Chương 1: Cơ sở khoa học quản lý nhà nƣớc về thanh niên Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nƣớc về thanh niên ở tỉnh Cao Bằng hiện nay. Chương 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp tăng cƣờng quản lý nhà nƣớc về thanh niên ở tỉnh Cao Bằng. 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ THANH NIÊN 1. Một số khái niệm cơ bản 1.
Thanh niên và công tác thanh niên a) Thanh niên Tại Điều 1, Luật Thanh niên năm 2005 quy định: “Thanh niên là công dân Việt Nam từ 16 tuổi đến 30 tuổi”.TS Phạm Hồng Tung, khi nghiên cứu về lối sống của thanh niên cho rằng: “thanh niên là độ tuổi quá độ từ trẻ con sang người lớn trong cuộc đời mỗi người”[23,tr. Nhà khoa học này cũng khẳng định “đây là một nhóm động, không ổn định, nó nhƣ một dòng chảy, thƣờng xuyên đón nhận những thành viên mới và chia tay với những ngƣời đã trƣởng thành, vƣợt quá phạm vi lứa tuổi của nhóm”[23,tr. Từ góc độ tâm lý học thanh niên là một độ tuổi, ở giữa lứa tuổi trẻ em và tuổi trƣởng thành. Ở giai đoạn này, sự phát triển về thể chất đạt đến đỉnh cao, tuy nhiên, các yếu tố tâm lý mới đƣợc định hình và ổn định một cách tƣơng đối.
Thanh niên có sự khác biệt lớn về nhiều mặt (tuổi, nơi sinh sống, nghề nghiệp.), do đó, các đặc điểm tâm lý của thanh niên rất phong phú, đa dạng nhƣng chúng có một tính chất chung đó là tính trẻ. Tính trẻ đƣợc thể hiện ở sự năng động, nhiệt huyết, chấp nhận mạo hiểm, giàu ƣớc mơ và hoài bão lớn, thích cái mới, thích giao lƣu, học hỏi và mong ƣớc có những đóng góp cho xã hội để khẳng định bản thân. Phạm vi tuổi của thanh niên khá rộng (từ 16 tuổi đến 30 tuổi) Vì vậy, xét từ góc độ nghề nghiệp của họ, trong thanh niên có nhiều nhóm nhỏ khác nhau. Nhóm trẻ tuổi nhất đang chuẩn bị kết thúc những năm học phổ thông, mối quan tâm lớn nhất của họ là lựa chọn nghề, chọn trƣờng để tiếp tục học cao hơn hoặc bƣớc vào nghề; một bộ phận khác đang ngồi trên nghế các 8 trƣờng cao đẳng, đại học tiếp thu kiến thức, kỹ năng chuyên môn ở trình độ cao để trở thành nguồn nhân lực chất lƣợng cao của đất nƣớc; một bộ phận khác mới bƣớc vào hoạt động nghề nghiệp, đang ứng phó với những khó khăn, thử thách ban đầu của hoạt động này; bên cạnh đó, một bộ phận thanh niên đã khẳng định đƣợc vị trí sự nghiệp của mình, có những cống hiến nhất định trong xã hội.
Ngày nay, nhờ có sự phát trển nhanh của công nghệ - một lĩnh vực có rất nhiều đặc điểm phù hợp với tâm lý thanh niên, đƣợc thanh niên quan tâm ƣa thích và tích cực vạn dụng vào chuyên môn, không ít thanh niên đã đạt đƣợc những thành tựu quan trọng, nhanh chóng khẳng bản thân. Họ là lực lƣợng lao động chủ chốt của xã hội; là những ngƣời có sức khỏe thể chất đạt đến đỉnh cao; năng động, nhiệt huyết, dám nghĩ, dám làm thích giao lƣu, học hỏi để nâng cao trình độ về mọi mặt, mong muốn đƣợc đóng góp cho xã hội để khẳng định bản thân; họ là một lực lƣợng quan trọng của xã hội hiện tại và tƣơng lai. b) Công tác thanh niên Công tác thanh niên là một bộ phận quan trọng trong công tác thanh vận của Đảng, bao gồm toàn bộ những hoạt động của Đảng, Nhà nƣớc và các chủ thể xã hội khác nhằm giáo dục, bồi dƣỡng, tạo điều kiện thuận lợi cho thanh niên phấn đấu và trƣởng thành; đồng thời phát huy tính xung kích và sử dụng có hiệu quả sức lực, trí tuệ của thanh niên vào thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc. Thể chế hóa quan điểm trên của Đảng cộng sản Việt Nam, tại Khoản 2, Điều 4 Nghị định số 120/2007/NĐ-CP ngày 23/7/2007 của Thủ tƣớng Chính phủ hƣớng dẫn thi hành một số Điều của Luật Thanh niên quy định: “Công tác thanh niên là những hoạt động của Đảng, Nhà nƣớc và xã hội nhằm giáo dục, bồi dƣỡng, tạo điều kiện thuận lợi cho thanh niên phấn đấu và trƣởng thành; đồng thời phát huy vai trò xung kích, sức sáng tạo và tiềm năng to lớn của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc”.
9 Bản chất và nội dung cơ bản của công tác thanh niên bao gồm một hệ thống quan điểm, chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc; Nghị quyết, chƣơng trình, kế hoạch của Đoàn Thanh niên và các chủ thể xã hội khác cùng các phƣơng thức, giải pháp thực hiện trên cơ sở có sự phân công, phân cấp và phối hợp giữa các chủ thể quản lý nhằm tạo ra những tác động tích cực trong quá trình tổ chức, đào tạo, bồi dƣỡng và phát huy thanh niên. Quản lý nhà nước về thanh niên Quản lý nhà nƣớc về thanh niên là hoạt động quản lý của cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền nhằm thể chế hóa đƣờng lối, chủ trƣơng của Đảng, Nhà nƣớc về thanh niên và công tác thanh niên thành chính sách pháp luật; đồng thời tổ chức thực hiện có hiệu quả chính sách, pháp luật đã đƣợc có thẩm quyền ban hành nhằm bảo đảm thực hiện quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của thanh niên theo quy định của hiến pháp, pháp luật. Quản lý nhà nƣớc về thanh niên có một số đặc trƣng sau: - Một là, về đối tƣợng quản lý: Thanh niên là nhóm nhân khẩu đặc thù trong cơ cấu dân số (gồm những ngƣời trong độ tuổi nhất định, từ tuổi 16 đến 30 tuổi; không phân biệt giàu nghèo, dân tộc, tôn giáo, thành phần xuất thân); là những ngƣời trẻ tuổi. Là một lực lƣợng hùng hậu của xã hội, là lực lƣợng xung kích, đi đầu trong mọi lĩnh vực hoạt động xã hội.
Thanh niên là ngƣời tiêu biểu của xã hội, đại diện cho tƣơng lai đất nƣớc và là lực lƣợng quyết định tƣơng lai đất nƣớc. Theo đó, thanh niên có các hoạt động chủ yếu nhƣ sinh hoạt chính trị (diễn đàn thanh niên theo chủ đề để nâng cao tinh thần yêu nƣớc, ý chí cách mạng trong phát triển quốc gia,.), phong trào sáng tạo (cả trong các lĩnh vực khoa học công nghệ và văn hóa nghệ thuật), phong trào tình nguyện, chƣơng trình cải thiện tầm vóc ngƣời Việt Nam,. - Hai là, về phƣơng pháp quản lý: Thanh niên có mặt trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Trƣớc hết về phƣơng diện pháp luật, thanh niên đƣợc quản lý theo các quy định của pháp luật mà thanh niên thuộc đối tƣợng 10 điều chỉnh của lĩnh vực đó.
Ví dụ, thanh niên là công chức thì đƣợc điều chỉnh bởi Luật Cán bộ, công chức, song với tƣ cách là đoàn viên thanh niên thì đƣợc quản lý bởi tổ chức đoàn. Ngoài ra còn chịu sự quản lý của gia đình, xã hội với tƣ cách là công dân,…. Theo đó, phƣơng pháp quản lý thanh niên có tính đặc thù so với các đối tƣợng quản lý khác. - Ba là, khác biệt về mức độ quản lý: Thanh niên là đối tƣợng chịu tác động của hầu hết các văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành, thuộc phạm vi quản lý nhà nƣớc trên nhiều lĩnh vực khác nhau.
Do vậy, chính tác động của thanh niên có tính liên ngành và phạm vi áp dụng trong toàn quốc. Vì vậy, việc xây dựng chính sách, thu nhập, tổng hợp các chỉ tiêu liên quan đến thanh niên không thể do một cơ quan hay một ngành thực hiện đƣợc mà là trách nhiệm của tất cả các bộ, cơ quan ở trung ƣơng và địa phƣơng. Theo đó quản lý nhà nƣớc về thanh niên là phức tạp và có tính liên ngành. Xuất phát từ đặc điểm của đối tƣợng và mục tiêu quản lý nhà nƣớc đối với thanh niên, Nhà nƣớc có trách nhiệm ban hành cơ chế, chính sách nhằm chăm lo, giáo dục, bồi dƣỡng và phát huy thanh niên.
Đồng thời, nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức quản lý thanh niên của Nhà nƣớc và tạo điều kiện để các tổ chức của thanh niên hoạt động theo quy định của pháp luật. Nhƣ vậy, khi nói đến quản lý nhà nƣớc về thanh niên tức là nói đến: - Hệ thống cơ quan quản lý nhà nƣớc có thẩm quyền quản lý thanh niên. - Thanh niên và các tổ chức thanh niên (đối tƣợng quản lý của nhà nƣớc). - Công cụ quản lý nhà nƣớc (luật pháp về thanh niên, quản lý thanh niên và công tác thanh niên.
Luật pháp bao gồm các đạo luật, các nghị định, các quyết định và các văn bản quy phạm pháp luật). - Phƣơng pháp quản lý nhà nƣớc về thanh niên có tính đặc thù so với phƣơng pháp quản lý nhà nƣớc nói chung. - Có sự phối hợp của các cơ quan nhà nƣớc và giữa các cơ quan nhà nƣớc với tổ chức của thanh niên trong việc quản lý thanh niên. Nội dung và phƣơng thức quản lý nhà nƣớc về thanh niên 1.
Nội dung quản lý nhà nước về thanh niên Điều 5, Luật Thanh niên năm 2005 quy định nội dung quản lý nhà nƣớc về công tác thanh niên bao gồm: - Ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật, chiến lƣợc, chính sách, chƣơng trình phát triển thanh niên và công tác thanh niên; - Đào tạo, bồi dƣỡng, xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác thanh niên; - Thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm trong thực hiện chính sách, pháp luật về thanh niên và công tác thanh niên; - Quản lý hoạt động hợp tác quốc tế về thanh niên. Phương thức quản lý nhà nước về thanh niên Phƣơng thức quản lý nhà nƣớc là phƣơng thức hoạt động của cơ quan Nhà nƣớc thể hiện ở 3 mặt: lập pháp, hành pháp và tƣ pháp. Phƣơng thức mà Nhà nƣớc sử dụng là những phƣơng pháp có tính Nhà nƣớc, trong đó những phƣơng pháp quyền uy là đặc trƣng của Nhà nƣớc, đồng thời có một số phƣơng pháp giống hoặc gần giống các phƣơng pháp của đoàn thể. Tổng quát lại có những phƣơng pháp cơ bản sau: Phƣơng pháp thuyết phục, vận động, giáo dục; phƣơng pháp tổ chức, bố trí lực lƣợng, đào tạo và tuyển chọn nhân tài; Phƣơng pháp kinh tế chủ yếu là quan tâm đến lợi ích vật chất; Phƣơng pháp hành chính chủ yếu là các biện pháp có tính kỷ luật và cƣỡng chế; Phƣơng pháp trấn áp chủ yếu sử dụng các biện pháp hình sự, quân đội và các lực lƣợng an ninh.