phần mở đầu, phần kết luận, luâ ̣n văn đƣợc cấu thành 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về quản lý nhà nƣớc về chất thải rắn Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng quản lý nhà nƣớc về chất thải rắn trên địa bàn quận Nam Từ Liêm Chƣơng 4: Định hƣớng và giải pháp nâng cao công tác quản lý nhà nƣớc về chất thải rắn trên địa bàn quận Nam Từ Liêm.liem TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.liem CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ CHẤT THẢI RẮN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Cho đến nay đã có một số luận án Tiến sỹ nghiên cứu về quản lý chất thải. Cụ thể nhƣ sau: Tác giả Nguyễn Văn Phƣơng với đề tài: “Pháp luật môi trường về hoạt động nhập khẩu phế liệu ở Việt Nam”. Với đề tài này, tác giả đã tập trung nghiên cứu các quan điểm, tƣ tƣởng, luật học về phế liệu, hoạt động nhập khẩu phế liệu và pháp luật thực định của Việt Nam về hoạt động này.
Pháp luật thực định của Việt Nam về hoạt động quốc tế trong nhập khẩu chất thải. Và thực tiễn áp dụng pháp luật về hoạt động này ở Việt Nam (Nguyễn Văn Phƣơng, 2010). Luận án: “Nâng cao hiệu quả quản lý chất thải rắn thành phố Hà Nội” của tác giả Nghiêm Xuân Đạt đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc quản lý chất thải nói chung, chất thải rắn nói riêng ở Hà Nội. Tác giả đã xác định phƣơng hƣớng đổi mới công tác vệ sinh môi trƣờng đô thị, đề xuất mô hình tổ chức và cơ chế quản lý chất thải rắn ở thành phố; đồng thời kiến nghị các giải pháp chủ yếu và khả thi để thực hiện mô hình đó, góp phần nâng cao hiệu quả và hiệu lực của việc quản lý môi trƣờng đô thị nói chung, quản lý chất thải rắn nói riêng ở Hà Nội và các thành phố lớn khác, nhằm bảo vệ sức khỏe và nâng cao không ngừng chất lƣợng cuộc sống nhân dân giữ cho môi trƣờng đô thị trong lành, cảnh quan tự nhiên và nhân tạo của Thủ đô phong phú, đa dạng, hấp dẫn (Nghiêm Xuân Đạt, 2012).
Luận văn Thạc sĩ: “Đánh giá hiện trạng và đề xuất các định hướng quản lý chất thải rắn tại thành phố Đà Nẵng” của tác giả Nguyễn Minh 4 (LUAN.liem TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.liem Phƣơng đã nghiên cứu và đánh giá tình hình phát sinh chất thải rắn, khối lƣợng, thành phần chất thải rắn và các biện pháp thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn trên địa bàn thành phố Đà Nẵng. Cũng nhƣ tác giả đã đƣa ra một số định hƣớng cho thành phố Đà Nẵng trong vấn đề quản lý chất thải rắn. Nhƣ: thực hiện thu gom rác thải theo giờ trên toàn địa bàn thành phố Đà Nẵng nhằm hạn chế trên 50% số lƣợng các thùng rác đặt trên các đƣờng phố khu nội thị và hạn chế tối đa 80% việc đặt thùng rác trên đƣờng phố chính; xây dựng và phát triển mô hình “Tổ dân phố không rác” tại 7 quận/huyện của thành phố Đà Nẵng. Lồng ghép tuyên truyền việc thực hiện mô hình vào chƣơng trình xây dựng nông thôn mới (Nguyễn Minh Phƣơng, 2012).
Đề tài luận văn: “Đánh giá thực trạng quản lý chất thải rắn nông nghiệp và ảnh hưởng của nó đến một số tính chất đất lúa ở huyện Hoài Đức – Hà Nội”- của tác giả Hoàng Thị Thanh Hiếu. Nội dung nghiên cứu của đề tài bao gồm thu thập số liệu và đánh giá: điều kiện tự nhiên, KT-XH huyện Hoài Đức; điều tra, đánh giá thực trạng hiện trạng phát sinh (số lƣợng, chủng loại) chất thải rắn nông nghiệp; đánh giá tình hình thu gom, vận chuyển và quản lý chất thải rắn nông nghiệp; phân tích đánh giá các hình thức xử lý phế phụ phẩm nông nghiệp hiện nay liên quan đến môi trƣờng đất lúa và đề xuất các giải pháp quản lý chất thải rắn nông nghiệp hiệu quả hơn (Hoàng Thị Thanh Hiếu, 2009). Ngoài ra các nhà khoa học đã có những bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành. Có thể kể đến một số bài viết nhƣ: “Vấn đề thực thi pháp luật về quản lý chất thải nguy hại ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Lê Kim Nguyệt đăng trên tạp chí khoa học ĐHQGHN, Luật học 27 (2011), bài viết cho rằng Việt Nam là một nƣớc đang phát triển do đó việc xác định vấn đề bảo vệ môi trƣờng nói chung và ngăn ngừa giảm thiểu chất thải nguy hại nói riêng là điều kiện tiên quyết trong chiến lƣợc phát triển kinh tế xã hội của đất 5 (LUAN.liem TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.liem nƣớc đồng thời cũng là trách nhiệm và nghĩa vụ của tất cả mọi công dân.
Việc hoàn thiện pháp luật về quản lý chất thải nguy hại là một mục tiêu quan trọng, bởi nếu làm tốt điều đó chúng ta sẽ đồng thời làm tốt hai nhiệm vụ, đó là đẩy mạnh sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc và gìn giữ một môi trƣờng sống trong lành cho chúng ta trong hiện tại cũng nhƣ cả các thế hệ mai sau trong tƣơng lai (Lê Kim Nguyệt, 2011). Hay trong chuyên mục nghiên cứu – trao đổi của tạp chí Luật học, tác giả Nguyễn Vũ Phong đã đƣa ra “Một số vấn đề về khái niệm chất thải”. Bài viết sau khi liệt kê một số khái niệm khác nhau về chất thải đã đƣa ra các tiêu chí cơ bản của khái niệm chất thải đƣợc xây dựng dựa trên những cơ sở sau đây: tiếp thu những thành quả của quá trình lập pháp của Việt Nam và các quốc gia khác; khắc phục những bất cập của khái niệm hiện hành nhằm bảo đảm tính khả thi; tiếp cận nhằm đảm bảo tính phù hợp với khái niệm chất thải của pháp luật quốc tế (Nguyễn Vũ Phong, 2015). Tuy nhiên, những bài viết này mới chỉ dừng lại ở việc đánh giá hay gợi mở một khía cạnh của pháp luật quản lý chất thải nói chung, quản lý chất thải nguy hại nói riêng còn hầu nhƣ không đi sâu vào nghiên cứu vấn đề quản lý nhà nƣớc về chất thải rắn, đặc biệt là tại quận Nam Từ Liêm.
Vì vậy, với đề tài “Quản lý nhà nƣớc về chất thải rắn trên địa bàn quận Nam Từ Liêm” tác giả mong muốn đóng góp một phần công sức nhỏ bé của mình vào việc hoàn thiện vấn đề quản lý của nhà nƣớc đối với chất thải rắn. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nƣớc về chất thải rắn 1. Khái niệm Chất thải, chất thải rắn Theo cách hiểu thông thƣờng, chất thải là những chất mà con ngƣời bỏ đi, không tiếp tục sử dụng nữa. Khi bị thải bỏ, những chất này tồn tại trong 6 (LUAN.liem TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.liem môi trƣờng dƣới những trạng thái nhất định và có thể gây ra rất nhiều tác động bất lợi cho môi trƣờng cũng nhƣ sức khỏe con ngƣời.
Từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học định nghĩa: “Chất thải là rác thải và những đồ vật bị bỏ đi nói chung”. Theo cách hiểu khái niệm này, chất thải bao gồm rác là những thứ vụn vặt bị vứt bỏ vƣơng vãi, làm bẩn và đồ vật không có giá trị, không có tác dụng nên không giữ lại. Theo quan niệm chung: chất thải rắn là tất cả các chất thải phát sinh do các hoạt động của con ngƣời và động vật tồn tại ở dạng rắn hoặc sệt (còn gọi là bùn thải), đƣợc thải bỏ khi không còn hữu dụng hay khi không muốn dùng nữa. Quản lý chất thải rắn (CTR): là một quá trình thực hiện liên tục các hoạt động phân loại, thu gom, vận chuyển, giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế, xử lý, tiêu hủy chất thải thải rắn.
Quản lý nhà nƣớc về chất thải rắn: là một cơ cấu tổ chức nhà nƣớc quản lý chuyên trách về chất thải rắn có vai trò kiểm soát các vấn đề có liên quan đến chất thải rắn về quản lý hành chính, tài chính, luật lệ, quy hoạch và kỹ thuật. Qua khái niệm này ta thấy quản lý CTR hiện nay ở nƣớc ta đƣợc thể hiện ở các khía cạnh sau: - Chủ thể thực hiện quản lý CTR - Quản lý CTR có mục đích của nó - Nội dung của quản lý CTR 1. Nguồn gốc phát sinh chất thải rắn Các nguồn gốc chủ yếu phát sinh chất thải rắn bao gồm: - Rác sinh hoạt từ khu dân cƣ đô thị và nông thôn - Rác sinh hoạt từ các trung tâm thƣơng mại - Rác từ các viện nghiên cứu, cơ quan, trƣờng học, các công trình công cộng - Rác từ các dịch vụ đô thị 7 (LUAN.liem TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.liem - Rác từ các trạm xử lý nƣớc thải và từ các ông thoát nƣớc của thành phố - Rác từ các KCN, nhà máy, xí nghiệp, cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp ngoài KCN, các làng nghề - Nguồn gốc phát sinh chất thải nguy hại chủ yếu từ các hoạt động y tế, công nghiệp và nông nghiệp (Nguyễn Vũ Phong, 2015, tr23) CT sinh hoạt CT nông nghiệp CT công nghiệp CT dịch vụ Khoáng sản Đất đá Làm giàu Quặng đuôi Sản xuất Tái chế, tái sử dụng Sản xuất phụ Tiêu thụ Thải Môi trƣờng Hình 1.1: Nguồn phát sinh chất thải rắn (Nguồn: tác giả tổng hợp) 8 (LUAN.liem TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Phân loại chất thải rắn Mỗi nguồn thải khác nhau có các loại chất thải đặc trƣng khác nhau cho từng nguồn thải, nên việc phân loại chất thải rắn cũng đƣợc tiến hành theo nhiều cách (Thủ tƣớng chính phủ, 2009, tr20).
Phân loại theo vị trí hiện hành Gồm các loại chất thải rắn trong nhà, ngoài nhà, trên đƣờng phố, chợ… 1. Phân loại theo thành phần hóa học và vật lý Gồm có các loại: chất hữu cơ, chất vô cơ, cháy đƣợc, không cháy đƣợc, kim loại, phi kim, cao su… 1.