CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT THANH, TRUYỀN HÌNH 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của quản lý nhà nước về phát thanh, truyền hình 1. Khái niệm về phát thanh, truyền hình 1. Khái niệm về phát thanh Phát thanh là một thể loại báo chí, thông báo về một sự kiện mới, tuyên bố mới, tình hình mới về sự việc, hiện tượng con người đã, đang và sẽ xảy ra, được truyền đạt trực tiếp, dễ hiểu đến đối tượng thính giả bằng phương tiện radio.
Như thế, phát thanh tác động đến thính giả bằng âm thanh, lời nói, tiếng động, âm nhạc. Hay nói cách khác, thông qua kỹ thuật sóng điện từ và hệ thống truyền thanh, phát thanh truyền đi âm thanh, tác động trực tiếp vào thính giác của người tiếp nhận. Là một loại hình truyền thông độc đáo, hấp dẫn, có khả năng tạo được sức hút và thiện cảm đối với đông đảo công chúng [51]. Phát thanh có 2 loại hình: phát thanh qua sóng điện từ, phát thanh truyền qua hệ thống dây dẫn.
Phát thanh được coi là một trong những loại hình truyền thông hiện đại, có được một lượng công chúng rộng rãi và có sức ảnh hưởng lớn tới dư luận xã hội. Phát thanh có những đặc điểm cơ bản: Tỏa sóng rộng khắp: trong cùng một khoảng thời gian, hàng triệu người có thể nghe được thông tin. Như vậy phát thanh có tính xã hội hóa cao. Kỹ thuật đơn giản, tiện lợi: Chỉ cần một thiết bị thu tín hiệu nhỏ ở bất cứ nơi nào dù là miền núi hay hải đảo, công chúng đã có thể hưởng thụ các chương trình phát thanh.
Chỉ với một chiếc radio nhỏ nhẹ có thể vừa nghe 11 chương trình phát thanh vừa làm mọi công việc, kể cả đang làm việc ngoài đồng, trong công trường hay đang lái xe ô tô … Khả năng thông tin thời sự nhanh nhạy: Ưu thế nổi bật đầu tiên của phát thanh là sự nhanh nhạy trong thông tin. Thông qua kênh phát thanh sẽ cung cấp cho bạn nghe Đài những nội dung quan trọng, những thông tin mới, và kịp thời khi mới xảy ra, đang xảy ra, hoặc sẽ xảy ra. Về ưu thế này, hiện nay chỉ có báo mạng, điện tử mới có thể cạnh tranh được với báo phát thanh. Tuy nhiên, do đặc điểm của báo mạng là phụ thuộc vào đường truyền và phương tiện cồng kềnh, kỹ thuật phức tạp nên sự tiện lợi của chiếc radio vẫn có những ưu thế do luôn đồng hành cùng với mỗi cá nhân trong mọi địa hình, mọi hoàn cảnh.
Gần gũi công chúng, hiệu quả tác động cao: Ưu thế của báo phát thanh là cách tôn trọng người nghe và tác động nhanh, hiệu quả đến công chúng và được thính giả đánh giá cao đối với những người làm báo phát thanh. Và sự thân mật, gần gũi với công chúng chính là sức hấp dẫn của báo phát thanh. Với mục tiêu thu hút thính giả, tạo ra sức sống cho làn sóng phát thanh, những người làm báo phát thanh hiện đại không chỉ quan tâm đến việc đem lại cho công chúng những thông tin nóng hổi, bổ ích, gần gũi với cuộc sống thường nhật mà còn ở cách thể hiện những thông tin đó một cách thân tình, gần gũi “như nói với một người bạn”. Người làm báo phát thanh ngày nay rất quan tâm đến những thói quen và sở thích của từng nhóm công chúng nghe Đài, không ngừng cải tiến về hình thức, chất lượng để các chương trình phát thanh ngày càng gần gũi hơn với thính giả, phù hợp với từng đối tượng nghe đài, đáp ứng thị hiếu ở từng độ tuổi.
Khái niệm về truyền hình Truyền hình (Television) có xuất xứ từ tiếng Latinh và tiếng Hy Lạp. Theo tiếng Hy Lạp, từ “Tele” có nghĩa là ở xa, “videra” có nghĩa là thấy được, còn theo tiếng Latinh có nghĩa là thấy được từ xa, ghép hai từ đó lại là 12 “Televidera”. Tiếng Anh là Television, Tiếng Pháp cũng là “Television” [52]. Như vậy dù bất cứ quốc gia nào thì tên gọi truyền hình vẫn có chung một nghĩa.
Với khả năng thu nhận tín hiệu sóng vô tuyến cũng như truyền dẫn các tín hiệu điện, truyền hình mang hình ảnh và âm thanh được mã hóa. Truyền hình được phát dưới dạng sóng vô tuyến, qua hệ thống cáp quang, hoặc cáp đồng trục. Truyền hình đáp ứng bạn xem đài cả hình ảnh lẫn âm thanh cùng một lúc [52]. Truyền hình có 02 loại là truyền hình sóng và truyền hình cáp.
- Truyền hình sóng: Truyền hình sóng là truyền hình được thực hiện theo nguyên tắc kỹ thuật như sau: hình ảnh và âm thanh được mã hóa dưới dạng các tín hiệu sóng và phát vào không trung. Các tín hiệu được các máy thu tiếp nhận rồi giải mã nhằm tạo ra các hình ảnh và âm thanh. Sóng truyền hình là sóng phẳng vì thế ăngten thu bắt buộc phải “nhìn thấy” được ăngten phát và phải nằm trong vùng phủ sóng thì mới bắt được tín hiệu tốt. -Truyền hình cáp: Truyền hình cáp (hữu tuyến) (CATV: Community Antenna Television) là những tín hiệu được truyền thông qua cáp nối từ đầu máy phát đến từng máy thu hình.
Ưu điểm của truyền hình cáp là có thể chuyển đi trong cùng một lúc theo nhu cầu của người sử dụng. Đồng thời truyền hình cáp còn phục vụ nhiều dịch vụ khác, chức năng này không thể có được từ truyền hình sóng. So với các loại hình báo chí khác, truyền hình có những đặc điểm riêng biệt mang tính đặc trưng. Tính thời sự: Truyền hình mang tính thời sự và có khả năng thông tin nhanh chóng, kịp thời trên cũng một lúc cả 2 phương diện nghe và nhìn.
Người xem có thể quan sát một cách chi tiết, tường tận qua truyền hình trực 13 tiếp và cầu truyền hình những sự kiện vừa mới diễn ra thậm chí khi đang diễn ra trong thời gian 24/24h trong ngày. Đây là ưu thế đặc biệt của truyền hình so với các loại hình báo chí khác. Ngôn ngữ truyền hình là ngôn ngữ hình ảnh và âm thanh: Một ưu thế của truyền hình chính là truyền tải cả hình ảnh và âm thanh cùng một lúc. Điều đó có nghĩa người xem truyền hình tiếp cận sự kiện bằng cả thị giác (70%) và thính giác (30%).
Chính vì vậy, truyền hình được xem là kênh thông tin có độ tin cậy cao, có khả năng làm thay đổi nhận thức, suy nghĩ và hành động của con người thông qua một sự kiện, một vấn đề nào đó. Tính phổ cập và quảng bá: Thông tin, sự kiện trên các kênh truyền hình có khả năng thu hút đông đảo người xem cùng một lúc, kể các vùng sâu , vùng xa nhờ sự phát triển của khoa học và công nghệ, đó là ưu thế của truyền hình về tính phổ cập. Tính quảng bá của truyền hình thể hiện ở chỗ khắp nơi trên thế giới có thể tiếp nhận thông tin, sự kiện xảy ra ở bất kì đâu khi được đưa lên vệ tinh. Khả năng thuyết phục công chúng: Với độ tin cậy cao nhờ 2 phương diện nghe và nhìn thông qua âm thanh và hình ảnh nên truyền hình có khả năng tác động mạnh mẽ vào suy nghĩ, nhận thức và hành động của con người.
Khả năng thuyết phục công chúng của truyền hình là công chúng có thể chứng kiến tận mắt những hình ảnh chân thực của sự kiện dù nó xảy ra bất cứ ở đâu. Đây là lợi thế lớn của truyền hình so với các loại hình chí khác. Khả năng tác động dư luận xã hội nên truyền hình trở thành diễn đàn của nhân dân: Các chương trình truyền hình mang tính thời sự, cập nhật, nóng hổi, hấp dẫn người xem bằng cả hình ảnh, âm thanh và lời bình, vừa cho người xem thấy được thực tế của vấn đề, vừa tác động vào nhận thức của công chúng. Vai trò, chức năng của phát thanh, truyền hình trong đời sống xã hội 14 PT-TH có vai trò, chức năng ngày càng quan trọng trong đời sống xã hội bởi thông qua đó sẽ chuyển tải những chủ trương, đường lối của Ðảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và của cấp ủy, chính quyền địa phương nhằm nâng cao nhận thức của nhân dân, tạo sự ổn định về an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Chính vì vậy, Lênin coi máy thu thanh là “công việc vĩ đại”, đã gọi nó là “tờ báo không có giấy và không có khoảng cách” [Lênin toàn tập, tập 517, NXB Tiến bộ - 1978, tr. Báo phát thanh như một tiểu hệ thống trong hệ thống báo chí nói riêng và hệ thống xã hội liên tục vận động và phát triển nói chung, báo phát thanh có những chức năng cơ bản như sau: chức năng thông tin, chức năng tư tưởng, chức năng khai sáng - giải trí, chức năng tổ chức - quản lý, giám sát và phản biện xã hội, chức năng kinh tế - dịch vụ [42]. Thông tin là chức năng cơ bản, chức năng khởi nguồn của PT- TH bởi nó ra đời là để đáp ứng, thỏa mãn nhu cầu thông tin giao tiếp của con người và xã hội. Trong thời đại công nghệ phát triển như hiện nay thì PT-TH chính là chức năng đưa thông tin đến thính giả và ngày càng đòi hỏi sự đa dạng, phong phú.
Quá trình đáp ứng nhu cầu này làm cho các loại hình báo chí này phát triển nhanh chóng. Chức năng tư tưởng: với PT-TH, đây là chức năng xuyên suốt, mục đích của báo chí PT-TH là khai sáng và định hướng dư luận. Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta, cũng như các loại hình báo chí khác, PT- TH là công cụ, phương tiện quan trọng dùng để tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước tới nhân dân. Báo chí trong đó có PT-TH là một lực lượng xung kích, đi đầu trong công tác định hướng tư tưởng của Đảng.
Chức năng khai sáng – giải trí: PT-TH là kênh thông tin, truyên truyền đồng thời là diễn đàn của nhân dân. Thông qua kênh sóng PT- TH, người dân 15 có thể nói lên tiếng nói của mình, cũng chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm phong phú trong cuộc sống nhằm nâng cao trình độ dân trí, đáp ứng nhu cầu phát triển hiện nay. Trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay, khi điều kiện xã hội ngày càng phát triển thì việc giải trí càng được chú trọng bởi thông qua kênh sóng PT-TH người dân có thể xem, nghe nhiều chương trình giải trí thú vị, ý nghĩa.