phần Mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành 3 chương: Chƣơng 1. Cơ sơ khoa học của quản lý nhà nước về phát triển nông thôn Chƣơng 2. Thực trạng quản lý nhà nước về phát triển nông thôn ở tỉnh Champasak nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào Chƣơng3. Giải pháp quản lý nhà nước về phát triển nông thôn ở tỉnh Champasak, Nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN 1.
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN 1. Khái niệm, đặc điểm nông thôn và phát triển nông thôn 1. Khái niệm và đặc điểm của nông thôn Khái niệm: Nông thôn là một khái niệm gắn liền với những vùng, những khu vực sinh của dân cư mà ở đó các cư dân sản xuất và sinh sống chủ yếu bằng nghề nông đồng thời gắn liền với những hoạt động xã hội trong một cộng đồng nhất định. Nông nghiệp là hoạt động sản xuất chủ yếu ở nông thôn.
Bởi vậy khái niệm nông thôn khá rộng, trong đó có các hoạt động xã hội, cộng đồng diễn ra phong phú, đa dạng. Nông thôn là một khái niệm của xã hội học, nó là một tổng thể, một hệ thống xã hội trên một địa bàn tự nhiên nhất định. Nông thôn không chỉ là nơi sản xuất nông nghiệp với những điều kiện tự nhiên của nó, mà còn là khu vực dân cư, nơi có các quan hệ xã hội, các thiết chế xã hội và các điều kiện sinh hoạt, phong tục tập quán, tâm lý xã hội. Theo từ điển Tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên): “Nông thôn là khu vực dân cư tập chung chủ yếu làm nghề nông”.
Theo cuốn sách nghiên cứu xã hội học của Chung Á và Nguyễn Đình Tấn: “Nông thôn là một khu vực lãnh thổ cư dân chủ yếu của những người làm nông và những nghề khác có liên quan trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp 8 và dân cư sống ở nông thôn” .Mác và Ăng Ghen cho rằng: “Sự phân công lớn nhất của lao động vật chất và tinh thần là sự tách rời thành thị và nông thôn. Sự đối lập giữa thành thị và nông thôn xuất hiện với bước quá độ từ thời đại dã man lên thời đại văn minh”. Thật ra, nông thôn không phải là một phạm trù vĩnh cửu, nó chỉ xuất hiện khi xã hội chia thành hai địa bàn cư trú dân cư gắn liền với sự phân công lao động lớn nhất của xã hội, mà đặc điểm của nó có số lượng dân cư ít, nền kinh tế lạc hậu, mức sống của nhân dân tương đối thấp. Quy luật chi phối sự phát triển của xã hội nông thôn nói chung đã được hình thành trong những năm gần đây.
Từ thế kỷ XIX, nhiều quan sát có hệ thống về nguồn gốc lịch sử và sự chuyển đổi của xã hội nông thôn đã được chú trọng, đời sống xã hội ở nông thôn dịch chuyển và phát triển trong môi trường nông thôn, nó có những đặc điểm riêng biệt so với đời sống xã hội đô thị. Một sự phác họa cơ bản những điểm chính của sự tương phản giữa môi trường nông thôn và đô thị sẽ cho thấy những cấu trúc và những quá trình sống khác nhau. Như vậy, nông thôn là bộ phận quan trọng cấu thành đời sống xã hội của đất nước. Đây là môi trường hình thành, phát triển và thúc đẩy các hoạt động kinh tế - xã hội, đời sống sinh hoạt của cộng đồng dân cư nông thôn đáp ứng nhu cầu sản xuất, văn hóa tinh thần của người nông dân.
Nông thôn cũng là nơi phát huy và duy trì bản sắc văn hóa dân tộc bền vững nhất. Đặc điểm: Trên cơ sở khái niệm về nông thôn, gắn với điều kiện hoàn cảnh lịch sử cụ thể ở tỉnh Champasak, nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, 9 qua nghiên cứu, tìm hiểu chúng ta có thể nhận thấy một số đặc điểm cơ bản của nông thôn như sau: - Toàn bộ những người trồng trọt và những gia đình của họ, trong cộng đồng thường có một số người làm nghề phi nông nghiệp; - Môi trường tự nhiên ưu trội hơn môi trường xã hội nhân văn, mối quan hệ trực tiếp với tự nhiên; - Những nông trại mở rộng hay những cộng đồng nhỏ, văn minh nông nghiệp tương phản với kích cỡ cộng đồng; - Trong cùng một đất nước và ở một giai đoạn phát triển như nhau mật độ thường thấp hơn so với cộng đồng đô thị; - So với dân cư đô thị, những cộng đồng ở nông thôn thuần nhất hơn về các đặc điểm chủng tộc và tâm lý; - Sự khác biệt và phân tầng xã hội ở nông thôn ít hơn ở đô thị; - Mức độ tương tác đối với mỗi người thấp hơn, phạm vi tác động hẹp hơn, có sự ưu trội của những mối quan hệ bền chắc tương đối và tính cá biệt. Có mối quan hệ tương đối đơn giản và chân thành, tự nhiên; - Người nông thôn sống nghèo khổ, thiếu thốn về điều kiện vật chất, nhưng họ lại giàu về mặt tình cảm, bao dung, đạo đức, nhân ái. Trên đây là những đặc điểm cơ bản của khu vực nông thôn, những đặc điểm này dựa trên sự nghiên cứu, tìm hiểu thực tế ở một số nơi trong cả nước cũng như ở nông thôn một số nước lân cận như Việt Nam, Thái Lan, Trung Quốc,.
Tuy nhiên, những đặc điểm này chỉ mang tính tương đối, bởi khu vực 10 nông thôn hiện nay đang có rất nhiều biến động và có sự thay đổi từng ngày theo hướng không ngừng phát triển, đi lên trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Khái niệm, đặc điểm của phát triển nông thôn Khái niệm: Từ khá sớm nhiều nước trên thế giới đã xác định tầm quan trọng của kinh tế nông thôn bao gồm cả hoạt động nông nghiệp và các hoạt động phi nông nghiệp rất đa dạng tại nông thôn. Nhưng hoạt động phi nông nghiệp này từ các ngành, nghề thủ công nghiệp, công nghiệp vừa và nhỏ đến các loại hình dịch vụ kinh tế, khoa học công nghệ, công nghiệp và văn hóa xã hội, cung ứng đầu vào cho nông nghiệp, giúp nâng cao năng xuất lao động và hiệu quả sản xuất nông nghiệp, chế biến nâng cao giá trị của nông sản, tìm kiếm và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm của công nghiệp. Kinh tế nông thôn tạo thêm việc làm ngay tại địa bàn dân cư, nâng cao đời sống của nông dân và tạo nên sự giàu có và thay đổi bộ mặt của nông thôn nhờ sự gắn kết giữa nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ, gắn kết giữa nông thôn với thành thị, tạo ra quá trình đô thị hóa, hiện đại hóa, không dồn dân vào thành phố, thực hiện phân công lao động mới, phân bố lại sản xuất, quy hoạch kinh tế, xã hội, tổ chức đời sống dân chủ, công bằng văn minh.
Sự phát triển nông thôn còn bao hàm khía cạnh chính trị - kinh tế, văn hóa - xã hội, trật tự an ninh. Việc giải quyết đồng bộ các vấn đề trên chính là đáp ứng nhu cầu trong cuộc sống hiện đại của cộng đồng và mỗi cá nhân trong xu thế phát triển hiện nay. Từ mấy thập kỷ qua, các quốc gia tập chung vào hợp tác và cạnh tranh kinh tế, khi vấn đề trung tâm của loài người là phát triển. Khi xóa đói giảm nghèo được đặt thành một trong những ưu tiên hàng 11 đầu của các nước và các tổ chức kinh tế quốc tế, ở khắp nơi người ta chuyển từ chiến lược nông nghiệp sang chiến lược phát triển nông thôn toàn diện.
Điều đó cho thấy nếu chỉ dựa vào nông nghiệp thuần túy thì nông thôn không thể là cơ sở, là bàn đạp của công cuộc công nghiệp hóa đất nước, nông dân khó có sức tái sản xuất mở rộng, khó giàu lên, khó thoát khỏi cảnh nghèo đói được. Ngoài ra quá trình phát triển nông thôn rất phức tạp, không chỉ xét về khía cạnh các vấn đề của ngành mà còn phức tạp vì liên quan đến nhiều đối tượng. Sự tham gia này không chỉ liên quan đến hàng triệu người nông dân, mà còn liên quan đến nhiều hộ phi nông nghiệp, các tổ chức xã hội và các tổ chức đoàn thể, các hợp tác xã, khu vực tư nhân, cơ quan trung ương và địa phương, các đơn vị thuộc khu vực công và các nhà cung cấp dịch vụ. Nông dân là trọng tâm của phát triển nông thôn, vì vậy nông dân phải là trọng tâm của chính sách, họ thực sự phải được tham gia chính vào quá trình phát triển nông thôn, khuyến khích sở hữu và phân quyền cho địa phương, đó chính là điều kiện tiên quyết đảm bảo cho sự phát triển.
Như vậy, phát triển nông thôn là quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ tại địa bàn nông thôn nhằm phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, cải thiện đời sống, cân bằng việc quy hoạch và phát triển nông thôn một cách toàn diện. Quá trình này được tiến hành từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ hẹp đến rộng, là quá trình chuyển đổi hết sức phức tạp, khó khăn và lâu dài. Đặc điểm của phát triển nông thôn: 12 Thứ nhất, dân cư ở nông thôn cư trú tập trung trong nhiều hộ gia đình gắn kết với nhau trong sản xuất, sinh hoạt và các hoạt động xã hội khác trong phạm vi một khu vực nhất định được hình thành do điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, văn hoá, phong tục, tập quán và các yếu tố khác. Thứ hai, kinh tế nông thôn chủ yếu là kinh tế nông nghiệp mang nhiều yếu tố tự nhiên: nhà, vườn, ao, ruộng, thường gắn với những điều kiện địa lý có sẵn (thường chiếm từ 50% lao động trở lên), trồng trọt và chăn nuôi là hai ngành chính, ngoài ra còn có các nghề thủ công, chế biến lương thực, thực phẩm, buôn bán nhỏ theo hộ gia đình.
Thứ ba, chính trị ở nông thôn: ngoài hệ thống chính quyền huyện, bản do Nhà nước điều hành trên cơ sở pháp luật còn có hệ thống cương vị chức sắc trong dòng tộc, già làng, thân thuộc, tôn giáo. điều chỉnh hành vi của các thành viên bằng tục lệ hay quy ước. Thứ tư, văn hoá nông thôn chủ yếu là văn hoá dân gian, thông qua lễ, hội. để truyền những giá trị thẩm mỹ, đạo đức, lối sống, kinh nghiệm sống, kinh nghiệm sản xuất từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Văn hoá nông thôn đã bảo tồn được những giá trị quý báu mang tính truyền thống, nhưng nó cũng chứa đựng những yếu tố không có lợi cho sự phát triển.