CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BẢO VỆ VÀ PHÁT TRIỂN RỪNG 1. Khái niệm, đặc điểm, nội dung và vai trò của quản lý nhà nước về bảo vệ và phát triển rừng 1. Khái niệm quản lý nhà nước về bảo vệ và phát triển rừng 1. Rừng, phân loại rừng và khái niệm rừng đối với con người a.
Khái niệm rừng: Theo quy định tại Khoản 1, Điều 3 của Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004, rừng được định nghĩa như sau: Rừng là một hệ sinh thái bao gồm quần thể thực vật rừng, động vật rừng, vi sinh vật rừng, đất rừng và các yếu tố môi trường khác, trong đó cây gỗ, tre nứa hoặc hệ thực vật đặc trưng là thành phần chính có độ che phủ của tán rừng từ 0,1 trở lên. Rừng gồm rừng trồng và rừng tự nhiên trên đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng. Phân loại rừng Có nhiều cách phân loại rừng, tùy mục đích của con người khi phân loại. Bằng kinh nghiệm cuộc sống của mình, con người cũng đã biết chia rừng thành “Rừng Thiêng” và “Rừng Thường”, trong đó, “Rừng Thiêng” là nơi mà họ kiêng, không dám thâm nhập, khai thác.
Với nhà quản lý rừng cấp quốc gia, việc phân loại rừng phải bám sát vào mục đích quản lý của mình, theo đó, cách phân loại rừng dưới đây là phổ biến, đã trở thành cách phân loại chính thống để từ đó tiến hành điều tra, xác lập hồ sơ chính thống về quỹ rừng của quốc gia. * Phân theo chức năng + Rừng sản xuất: Đó là rừng mà từ đó, con người dùng nó để tạo ra của cải vật chất, phục vụ cho dân sinh. “Tính sản xuất” của RSX có nhiều dạng, có dạng thuần túy là nguồn nguyên liệu tự nhiên mà con người có thể khai thác hết thế hệ thực vật này thì rừng lại mọc lên thế hệ thực vật khác, nếu tốc độ khai thác của con người thấp hơn tốc độ sinh trưởng của rừng, có dạng RSX mà bản chất là Rừng trồng, như vườn rau, ở đó, con người khai thác cây nào, vạt rừng nào,.thì lại trồng 7 ngay cây mới, vạt rừng mới vào gốc cây, bãi cây vừa bị khai thác. + Rừng đặc dụng: là rừng có giá trị đặc biệt.
Căn cứ vào những giá trị đặc biệt của rừng, RĐD có thể chia thành: Rừng bảo tồn gen thực vật; Rừng bảo tồn sinh thái; Rừng bảo tồn di tích lịch sử, văn hóa dân tộc; Rừng du lịch. + Rừng phòng hộ: loại rừng này có giá trị bảo vệ “một cái gì đó”, mà suy cho cùng là, bảo vệ lợi ích lâu dài, toàn diện của con người. * Phân theo trữ lượng Trữ lượng rừng là số m3 gỗ có được trên một ha rừng tự nhiên. Theo tiêu chí này, rừng được phân thành bốn hạng: + Rừng giàu + Rừng trung bình + Rừng nghèo + Rừng tàng kiệt c.
Vai trò của rừng đối với con người * Vai trò kinh tế - Trong thời nguyên thủy và ở các vùng sâu, vùng xa của thời đại ngày nay, rừng là nguồn cung cấp nhiều loại thực phẩm sơ khai cho con người, điển hình và phổ biến là rau, củ, quả. Bên cạnh đó, rừng còn là nguồn cung cấp protit tự nhiên cho con người. - Tiến lên một bước, rừng là địa bàn đầu tiên để con người chuyển từ cách kiếm sống chủ yếu là hái lượm, săn bắt sang thuần dưỡng động vật và cây trồng, cây con tự nhiên thành gia súc, gia cầm, cây canh tác. Rừng trở thành công cụ, đối tượng để con người tác động vào, để phục vụ cho hoạt động sản xuất của con người.
- Ngày nay, các giá trị trên về kinh tế của rừng vẫn còn nguyên giá trị, nhưng với trình độ KH&CN cao, giá trị kinh tế của rừng đã thể hiện dười hình thái khác. Hình thái đó là nguồn nguyên liệu. Từ nguồn nguyên liệu, có bản chất là Xeluloz, con người bằng công nghệ hóa học, có thể chế tạo nên đủ mọi loại vật dụng của mình, điển hình là đồ gỗ và hàng dệt may, hoặc các sản phẩm của giấy. Ngày nay, sợi Coton, có nguồn gốc là xeluloz, là loại sợi chủ yếu làm nên hàng dệt may với mọi cấp chất lượng phục vụ cho nhu cầu ngày càng cao của chúng ta.
* Vai trò môi sinh 8 Thật ra, với các giá trị kinh tế của rừng, như đã nêu, ta đã có thể coi đó là vai trò môi sinh của rừng đối với con người, vì tất cả các giá trị kinh tế của rừng cũng chính là các giá trị làm nên môi trường sống cho người: con người sống trong sự nuôi dưỡng của rừng. Tuy nhiên, khi nói đến vai trò môi sinh của rừng, người ta nói thiên về các yếu tố cấu thành “bầu sinh khí” mà con người phải có mới sống được và rừng có vai trò tạo nên một phần căn bản của môi sinh đó. Trên giác độ đó, ta thấy vai trò môi sinh của Rừng giúp cho hoạt động sống của con người, gắn liền trực tiếp tới sự tồn tại của xã hội loài người. Cụ thể hơn: - Rừng điều hòa nhiệt độ, giảm nóng lạnh thái quá cho con người, như lá phổi của loài người, nhằm dung hòa khí hậu giúp cho con người có cuộc sống tốt hơn.
- Rừng làm trong lành không khí để con người được hít thở đúng dưỡng khí, khử trừ khí độc và bụi bậm. - Rừng điều hòa thủy văn, gió, mưa, giúp con người tránh bớt hạn, lụt, bão tố, gió xoáy, gió lốc. * Vai trò quân sự, quốc phòng Vai trò này không phổ biến nhưng không cá biệt, thể hiện rõ ở các quốc gia, dân tộc nhỏ, yếu, luôn bị các thế lực ngoại xâm uy hiếp, tấn công. Chỉ riêng câu thơ “Rừng che bộ đội, rừng vây quân thù” của Tố Hữu và tên tác phẩm “Rừng Xà Nu” của Nguyên Ngọc cũng đã đủ nói lên vai trò của Rừng về mặt này đối với các quốc gia, dân tộc nhỏ, yếu, luôn bị các thế lực ngoại xâm uy hiếp, tấn công nói chung, Việt Nam ta nói riêng.
Nhìn xa hơn, ta thấy, các bộ tộc nguyên thủy, sau này là các nhà nước của các quốc gia nhỏ yếu, khi khởi nghiệp, đều lấy các vùng “Thâm sơn, cùng cốc” làm địa bàn đóng bản doanh của mình: Bà Trưng đóng đô ở Mê Linh, các Vua Hùng đóng đô ở Nghĩa Lĩnh, các Vua Đinh và Tiền Lê đóng đô ở Hoa Lư, khi khởi nghiệp nhà Hậu Lê lấy Lam Sơn làm căn cứ địa khởi nghĩa, thắng giặc Minh rồi còn còn xây dựng Lam Kinh,.Ngay cả sau này, trong thời đại Hồ Chí Minh, chúng ta cũng có “Thủ đô gió ngàn” ở chiến khu Việt Bắc, có “Chiến khu Đ”, có rừng Tây Ninh, có đường Trường Sơn chạy dọc trong các cánh Rừng.làm địa bàn của Chính phủ lâm thời cộng hòa miền Nam Việt Nam. Nhờ đó mà các cuộc kháng 9 chiến của dân tộc Việt Nam đều được bảo vệ từ Rừng và dân tộc Việt Nam được tồn tại cho đến ngày nay là một phần lớn nhờ Rừng. * Vai trò văn hóa Nếu văn hóa là dấu tích của con người trong ứng xử với đất, với trời và với nhau theo hướng chân-thiện-mỹ thì Rừng chính là một “Trường văn hóa” đó và là “Trường” đầu tiên, nơi con người thực hiện các ứng xử với đất, với trời và với nhau theo hướng chân thiện mỹ. Bởi vì, Rừng là môi trường sống đầu tiên của tuyệt đại bộ phận các chủng người trên trái đất.
Và tính chân thiện mỹ của con người trong ứng xử với đất và với trời chính là trong ứng xử với rừng. Đồng thời, chính trong quá trình ứng xử với rừng để tìm nguồn sống, con người đã biết phải ứng xử với nhau như thế nào cho đúng mực nhất, có lợi lâu bền nhất. Tất cả những cái đó in vào lịch sử cộng đồng, làm nên cái gọi là “Văn hóa cộng đồng”. * Vai trò tinh thần Con người có mối lo đầu tiên là làm sao có đủ miếng cơm, manh áo nhưng cơm, áo lại không là tất cả.
Nhu cầu về các giá trị tinh thần trong đời sống của con người cũng là nhu cầu không thể thiếu, nó được đúc kết trong cả quá trình hình thành và tồn tại, phát triển của mỗi dân tộc. Sự vui chơi, giải trí của con người vô cùng đa dạng. Một trong những hướng du lịch của con người là về với thiên nhiên, gồm Núi (Rừng) - Đồi – Sông - Biển. Không ít người tự tạo nên các hòn non bộ, giả sơn, hoang viên,.với sự cố gắng làm cho chúng “gần như thật” để được hòa vào thiên nhiên rừng núi.
Mang Rừng vào hoạt động sống là sự yêu rừng, con người đều muốn thể hiện lối sống gắn với rừng. Tuy nhiên, tất cả chúng không thể nào thay được rừng tự nhiên. Và công nghiệp Du lịch sinh thái đã trở thành ngành kinh tế lớn của nhiều quốc gia trong thời đại ngày nay vì nhu cầu tinh thần về mặt đó của con người và vì mức sống cao, đã đủ cho không ít người có thể tìm đến thú vui tinh thần cao sang này. Vai trò tinh thần của rừng chính là ở chỗ đó.
Bảo vệ và phát triển rừng * Bảo vệ rừng Đến nay, chưa có một khái niệm đầy đủ nào về BVR, theo quan điểm của tôi BVR là tổng thể các hoạt động nhằm bảo toàn, phát triển hệ sinh thái rừng hiện có, 10 bao gồm thực vật, động vật rừng, đất lâm nghiệp và các yếu tố tự nhiên khác; phòng, chống những tác động gây thiệt hại đến đa dạng sinh học của rừng, bảo vệ nguồn nước, bảo vệ môi trường sinh thái. Như vậy, BVR bao gồm những hoạt động sau: - Tổ chức phòng ngừa và ngăn chặn kịp thời các hành vi xâm hại đến rừng như: Phá rừng, đốt rừng, lấn chiếm rừng và đất lâm nghiệp; khai thác, mua bán, vận chuyển lâm sản; xuất, nhập khẩu thực vật rừng, động vật rừng; săn bắn động vật rừng, chăn thả gia súc vào rừng trái quy định của pháp luật. - Thực hiện các biện pháp phòng cháy, chữa cháy; phòng, trừ sâu, bệnh hại. - Thanh tra, kiểm tra và xử lý các hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật trong lĩnh vực BVR.