CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Trong những năm qua, vấn đề liên quan đến lĩnh vực hộ tịch đã được sự quan tâm của nhiều quốc gia, nhiều tác giả trong nước, ngoài nước. Trong đó có cả những nhà nghiên cứu, những người thực hiện công tác hộ tịch từ thực tiễn. Trong phạm vi nghiên cứu đề tài, cũng như khả năng thu thập tài liệu của nghiên cứu sinh, có thể tổng quan tình hình nghiên cứu như sau: 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến quản lý nhà nước về hộ tịch trong và ngoài nước 1.
Nhóm công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài 1. Công trình nghiên cứu có tính lý luận Legal aspects of civil registration in the Philippines [167] (Tạm dịch: Các khía cạnh pháp lý liên quan đến đăng ký hộ tịch ở Philippines). Tài liệu này bao gồm một số bài viết chính: Thứ nhất, Importance of civil registry documents in judicial processes by Atty.Sison (Tạm dịch: Tầm quan trọng của văn bản đăng ký hộ tịch trong quá trình tư pháp của tác giả Atty. Sison) Thứ hai, Provisions of the familly code concerning civil registration by Atty.
Saguisag) (Các quy định trong luật gia đình liên quan đến đăng ký hộ tịch của tác giả Atty. Strengthening civil registration and vital statistics in the Asia – Pacific region: Learning from country experiences ( by Carla Abouzahr, Said Yaqoob Azimi, Lisa Grace S. Bersales, Chandrasekaran Chandramouli, Lourdes Hufana, Khalid Khan, Gulnara Kulkaveva, Jonathan Marskell, and Lvaziza Sauvekenova, 2009). Tạm dịch: Thúc đẩy đăng ký hộ tịch và hệ thống sinh tử ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương: Bài học kinh nghiệm của các quốc gia (của tác giả Carla 9 Abouzahr, Said Yaqoob Azimi, Lisa Grace S.
Bersales, Chandrasekaran Chandramouli, Lourdes Hufana, Khalid Khan, Gulnara Kulkaveva, Jonathan Marskell, and Lvaziza Sauvekenova, 2009). Nội dung bài viết: Bài viết đề cập đến kinh nghiệm của 5 nước trong khu vực: Afghanistan, Ấn Độ, Kazakhstan, Pakistan và Philippines về các vấn đề như: Tầm quan trọng của hệ thống đăng ký hộ tịch và hệ thống thống kê sinh tử; Giới thiệu tổng quan về hệ thống đăng ký hộ tịch và thống kê sinh tử ở 5 nước để cho thấy sự đa dạng của các hệ thống này; Các chiến lược quan trọng mà 5 quốc gia này đưa ra nhằm giải quyết những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn thực hiện đăng ký hộ tịch và thống kê sinh tử; Những quy định và thay đổi pháp luật liên quan đến đăng ký hộ tịch và thống kê sinh tử; Tăng cường hợp tác trên nhiều lĩnh vực đăng biệt là giữa cơ quan đăng ký và cơ quan thống kê, sự tham gia ngày càng nhiều của ngành y tế trong việc thông báo các sự kiện sinh, tử… Các công trình, đề tài trên đã có những giá trị nhất định và tạo tiền đề khoa học cho các nghiên cứu của các nhà khoa học và của tác giả Luận án. Tuy nhiên, các đề tài nêu trên chỉ nghiên cứu theo cách thức chuyên đề về từng lĩnh vực cụ thể như hoạt động đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch. Các đề tài chưa có những nghiên cứu tổng quan về phương thức quản lý nhà nước, cách thức đánh giá hiệu quả quản lý nhà nước thông qua hoạt động đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch, hoặc đưa ra được những luận thuyết khoa học về quản lý công.
Thành công của tác giả mới chỉ phản ánh được những tình trạng chung nhất và đưa ra những giải pháp nhằm giải quyết các vấn đề tình trạng chung của vấn đề đăng ký hộ tịch và hệ thống đăng ký hộ tịch ở các nước đang phát triển hiện nay mà chưa đi vào các vấn đề cụ thể của hộ tịch. Civil registration in the Republic of Argentina [160] (tạm dịch: Đăng ký hộ tịch ở Cộng hòa Argentina) 10 Nội dung bài viết: Tổng quan về hệ thống đăng ký hộ tịch ở Argentina; Hệ thống pháp lý về đăng ký hộ tịch. Đường lối chỉ đạo của cơ quan có thẩm quyền liên quan đến đăng ký hộ tịch; Phân tích chi tiết một số quy định pháp luật liên quan đến hộ tịch… Tác giả đã phản ánh hệ thống đăng ký hộ tịch của Argentina liên quan đến hệ thống pháp lý, phản ánh đường lối của các cơ quan nhà nước trong vấn đề đăng ký hộ tịch, đi sâu phân tích một số quy định của pháp luật liên quan đến hộ tịch. Phạm vi bài viết đã phản ánh khá hoàn chỉnh việc đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch của đất nước này.
Nhưng mặt hạn chế của tác phẩm vẫn thiếu tính lý luận về quản lý nhà nước về hộ tịch cũng như tầm quan trọng của nó. The Child’s Right to Birth Registration – International and Chinese [178]. (Tạm dịch: Quyền trẻ em về đăng ký khai sinh – Viễn cảnh quốc tế và tại Trung Quốc) Nội dung chính: Với sự phát triển của luật nhân quyền, đặc biệt là các công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em, các khái niệm mới về trẻ em và quyền trẻ em đã được làm rõ. Đồng thời, việc đăng ký khai sinh đã trở thành một quyền cơ quản của quyền con người đối với tất cả trẻ em.
Tuy nhiên trên thực tế trong lịch sử ở Trung Quốc, việc đăng ký khai sinh cho trẻ em thường được coi như một khái niệm về hành chính công, không liên quan đến quyền trẻ em… Tác giả Liu Huawen đã gợi mở lý luận trong tác phẩm của mình về quyền trẻ em trong điều kiện thế giới đang quan tâm đến nhân quyền, đặc biệt là công ước của Liên Hiệp quốc. So với thực tế hiện nay ở Trung Quốc thì trẻ em được đăng ký khai sinh được xem xét như một công việc có tính hành chính. 11 The Role and Importance of Civil Registration and Vital Statistics Systems [177]. Nội dung chính của bài viết: Các tác giả nêu lên tầm quan trọng của việc đăng ký hộ tịch và của hệ thống thống kê sinh tử đối với sự phát triển của các quốc gia trên thế giới; Nhóm tác giả đã nêu lên tổng quan về việc đăng ký hộ tịch và hệ thống thống kê sinh tử tại các khu vực trên thế giới, bên cạnh đó là những thách thức đặt ra liên quan đến việc thống kê sinh tử, đồng thời có đề xuất những giải pháp cần ưu tiên đầu tư; Vai trò và trách nhiệm của xã hội, các cơ quan có thẩm quyền và người dân.
Tuy nhiên công trình đã có những gợi mở nhất định về mặt khoa học và tầm quan trọng của việc đăng ký hộ tịch và hệ thống quản lý nhà nước về hộ tịch ở một số quốc gia trên thế giới, nhưng chuyên đề này vẫn chưa có những nghiên cứu chuyên sâu về lý luận khoa học quản lý công đối với hộ tịch. Công trình nghiên cứu có tính thực tiễn và giải pháp Improving civil registration systems in developing countries [165] (Tạm dịch: Thúc đẩy hệ thống đăng ký hộ tịch ở các nước đang phát triển). Nội dung chính của bài viết: Thực trạng đăng ký hộ tịch ở các nước đang phát triển hiện nay; một số trở ngại để cải thiện; Các giải pháp để nâng cao hệ thống đăng ký hộ tịch ở các nước đang phát triển. Methods and Problems of Civil Registration Practices and Vital Statistics Collection in Africa [168] (Tạm dịch: Phương pháp và các vấn đề thực tiễn liên quan đến đăng ký khai sinh và hệ thống thống kê sinh tử ở Châu Phi).
Nội dung chính của bài viết: Nghiên cứu thực tiễn việc đăng ký và quản lý đăng ký hộ tịch ở các vùng, lãnh thổ thuộc Châu Phi.Makannah đã đưa ra những khó khăn, vướng mắc liên quan đến việc đăng ký và quản lý nhà nước về hộ 12 tịch, đồng thời đề xuất một số giải pháp cải thiện, tháo gỡ những khó khăn trong đăng ký hộ tịch (khai sinh, khai tử. Tác giả chưa đề cập đến vấn đề quản lý của nhà nước Châu Phi đối với đăng ký, quản lý nhà nước về hộ tịch cũng như hệ thống kê sinh tử ở Châu Phi, Hơn nữa tác giả chỉ đề cập đến nghiên cứu sinh tử, mà không đề cập đến các lĩnh vực khác của hộ tịch. Organization and status of civil registration in africa and recommendations for improvement [170] (Tạm dịch: Tổ chức và tình trạng đăng ký hộ tịch ở Châu Phi và một số kiến nghị hoàn thiện) Nội dung chính: Bài viết đề cập đến các nội dung: Cấu trúc của hệ thống đăng ký hộ tịch; Tổ chức điều tra, thống kê sinh tử; Tình trạng đăng ký hộ tịch và thống kê sinh tử. Civil registration systems and vital statistics: successes and missed opportunities [161] Tạm dịch: Hệ thống đăng ký hộ tịch và thống kê sinh tử: Thành công và cơ hội bị bỏ lỡ.
Nội dung các tác giả đã tập hợp thông tin từ nhiều nguồn khác nhau về tình trạng đăng ký hộ tịch và thống kê sinh tử ở nhiều quốc gia tại Châu Phi. Mặc dù, các cơ quan có thẩm quyền về đăng ký hộ tịch và sinh tử đã tồn tại nhiều năm ở một số nước Châu Phi, song không tạo ra sự phát triển cho hệ thống này. Hiện nay, chỉ có một số ít các quốc gia ở miền Bắc Phi và các quốc đảo nhỏ của tiểu bang Sahara là còn tồn tại việc thống kê sinh tử. Các hệ thống đăng ký hộ tịch ở các nước thuộc Châu Phi đang phát triển ở các giai đoạn khác nhau nhưng đều phải cần cải tiến.
Các tác giả hy vọng những thông tin chứa trong bài viết này sẽ là nền tảng để đưa ra quy hoạch chiến lược nhằm cải thiện hệ thống đăng ký hộ tịch và thống kê sinh, tử ở Châu Phi. Vital Statistics System of Japan [179] (tạm dịch: Hệ thống thống kê sinh tử của Nhật Bản). 13 Nội dung chính: Việc phát triển hệ thống thống kê sinh tử ở Nhật Bản; hệ thống đăng ký các vấn đề liên quan đến gia đình, cụ thể theo Luật Hộ tịch của Nhật Bản, có nội dung điều chỉnh các lĩnh vực như đăng ký khai sinh, khai tử, kết hôn, ly hôn, đăng ký thừa nhận con thông qua việc tuyên bố ý chí, nhận nuôi con nuôi, thông qua tuyên bố mất tích, chấm dứt việc nuôi con nuôi, thông báo tình trạng hôn nhân, thay đổi hộ tịch; Phương pháp thu thập dữ liệu và các sự kiện liên quan đến sinh tử; đánh giá số liệu thống kê; quy trình và việc công bố hệ thống thống kê sinh tử ở Nhật Bản. Tuy nhiên công trình chưa phản ánh được đầy đủ thực tiễn các vấn đề và quan hệ hộ tịch như việc giám hộ, hôn nhân có yếu tố nước ngoài và các vấn đề quản lý nhà nước liên quan đến hộ tịch.
