.4. Kinh nghiệm của ngân hàng Citibank - Hoa Kì
• 2.3.5. Bài học kinh nghiệm cho các NHTM Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RỦI RO DANH MỤC CHO VAY TẠI CÁC NHTM VIỆT NAM
• 3.1. Khái quát về các NHTM Việt Nam thuộc mẫu nghiên cứu
• 3.2. Thực trạng rủi ro danh mục cho vay tại các NHTM Việt Nam
• 3.2.1. Về tỷ lệ nợ xấu trên danh mục cho vay
• 3.2.2. Về mức độ tổn thất trên danh mục cho vay
• 3.2.3. Về mức độ tập trung tín dụng trên danh mục cho vay
• 3.3. Thực trạng quản lý rủi ro danh mục cho vay tại các NHTM Việt Nam
• 3.3.1. Về cơ cấu tổ chức quản lý rủi ro danh mục cho vay
• 3.3.2. Về nhận diện rủi ro danh mục cho vay
• 3.3.3. Về đo lường rủi ro danh mục cho vay
• 3.3.4. Về sử dụng các công cụ quản lý rủi ro danh mục cho vay
• 3.4. Đánh giá thực trạng quản lý rủi ro danh mục cho vay tại các NHTM Việt Nam
• 3.4.1. Các kết quả đạt được
• 3.4.2. Các hạn chế và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ RỦI RO DANH MỤC CHO VAY TẠI CÁC NHTM VIỆT NAM
• 4.1. Định hướng quản lý rủi ro tín dụng tại các NHTM Việt Nam
• 4.2. Giải pháp cho các NHTM Việt Nam nhằm hoàn thiện quản lý rủi ro danh mục cho vay
• 4.2.1. Về cơ cấu tổ chức quản lý rủi ro danh mục cho vay
• 4.2.2. Về nhận diện rủi ro danh mục cho vay
• 4.2.3. Về đo lường rủi ro danh mục cho vay
• 4.2.4. Về sử dụng các công cụ quản lý rủi ro danh mục cho vay
• 4.3. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 4.3.1. Nhóm kiến nghị cho NHNN với vai trò hỗ trợ, thúc đẩy việc áp dụng các mô hình đo lường rủi ro tín dụng hiện đại tại các NHTM trong hệ thống
• 4.3.2. Nhóm kiến nghị cho NHNN với tư cách là cơ quan quản lý, giám sát hoạt động mua bán nợ
• 4.3.3. Nhóm kiến nghị cho NHNN với tư cách là đơn vị quản lý thị trường giao dịch phái sinh tín dụng của các NHTM tại Việt Nam
• PHẦN KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: Các nguyên tắc quản lý rủi ro tín dụng theo Basel II
• PHỤ LỤC 2: Mô hình “Ba tuyến phòng vệ” trong quản lý rủi ro tín dụng tại NHTM
• PHỤ LỤC 3: Phiếu khảo sát chuyên gia
• PHỤ LỤC 4: Thực hiện mô phỏng đo lường rủi ro danh mục cho vay theo phương pháp FIRB bằng phần mềm R
• PHỤ LỤC 5: Mô phỏng đo lường rủi ro danh mục cho vay theo phương pháp Credit Metrics
• PHỤ LỤC 6: Thực hiện mô phỏng phân phối giá trị tổn thất của danh mục cho vay theo phương pháp Credit Metrics bằng phần mềm R

Tóm tắt

I. Quản lý rủi ro tín dụng và danh mục cho vay tại Ngân hàng thương mại Việt Nam

Nghiên cứu tập trung vào quản lý rủi ro danh mục cho vay tại ngân hàng thương mại Việt Nam. Rủi ro danh mục cho vay là mối quan tâm chính, ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn và hiệu quả của ngân hàng. Luận án phân tích vai trò của quản lý rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay. Các ngân hàng thương mại cần áp dụng các chuẩn mực quản lý rủi ro, như Basel II và Basel III, để giảm thiểu tỷ lệ nợ xấu (NPL) và tỷ lệ nợ xấu tăng cao. Quản lý nợ xấu là một phần quan trọng của quá trình này. Giám sát rủi ro tín dụng và kiểm soát rủi ro tín dụng là cần thiết. Phòng ngừa rủi ro tín dụng cần được ưu tiên. Nghiên cứu đề cập đến thông tin tài chính, chất lượng tín dụng, và chính sách tín dụng ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản. Việc đánh giá tín dụng khách hàng chính xác là then chốt. Luận án cũng xem xét cơ cấu tổ chức quản lý rủi ro, bao gồm khung quản lý rủi ro và quy trình tín dụng. Công nghệ thông tin đóng vai trò quan trọng trong quản lý rủi ro. Phần mềm quản lý rủi ro hỗ trợ việc thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu.

1.1 Nhận diện và đánh giá rủi ro

Phần này tập trung vào phân tích rủi ro tín dụng. Định giá rủi ro tín dụng dựa trên nhiều yếu tố, bao gồm thông tin tín dụng, thông tin tài chính, và rủi ro thị trường. Rủi ro tập trung và rủi ro hoạt động cũng được xem xét. Rủi ro pháp lý và rủi ro hệ thống có thể gây ảnh hưởng lớn đến danh mục cho vay. Đánh giá rủi ro tín dụng dựa trên các mô hình như CIR, EAD, LGD, và PD. Expected Loss (EL) và Unexpected Loss (UL) được tính toán để đo lường mức độ rủi ro. Quản trị rủi ro ngân hàng cũng đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về rủi ro tập trung. Các nghiên cứu quản lý rủi ro hiện đại nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giảm thiểu rủi ro và đa dạng hóa danh mục. Mô hình quản lý rủi ro hiệu quả cần bao gồm các bước thu thập dữ liệu tín dụng, xử lý dữ liệu tín dụng, và dự báo rủi ro tín dụng. Rủi ro thế chấp cần được đánh giá kỹ lưỡng. Các phương pháp định lượng rủi ro được sử dụng để hỗ trợ trong việc ra quyết định.

1.2 Quản lý và giảm thiểu rủi ro

Phần này tập trung vào các giải pháp quản lý rủi ro. Điều hành rủi ro tín dụng bao gồm các biện pháp như đa dạng hóa danh mục đầu tư, giới hạn tín dụng, và phân bổ vốn. Dự phòng rủi ro tín dụng đóng vai trò quan trọng trong việc hấp thụ tổn thất. Kiểm soát rủi ro danh mục đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ và báo cáo định kỳ. Mô hình dự báo rủi ro giúp ngân hàng dự đoán và chuẩn bị cho các tình huống xấu. Quản lý danh mục đầu tư hiệu quả cần kết hợp giữa các phương pháp truyền thống và hiện đại. Công nghệ thông tin trong quản lý rủi ro cho phép tự động hóa quá trình và nâng cao hiệu quả. Phần mềm quản lý rủi ro hỗ trợ việc phân tích dữ liệu và ra quyết định. Basel II và Basel III cung cấp khung pháp lý cho việc quản lý vốn và giảm thiểu rủi ro. Nghiên cứu quản lý rủi ro cho thấy tầm quan trọng của đánh giá hiệu quả quản lý rủi ro. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập quy định quản lý rủi ro và giám sát hoạt động ngân hàng. Thực tiễn quản lý rủi ro tại các ngân hàng thương mại cần được cải thiện liên tục.

II. Phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp

Phần này trình bày thực trạng quản lý rủi ro danh mục cho vay tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy những hạn chế trong việc áp dụng các mô hình quản lý rủi ro hiện đại. Nhiều ngân hàng vẫn dựa trên các phương pháp truyền thống, dẫn đến giám sát rủi ro không hiệu quả. Việc đánh giá rủi ro còn thiếu chính xác, ảnh hưởng đến khả năng phản ứng kịp thời. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý rủi ro. Cần tăng cường đào tạo nhân lực, nâng cấp hệ thống thông tin, và áp dụng rộng rãi các mô hình định lượng rủi ro. Việc xây dựng chính sách tín dụng chặt chẽ và quy trình tín dụng minh bạch là cần thiết. Nghiên cứu cũng đề cập đến vai trò của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong việc ban hành quy định quản lý rủi ro phù hợp với thực tiễn quốc tế. Thực tiễn quản lý rủi ro cần được cải thiện liên tục. Nghiên cứu quản lý rủi ro này cung cấp những gợi ý cho quản lý danh mục đầu tư hiệu quả hơn.

2.1 Thực trạng quản lý rủi ro

Phân tích thực trạng quản lý rủi ro cho thấy nhiều ngân hàng vẫn dựa vào kinh nghiệm và các chỉ số đơn giản. Việc áp dụng công nghệ thông tin còn hạn chế. Dữ liệu tín dụng chưa được khai thác triệt để. Rủi ro tín dụng chưa được định lượng chính xác. Hệ thống báo cáo rủi ro chưa đầy đủ và kịp thời. Kiểm soát nội bộ chưa đủ mạnh mẽ. Phòng ngừa rủi ro chưa được chú trọng. Quản lý nợ xấu cần được cải thiện. Ngân hàng thương mại Việt Nam cần cải thiện chất lượng tín dụng. Quản lý danh mục đầu tư còn nhiều bất cập. Rủi ro tập trung cần được kiểm soát chặt chẽ hơn. Việc đánh giá rủi ro chưa đầy đủ, dẫn đến quản lý rủi ro chưa hiệu quả. Nghiên cứu quản lý rủi ro cần được thực hiện thường xuyên để đánh giá và cải tiến.

2.2 Đề xuất giải pháp và kiến nghị

Đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro danh mục cho vay. Cần áp dụng các mô hình quản lý rủi ro hiện đại, như CreditMetrics và FIRB. Đầu tư vào công nghệ thông tin và phát triển hệ thống thông tin quản lý rủi ro. Tăng cường đào tạo cho nhân viên về quản lý rủi ro. Xây dựng khung pháp lý chặt chẽ về quản lý rủi ro. Tăng cường kiểm soát nội bộ. Cải thiện chất lượng tín dụng. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần có vai trò giám sát và hỗ trợ. Quản lý rủi ro là trách nhiệm của cả ngân hàng và cơ quan quản lý. Quản lý danh mục đầu tư cần được chuyên nghiệp hóa. Giải pháp quản lý rủi ro hiệu quả cần được triển khai đồng bộ. Nghiên cứu quản lý rủi ro này đóng góp vào việc xây dựng một hệ thống ngân hàng an toàn và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Hoạt động cho vay giữ vai trò là mảng kinh doanh nòng cốt, tạo ra nguồn thu nhập chủ yếu nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nguy cơ tổn thất lớn nhất đối với hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM). Các sự kiện phá sản và khủng hoảng trong lịch sử tài chính thế giới như tại Lehman Brothers (2008), Washington Mutual (2008), Northern Rock (2007) hay Bank of Credit and Commerce International (1991) đã chứng minh rằng nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ những yếu kém trong quản lý danh mục cho vay (Loan Portfolio Management – LPM).

Theo thông lệ quốc tế (OCC, 1997; Comptroller’s Handbook, 2017), quản lý rủi ro danh mục cho vay đòi hỏi việc chuyển dịch từ phương thức tiếp cận truyền thống—vốn chỉ tập trung kiểm soát chất lượng từng khoản vay đơn lẻ và các chỉ báo trễ như nợ quá hạn, nợ xấu—sang phương thức quản lý toàn diện trên phạm vi toàn danh mục bằng các công cụ đo lường và cảnh báo hiện đại. Tại Việt Nam, sau giai đoạn nợ xấu tăng cao từ cuối năm 2011, công tác quản lý rủi ro tín dụng tại các NHTM vẫn bộc lộ khoảng trống lớn: phần lớn hệ thống vẫn quản lý theo từng khoản vay riêng biệt, thiếu các mô hình lượng hóa tổn thất danh mục và chưa vận dụng hiệu quả các công cụ phòng ngừa rủi ro hiện đại. Vì vậy, luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng (mã số 9340201) của tác giả Nguyễn Bích Ngân thực hiện tại Học viện Ngân hàng (2020) với đề tài "Quản lý rủi ro danh mục cho vay tại các ngân hàng thương mại Việt Nam" đã giải quyết yêu cầu cấp thiết này.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là nghiên cứu thực trạng quản lý rủi ro danh mục cho vay tại các NHTM Việt Nam, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị hoàn thiện hướng tới các chuẩn mực quốc tế. Luận án xác định 4 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý rủi ro danh mục cho vay tại NHTM;
2. Nghiên cứu thực trạng quản lý rủi ro danh mục cho vay tại các NHTM Việt Nam, đồng thời so sánh năng lực thực hiện giữa các nhóm NHTM Việt Nam, từ đó đưa ra những đánh giá về kết quả đạt được và hạn chế;
3. Thực hiện mô phỏng đo lường rủi ro danh mục cho vay của NHTM bằng phương pháp dựa trên xếp hạng tín dụng nội bộ cơ bản của Basel II (FIRB) và phương pháp CreditMetrics;
4. Đề xuất các nhóm giải pháp và kiến nghị hoàn thiện quản lý rủi ro danh mục cho vay tại các NHTM Việt Nam hướng tới các chuẩn mực quốc tế.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Quản lý rủi ro danh mục cho vay tại ngân hàng thương mại.
• Phạm vi không gian: Hoạt động quản lý rủi ro danh mục cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 2017–2019 (các phân tích dữ liệu thứ cấp và khảo sát thực nghiệm phản ánh số liệu đến ngày 31/12/2019).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo bốn nhóm nội dung chính của quản lý rủi ro danh mục cho vay:

1. Về cơ cấu tổ chức quản lý rủi ro danh mục cho vay: Ghosh (2012) nhấn mạnh sự cần thiết của mô hình quản lý rủi ro tín dụng tập trung nhằm tách biệt chức năng chấp nhận rủi ro với chức năng giám sát, kiểm soát. Mô hình "Ba lớp phòng vệ" được chuẩn hóa bởi IIA (2013), Basel (2015), Oliver Wyman (2015) và PwC (2017). Nghiên cứu của Vincent, Gabriele và Markus (2012) chỉ ra rằng tính hiệu quả quản lý rủi ro tăng lên khi Giám đốc khối quản lý rủi ro (CRO) báo cáo trực tiếp cho Hội đồng quản trị (BOD) thay vì Tổng giám đốc (CEO). Tại Việt Nam, Lê Thị Huyền Diệu (2010) qua khảo sát 40 ngân hàng đã khẳng định tính phù hợp của mô hình quản lý rủi ro tập trung; Nguyễn Đức Tú (2012) phân tích các yếu tố định hướng mô hình; Việt Dũng (2007) phân định nguyên tắc báo cáo và thẩm quyền giữa Hội sở chính và chi nhánh.

2. Về nhận diện rủi ro danh mục cho vay: Hệ thống cảnh báo sớm (EWS) được nghiên cứu về phương pháp luận bởi Gramlich và cộng sự (2010), Zhou, Wang và Qiu (2008), Davis và Karim (2008) với các mô hình Logit, Monte Carlo, mô phỏng sự kiện rời rạc. Tại Việt Nam, Nguyễn Văn Huân và Đỗ Năng Thắng (2018), Nguyễn Thị Lan và cộng sự (2018) ứng dụng mô hình hồi quy Logistic, phân tích khác biệt tuyến tính (LDA) và máy véc-tơ hỗ trợ (SVM). Về tính hiệu quả thực tế của EWS, các nghiên cứu của Azam (2016), Qin và Luo (2014), Koyuncugil và Ozgulbas (2012), Tiberiu (2006), Sahajwala và Bergh (2000) đã kiểm chứng tại nhiều quốc gia. Về đánh giá chất lượng danh mục trong quá khứ, kỹ thuật phân tích Vintage được Siarka (2011), Zhang (2009), Breeden (2004), Burns và Stanley (2001) làm rõ; phân tích dịch chuyển nhóm nợ được Phạm Thị Nương (2013) nghiên cứu thực nghiệm tại Techcombank.

3. Về đo lường rủi ro danh mục cho vay: Saunders và Allen (2010) phân loại các mô hình định lượng thành 5 nhóm: tiếp cận quyền chọn (KMV), dạng rút gọn (KPMG, Kamakura), tiếp cận VaR (CreditMetrics), mô phỏng vĩ mô (CreditPortfolioView) và tiếp cận bảo hiểm (CreditRisk+). Bluhm, Overbeck và Wegner (2010) hệ thống hóa các mô hình Bernoulli, Poisson và mô hình hiện đại. Capuano và cộng sự (2009) vận dụng hệ phương trình Gaussian một nhân tố (Vasicek, 1987), đa nhân tố (Li, 2000) và hàm phân phối tổn thất (Andersen, Sidenius và Basu, 2003). Engelmann và Rauhmeier (2006) hướng dẫn xác định ba tham số cốt lõi theo Basel II: xác suất vỡ nợ (PD), tỷ lệ tổn thất khi vỡ nợ (LGD), và giá trị chịu rủi ro tại thời điểm vỡ nợ (EAD).

4. Về công cụ quản lý rủi ro danh mục cho vay:

• Công cụ hiện đại (phái sinh tín dụng, chứng khoán hóa CDO/MBS): Huỳnh Thị Hương Thảo (2014), Nguyễn Thị Châu Long và Trần Thụy Ái Phương (2014), Nguyễn Minh Sáng và Nguyễn Thị Lan Hương (2013), Bluhm và cộng sự (2010), Lê Hồ An Châu (2006), Minton, Stulz và Williamson (2005).
• Công cụ truyền thống: Đa dạng hóa danh mục tín dụng được phân tích bởi Nguyễn Thị Quế Thu (2016), Bùi Diệu Anh (2010), Nguyễn Minh Hiếu (2011), Rossi, Schwaiger và Winkler (2009), Kamp, Pfingsten và Prath (2005); Mua bán nợ và xử lý nợ xấu qua VAMC được nghiên cứu bởi Smithson (2003), Huỳnh Thị Hương Thảo (2019), Hoàng Thị Duyên (2016), Đào Duy Huân (2013).

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định:

• Chưa có công trình nào tại Việt Nam nghiên cứu toàn diện và đồng thời cả bốn nội dung: cơ cấu tổ chức, nhận diện rủi ro, đo lường rủi ro và công cụ quản lý rủi ro trên quy mô toàn danh mục của nhiều NHTM.
• Chưa có nghiên cứu thực nghiệm so sánh thực trạng quản lý rủi ro danh mục cho vay giữa hai nhóm NHTM: nhóm thí điểm triển khai Basel II và nhóm chưa thí điểm.
• Chưa có nghiên cứu mô phỏng cụ thể việc ứng dụng phương pháp FIRB của Basel II và mô hình CreditMetrics để lượng hóa phân phối tổn thất danh mục cho vay tại các NHTM Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án tiếp cận rủi ro tín dụng dựa trên định nghĩa của Ủy ban Basel (2000), Thông tư 02/2013/TT-NHNN và Thông tư 41/2016/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Quản lý rủi ro danh mục cho vay được định hình qua 17 nguyên tắc quản lý rủi ro tín dụng của Basel (1999) phân bổ trong 5 nhóm:

• Nhóm 1: Thiết lập môi trường rủi ro tín dụng hợp lý (3 nguyên tắc);
• Nhóm 2: Thiết lập quy trình cấp tín dụng có hiệu quả (4 nguyên tắc);
• Nhóm 3: Duy trì hệ thống quản lý tín dụng, đo lường và quy trình giám sát thích hợp (6 nguyên tắc);
• Nhóm 4: Đảm bảo hệ thống kiểm soát tương thích cho tất cả rủi ro tín dụng (3 nguyên tắc);
• Nhóm 5: Vai trò của các nhà giám sát (1 nguyên tắc).

Khung phân tích nội dung quản lý rủi ro danh mục cho vay trong luận án bao quát 4 trụ cột:

1. Cơ cấu tổ chức: Thiết lập mô hình tổ chức tập trung, quy trình báo cáo độc lập và mô hình "Ba lớp phòng vệ" (Tuyến 1: Đơn vị kinh doanh/tác nghiệp; Tuyến 2: Khối quản lý rủi ro độc lập; Tuyến 3: Kiểm toán nội bộ).
2. Nhận diện rủi ro: Hệ thống cảnh báo sớm (EWS) và các kỹ thuật phân tích dữ liệu quá khứ gồm báo cáo xu hướng (Trend report), phân tích dịch chuyển nhóm nợ (Migration analysis) và phân tích Vintage.
3. Đo lường rủi ro: Phương pháp chỉ số rủi ro (KRI), phương pháp tiêu chuẩn (SA), phương pháp dựa trên xếp hạng nội bộ (FIRB, AIRB) và các mô hình dự báo tương lai (CreditMetrics, KMV PortfolioManager, CreditRisk+, CreditPortfolioView).
4. Công cụ quản lý rủi ro: Nhóm công cụ truyền thống (thiết lập hạn mức tín dụng, đa dạng hóa danh mục, mua bán nợ) và nhóm công cụ hiện đại (chứng khoán hóa tài sản CDO/ABS, các hợp đồng phái sinh tín dụng như CDS, quyền chọn rủi ro tín dụng, hợp đồng liên kết tín dụng).

Luận án tổng hợp kinh nghiệm quốc tế từ 4 định chế tài chính: mô hình cơ cấu chuyển đổi tại Bangkok Bank (Thái Lan); tích hợp các chỉ báo kinh tế vĩ mô vào nhận diện rủi ro tại các NHTM Nhật Bản; lộ trình lượng hóa rủi ro qua 6 giai đoạn tại Ngân hàng Phát triển KDB (Hàn Quốc); và hệ thống 7 công cụ quản lý rủi ro tại Citibank (Hoa Kỳ).

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp giữa khảo sát thực nghiệm, phỏng vấn chuyên gia, thống kê mô tả phân tích dữ liệu thứ cấp và mô phỏng số học định lượng trên phần mềm thống kê R.

1. Phương pháp khảo sát và phỏng vấn chuyên gia: Khảo sát được thực hiện qua thư điện tử từ ngày 01/01/2019 đến 31/12/2019 với phiếu khảo sát gồm 22 vấn đề, gửi tới cán bộ quản lý rủi ro và tác nghiệp tín dụng tại 16 NHTM Việt Nam, chia thành 2 nhóm:

• Nhóm 1 (09 NHTM thí điểm áp dụng Basel II theo chỉ đạo của NHNN): BIDV, VietinBank, Vietcombank, Techcombank, ACB, VPBank, MB, Maritime Bank, VIB.
• Nhóm 2 (07 NHTM không nằm trong danh sách thí điểm ban đầu): HDBank, ABBank, BaoVietBank, PVcomBank, PGBank, Sacombank, NCB.

Chỉ tiêu khảo sát	Kết quả thực hiện
Số lượng phiếu phát ra	50 phiếu
Số lượng phiếu thu về hợp lệ	38 phiếu
Thời gian nhận phản hồi trung bình	37,1 ngày
Tỷ lệ câu hỏi được trả lời trung bình mỗi phiếu	87,4%
Đơn vị công tác của đối tượng khảo sát	Khối QLRR (Phòng QLRR tín dụng); Khối tác nghiệp (Phòng Quản lý tín dụng, Phòng Tín dụng)
Chức vụ cao nhất của người trả lời	Phó Giám đốc Khối Quản lý rủi ro
Số năm kinh nghiệm trung bình tại bộ phận	4,3 năm

Phỏng vấn chuyên gia được thực hiện trực tiếp và qua điện thoại, lồng ghép trong các câu hỏi mở (số 5, 10, 11, 14, 16, 18, 20, 21, 22 của bảng hỏi) sử dụng thang đo 4 mức độ theo hướng dẫn tại Công văn số 212/NHNN-TTGSNH của Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng:

• Mức 1: Chưa áp dụng hoặc mới áp dụng từ 10% trở xuống;
• Mức 2: Áp dụng trên 10% đến 50%;
• Mức 3: Áp dụng trên 50% đến dưới 100%;
• Mức 4: Áp dụng đầy đủ 100%.

2. Phương pháp mô phỏng số học định lượng: Tác giả thiết lập mô hình mô phỏng đo lường rủi ro danh mục cho vay trên phần mềm R theo 2 phương pháp:

• Phương pháp FIRB (Basel II): Thực hiện qua 3 bước, yêu cầu các tham số đầu vào gồm xác suất vỡ nợ (PD), giá trị tổn thất thực tế khi vỡ nợ (EAD), tỷ lệ tổn thất khi vỡ nợ (LGD) và hệ số tương quan tài sản giữa các khoản vay.
• Phương pháp CreditMetrics: Thực hiện qua 8 bước, xác định phân phối giá trị và phân phối tổn thất của danh mục thông qua ma trận chuyển hạng tín dụng, đường cong lãi suất chiết khấu theo hạng, hệ số nhạy cảm ngành và ma trận tương quan giữa các ngành kinh tế.

3. Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán giai đoạn 2017–2019 của 16 NHTM, số liệu của NHNN, VAMC và Vietnam Report về các chỉ tiêu: tỷ lệ an toàn vốn (CAR), tỷ lệ nợ xấu, tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro, chi phí dự phòng rủi ro, cơ cấu dư nợ theo ngành và đối tượng khách hàng, quy mô trái phiếu đặc biệt VAMC.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu về quản lý rủi ro danh mục cho vay tại NHTM

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học trong nước và quốc tế liên quan đến bốn khía cạnh quản trị danh mục tín dụng: cơ cấu tổ chức quản lý rủi ro, nhận diện rủi ro, đo lường rủi ro và các công cụ quản lý rủi ro danh mục. Tác giả chỉ ra rằng các nghiên cứu quốc tế đã phát triển sâu các mô hình định lượng dự báo (CreditMetrics, CreditRisk+, KMV) và các công cụ phái sinh tín dụng, trong khi các công trình tại Việt Nam chủ yếu tiếp cận ở cấp độ từng khoản vay riêng lẻ hoặc phân tích nợ xấu đơn thuần. Từ việc chỉ ra 3 khoảng trống nghiên cứu chính, chương này xác lập cơ sở khoa học và phương hướng triển khai các nội dung nghiên cứu tiếp theo của luận án.

Chương 2: Cơ sở lý luận về quản lý rủi ro danh mục cho vay tại NHTM

Chương 2 hoàn thiện hệ thống lý luận về quản lý rủi ro danh mục cho vay tại ngân hàng thương mại. Tác giả làm rõ các khái niệm rủi ro tín dụng, quản lý rủi ro danh mục cho vay, 17 nguyên tắc quản trị rủi ro tín dụng của Ủy ban Basel và mô hình "Ba lớp phòng vệ". Nội dung quản lý rủi ro danh mục được cấu trúc thành 4 khâu:

• Cơ cấu tổ chức: Phân tích chi tiết mô hình tập trung và mô hình phân tán, cơ chế báo cáo trực tiếp giữa Hội đồng quản trị, Ủy ban Quản lý rủi ro và bộ phận kiểm soát rủi ro độc lập.
• Nhận diện rủi ro: Phân tích quy trình hệ thống cảnh báo sớm (EWS), phương pháp báo cáo xu hướng, phân tích dịch chuyển hạng nợ và phân tích Vintage.
• Đo lường rủi ro: So sánh các phương pháp KRI, phương pháp tiêu chuẩn (SA), phương pháp xếp hạng nội bộ (FIRB, AIRB) và các mô hình dự báo phân phối tổn thất kỳ vọng (EL) và tổn thất ngoài dự tính (UL).
• Công cụ quản lý rủi ro: Phân tích cơ chế hoạt động của hạn mức tín dụng, đa dạng hóa danh mục, mua bán nợ, chứng khoán hóa (CDO/MBS) và các hợp đồng phái sinh tín dụng (CDS, quyền chọn tín dụng).

Đồng thời, chương 2 tổng hợp bài học thực tiễn từ 4 định chế tài chính quốc tế (Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Hoa Kỳ), đúc kết các bài học về xây dựng mô hình tổ chức chuyển đổi, tích hợp dữ liệu vĩ mô, lộ trình đo lường định lượng và vận dụng các công cụ thị trường.

Chương 3: Thực trạng quản lý rủi ro danh mục cho vay tại các NHTM Việt Nam

Chương 3 phân tích thực trạng rủi ro và công tác quản lý rủi ro danh mục cho vay tại 16 NHTM Việt Nam giai đoạn 2017–2019.

Về thực trạng rủi ro danh mục:

• Tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của các NHTM Nhóm 1 có xu hướng cải thiện và tiệm cận tiêu chuẩn Basel II (dao động từ 9% đến trên 12%), trong khi Nhóm 2 gặp nhiều áp lực về vốn.
• Tỷ lệ nợ xấu nội bảng của toàn hệ thống được kiểm soát dưới 3%, tuy nhiên rủi ro tiềm ẩn vẫn lớn do dư nợ tập trung cao vào các lĩnh vực như bất động sản, xây dựng, và các nhóm khách hàng doanh nghiệp lớn.
• Quy mô nắm giữ trái phiếu đặc biệt do VAMC phát hành giảm dần tại các NHTM Nhóm 1 khi các ngân hàng này chủ động trích lập dự phòng để tất toán trước hạn, trong khi một số ngân hàng Nhóm 2 vẫn phụ thuộc vào xử lý nợ qua VAMC.

Về thực trạng công tác quản lý rủi ro danh mục qua khảo sát:

• Về cơ cấu tổ chức: 100% NHTM Nhóm 1 đã xây dựng Khối Quản lý rủi ro độc lập và áp dụng mô hình "Ba lớp phòng vệ", tỷ lệ này ở Nhóm 2 đạt mức thấp hơn và vai trò của tuyến kiểm soát nội bộ chưa thực sự toàn diện.
• Về nhận diện rủi ro: Tỷ lệ NHTM Nhóm 1 xây dựng hệ thống EWS đạt trên 75%, trong khi Nhóm 2 dưới 40%. Việc ứng dụng các kỹ thuật phân tích chất lượng danh mục trong quá khứ (Vintage, Migration analysis) còn hạn chế ở cả hai nhóm; đa số các ngân hàng mới dừng lại ở báo cáo phân loại nợ theo quy định của Thông tư 02/2013/TT-NHNN.
• Về đo lường rủi ro: Các NHTM Nhóm 1 chủ yếu đo lường theo phương pháp Tiêu chuẩn (SA) và bắt đầu thử nghiệm phương pháp FIRB; trong khi Nhóm 2 chủ yếu sử dụng các chỉ số KRI cơ bản. Chưa có ngân hàng nào ứng dụng đầy đủ các mô hình dự báo phân phối tổn thất tiên tiến (CreditMetrics, KMV, CreditRisk+).
• Về công cụ quản lý rủi ro: Công cụ chủ yếu vẫn là thiết lập hạn mức tín dụng truyền thống và bán nợ cho VAMC. Các nghiệp vụ phái sinh tín dụng (CDS, CDO) và chứng khoán hóa hoàn toàn chưa được triển khai trên thực tế do thiếu hành lang pháp lý và thị trường thứ cấp.

Chương 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý rủi ro danh mục cho vay tại các NHTM Việt Nam

Trên cơ sở định hướng quản lý rủi ro tín dụng của hệ thống ngân hàng, chương 4 đề xuất các nhóm giải pháp cho NHTM và kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước:

1. Giải pháp đối với các NHTM Việt Nam:

• Cơ cấu tổ chức: Hoàn thiện mô hình "Ba lớp phòng vệ", phân định rõ trách nhiệm giữa đơn vị kinh doanh và đơn vị quản lý rủi ro; thiết lập kênh báo cáo trực tiếp từ Giám đốc Quản lý rủi ro (CRO) lên Hội đồng quản trị.
• Nhận diện rủi ro: Hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm (EWS) tự động hóa; triển khai định kỳ các kỹ thuật phân tích Vintage và phân tích dịch chuyển nhóm nợ để theo dõi suy giảm chất lượng tín dụng theo thời gian.
• Đo lường rủi ro: Xây dựng lộ trình áp dụng phương pháp FIRB và CreditMetrics. Tác giả thực hiện mô phỏng số học chi tiết trên phần mềm R:
  • Mô phỏng FIRB: Xác định tổn thất kỳ vọng (EL) và tổn thất ngoài dự tính (UL) dựa trên hệ số tương quan tài sản và các tham số PD, LGD, EAD.
  • Mô phỏng CreditMetrics: Thiết lập ma trận chuyển hạng tín dụng thực tế, tính toán phân phối giá trị danh mục và giá trị chịu rủi ro tín dụng (Credit-VaR) tại các mức độ tin cậy 95% và 99%.
• Công cụ quản lý rủi ro: Đa dạng hóa danh mục cho vay theo ngành kinh tế và kỳ hạn; chuẩn bị nguồn lực kỹ thuật để tham gia thị trường mua bán nợ tập trung và các giao dịch phái sinh tín dụng khi điều kiện pháp lý cho phép.

2. Lộ trình thực hiện phân hóa theo 2 nhóm NHTM:

• Nhóm 1 (Nhóm tiên phong): Giai đoạn 2021–2023 hoàn thiện toàn diện mô hình FIRB và kiểm toán nội bộ mô hình; giai đoạn sau 2023 từng bước thử nghiệm mô hình AIRB và phương pháp CreditMetrics.
• Nhóm 2 (Nhóm theo sau): Giai đoạn 2021–2023 tập trung chuẩn hóa cơ sở dữ liệu, áp dụng chuẩn mực Basel II theo phương pháp SA; giai đoạn sau 2023 chuyển đổi sang phương pháp FIRB.

3. Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam:

• Hỗ trợ xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về xác suất vỡ nợ (PD) và tỷ lệ tổn thất (LGD) ngành;
• Hoàn thiện khung khổ pháp lý, ban hành hướng dẫn cụ thể về xếp hạng tín dụng nội bộ nâng cao và phê duyệt mô hình nội bộ;
• Xây dựng hành lang pháp lý cho thị trường mua bán nợ tập trung và các công cụ phái sinh tín dụng (CDS).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án mang lại những đóng góp mới về mặt học thuật và thực tiễn:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận chuyên sâu: Luận giải chi tiết cơ sở phân nhóm, điều kiện áp dụng và các giới hạn kỹ thuật của các phương pháp nhận diện, đo lường (KRI, SA, FIRB, AIRB, CreditMetrics, KMV, CreditRisk+) và các công cụ quản trị danh mục tín dụng tại NHTM.
2. Đúc kết 4 bài học kinh nghiệm quốc tế cụ thể: Chỉ ra mô hình tổ chức chuyển đổi tại Bangkok Bank (Thái Lan), tích hợp biến số kinh tế vĩ mô trong EWS tại Nhật Bản, lộ trình 6 giai đoạn đo lường lượng hóa tại Ngân hàng Phát triển KDB (Hàn Quốc), và bộ 7 công cụ quản lý rủi ro tại Citibank (Hoa Kỳ).
3. Đánh giá thực nghiệm so sánh hai nhóm NHTM Việt Nam: Luận án là công trình thực hiện khảo sát 16 NHTM và so sánh đối chiếu có hệ thống giữa nhóm 9 NHTM thí điểm Basel II và nhóm 7 NHTM ngoài danh sách thí điểm về cả 4 nội dung quản lý rủi ro danh mục, chỉ ra sự chênh lệch rõ rệt về năng lực triển khai EWS và mô hình đo lường.
4. Xây dựng quy trình mô phỏng lượng hóa định lượng: Thiết lập quy trình tính toán phân phối tổn thất danh mục cho vay trên phần mềm R bằng 2 phương pháp: FIRB (3 bước) và CreditMetrics (8 bước), minh chứng tính khả thi của việc ứng dụng các mô hình đo lường rủi ro hiện đại vào thực tiễn ngân hàng tại Việt Nam.
5. Đề xuất lộ trình và giải pháp phân hóa: Đưa ra hệ thống giải pháp theo lộ trình cụ thể cho từng nhóm NHTM (Nhóm 1 và Nhóm 2) cùng 3 nhóm kiến nghị đối với NHNN nhằm hoàn thiện công tác quản lý rủi ro danh mục cho vay.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về dữ liệu và thời gian: Phạm vi dữ liệu thứ cấp và khảo sát thực nghiệm tập trung trong giai đoạn 2017–2019. Mẫu khảo sát bao gồm 16 NHTM (chiếm tỷ trọng lớn về tổng tài sản nhưng chưa bao phủ toàn bộ 100% các tổ chức tín dụng trong hệ thống).
• Hạn chế về phạm vi công cụ: Mô phỏng định lượng CreditMetrics và FIRB thực hiện dựa trên các giả định phân phối chuẩn và danh mục dữ liệu mẫu do các hạn chế về tính đồng bộ của chuỗi dữ liệu lịch sử tổn thất vỡ nợ (LGD) tại các NHTM Việt Nam.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng nghiên cứu đánh giá tác động của các cú sốc kinh tế vĩ mô đến danh mục cho vay thông qua kỹ thuật kiểm tra sức chịu tải (Stress testing); mở rộng mô hình lượng hóa rủi ro sang phương pháp AIRB cho toàn bộ các phân khúc tín dụng chuyên biệt; nghiên cứu cơ chế định giá khoản vay có điều chỉnh rủi ro (RAROC) dựa trên kết quả đo lường tổn thất danh mục.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh về quản trị danh mục cho vay (LPM), tổng quan toàn diện các mô hình định lượng đo lường rủi ro tín dụng hiện đại, cùng mã lệnh và quy trình mô phỏng thực hành trên phần mềm R (tại các Phụ lục 4, 5, 6).
• Đối với các nhà quản trị rủi ro, chuyên viên phân tích tại các NHTM: Cung cấp tài liệu tham khảo về việc tái cấu trúc mô hình "Ba lớp phòng vệ", quy trình triển khai hệ thống cảnh báo sớm (EWS), kỹ thuật phân tích dịch chuyển và Vintage, cũng như lộ trình chuyển đổi phương pháp đo lường vốn theo Basel II/Basel III.
• Đối với các cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước, Cơ quan Thanh tra Giám sát Ngân hàng): Cung cấp cơ sở thực chứng để đánh giá mức độ sẵn sàng triển khai Basel II của hệ thống NHTM, từ đó xây dựng các chính sách điều hành, hoàn thiện quy định về an toàn vốn và định hướng phát triển thị trường phái sinh tín dụng, thị trường mua bán nợ tại Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mẫu nghiên cứu khảo sát thực trạng trong luận án được phân chia thành những nhóm nào và gồm các ngân hàng cụ thể nào? Mẫu nghiên cứu gồm 16 NHTM Việt Nam được chia thành 2 nhóm:

• Nhóm 1 (09 ngân hàng thí điểm Basel II): BIDV, VietinBank, Vietcombank, Techcombank, ACB, VPBank, MB, Maritime Bank, VIB.
• Nhóm 2 (07 ngân hàng không nằm trong danh sách thí điểm ban đầu): HDBank, ABBank, BaoVietBank, PVcomBank, PGBank, Sacombank, NCB.

2. Thang điểm đánh giá trong phương pháp phỏng vấn chuyên gia của luận án được xây dựng dựa trên căn cứ nào? Thang điểm đánh giá gồm 4 mức độ (Mức 1: Chưa áp dụng hoặc mới áp dụng ≤10%; Mức 2: Áp dụng từ >10% đến 50%; Mức 3: Áp dụng từ >50% đến <100%; Mức 4: Áp dụng đầy đủ 100%) được xây dựng căn cứ theo yêu cầu báo cáo tình hình triển khai Basel II của Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng – Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tại Công văn số 212/NHNN-TTGSNH.

3. Sự khác biệt về các bước thực hiện và dữ liệu đầu vào giữa hai mô hình mô phỏng đo lường rủi ro (FIRB và CreditMetrics) trong luận án là gì?

• Phương pháp FIRB: Gồm 3 bước thực hiện; yêu cầu các dữ liệu đầu vào gồm xác suất vỡ nợ (PD), giá trị chịu rủi ro khi vỡ nợ (EAD), tỷ lệ tổn thất khi vỡ nợ (LGD) của từng khoản vay và hệ số tương quan giữa các khoản vay.
• Phương pháp CreditMetrics: Gồm 8 bước thực hiện; yêu cầu hệ thống dữ liệu phức tạp hơn gồm thông tin chi tiết khoản vay (dư nợ, hạng tín dụng, lãi suất, kỳ hạn), đường cong lãi suất chiết khấu theo hạng, ma trận xác suất chuyển hạng tín dụng, hệ số tác động của yếu tố ngành và ma trận tương quan giữa các chỉ số ngành kinh tế.

4. Khảo sát thực trạng cho thấy những điểm nghẽn lớn nhất trong việc sử dụng công cụ quản lý rủi ro danh mục cho vay tại các NHTM Việt Nam là gì? Khảo sát chỉ ra rằng các NHTM Việt Nam chủ yếu dựa vào các công cụ truyền thống (hạn mức tín dụng, xử lý nợ qua VAMC). Các công cụ hiện đại như chứng khoán hóa khoản vay (CDO, ABS) và các sản phẩm phái sinh tín dụng (CDS, quyền chọn tín dụng) hoàn toàn chưa được áp dụng trên thực tế do thiếu khuôn khổ pháp lý hướng dẫn và thị trường giao dịch thứ cấp chưa hình thành.

5. Luận án đúc kết được những kinh nghiệm quản lý rủi ro danh mục nào từ 4 ngân hàng quốc tế? Bốn bài học kinh nghiệm được rút ra gồm: (1) Mô hình tổ chức dạng chuyển đổi linh hoạt từ Bangkok Bank (Thái Lan); (2) Tích hợp các chỉ báo kinh tế vĩ mô vào hệ thống nhận diện sớm rủi ro từ các NHTM Nhật Bản; (3) Lộ trình đo lường lượng hóa rủi ro danh mục qua 6 giai đoạn từ Ngân hàng Phát triển KDB (Hàn Quốc); (4) Áp dụng đồng bộ 7 công cụ quản trị danh mục (đặc biệt là chứng khoán hóa và hạn mức an toàn) từ Citibank (Hoa Kỳ).

---

Kết luận

Luận án của tác giả Nguyễn Bích Ngân đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý rủi ro danh mục cho vay tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Thông qua phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp giữa khảo sát 16 NHTM, phỏng vấn chuyên gia và mô phỏng thực nghiệm trên phần mềm R theo chuẩn Basel II (FIRB) và CreditMetrics, công trình đã làm rõ khoảng cách về năng lực quản trị giữa các nhóm ngân hàng trong hệ thống. Hệ thống giải pháp phân hóa theo lộ trình cùng các kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước cung cấp cơ sở khoa học quan trọng nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang các chuẩn mực quản trị rủi ro quốc tế hiện đại tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án đƣợc kết cấu gồm 4 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan các nghiên cứu về quản lý rủi ro danh mục cho vay tại NHTM Chƣơng 2: Cơ sở lý luận về quản lý rủi ro danh mục cho vay tại NHTM Chƣơng 3: Thực trạng quản lý rủi ro danh mục cho vay tại các NHTM Việt Nam Chƣơng 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý rủi ro danh mục cho vay tại các NHTM Việt Nam 11 luan an CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ RỦI RO DANH MỤC CHO VAY TẠI NHTM 1. Về cơ cấu tổ chức quản lý rủi ro danh mục cho vay Về cơ cấu tổ chức tổ chức quản lý rủi ro danh mục cho vay, không có nhiều các nghiên cứu đề cập cụ thể tới phạm vi danh mục cho vay mà các nghiên cứu hiện có đƣa ra các nguyên tắc chung nhất về xây dựng mô hình tổ chức quản lý rủi ro tín dụng để đảm bảo hoạt động này đƣợc thực hiện hiệu quả tại NHTM. Dƣới đây là các nghiên cứu trong nƣớc và nƣớc ngoài tiêu biểu về cơ cấu tổ chức quản lý rủi ro danh mục cho vay xét trên hai khía cạnh: mô hình tổ chức và nguyên tắc báo cáo thông tin giữa các bộ phận trong cơ cấu tổ chức. Nghiên cứu về mô hình tổ chức quản lý rủi ro danh mục cho vay Thứ nhất, trong nghiên cứu về quản lý rủi ro tín dụng tại các NHTM, Ghosh (2012) đã nhấn mạnh về việc cần có bộ phận riêng trong ngân hàng để quản lý rủi ro tín dụng, bên cạnh hai loại rủi ro trọng yếu khác là rủi ro thị trƣờng và rủi ro hoạt động, bởi tần suất xảy ra thƣờng xuyên và độ lớn của rủi ro mà ngân hàng phải đối mặt.

Cơ cấu tổ chức mà tác giả đề xuất các NHTM cần thực hiện là cơ cấu quản lý rủi ro tín dụng tập trung (centralized organizational structure), bởi theo nghiên cứu này, mô hình trên đã phân tách đƣợc chức năng chấp nhận rủi ro (risk taking) với chức năng giám sát và kiểm soát rủi ro (risk monitoring and control). Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng đƣa ra đánh giá về các ƣu điểm khác của mô hình này trong quản lý rủi ro tín dụng tại NHTM. Đây là nền tảng lý thuyết về mô hình quản lý rủi ro mang tính chuẩn mực, phù hợp với xu hƣớng quản trị ngân hàng hiện đại đƣợc tác giả của luận án đƣa vào nghiên cứu của mình. Tuy vậy, nghiên cứu trên cũng lƣu ý các NHTM cân nhắc tới các đặc điểm về quy mô, vị trí địa lý, các hoạt động kinh doanh, số lƣợng sản phẩm dịch vụ….để đƣa ra mô hình tổ chức quản lý rủi ro tín dụng phù hợp.

Thứ hai, một dạng mô hình quản lý rủi ro tín dụng nổi bật đƣợc nhiều nghiên cứu đƣa ra và đƣợc chứng minh có tính hiệu quả cao khi áp dụng trên thực tế tại các NHTM là mô hình “ba lớp phòng vệ”. Các hƣớng dẫn mang tính chuẩn mực 12 luan an về mặt lý thuyết cho mô hình này có thể kể tới nhƣ IIA (2013), Basel (2015)5, Oliver Wyman (2015), PwC (2017). Mô hình quản lý rủi ro theo “ba lớp phòng vệ” đƣợc phát triển lần đầu tiên bởi Institute of Internal Auditors (IIA) vào năm 2013, sau đó trở thành chuẩn mực mang tính phổ biến nhất cho các tổ chức trong việc quy định các trách nhiệm về giám sát và quản lý rủi ro cho các bộ phận chức năng.