CHƯƠNG 1:CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC KHU KINH TẾ QUỐC PHÒNG 1. TỔNG LUẬN VỀ KINH TẾ QUỐC PHÒNG 1. Khái niệm khu KTQP Quan niệm về khu kinh tế Để luận giải khái niệm khu KTQP, trước hết phải làm rõ khái niệm về khu kinh tế (Economic Zone). Mặc dù số lượng các khu kinh tế tương đối nhiều, nhưng khái niệm cụ thể về khu kinh tế lại rất nghèo nàn.
Có thể lấy khái niệm về khu kinh tế được đề cập trong Luật Đầu tư năm 2005 làm ví dụ, theo đó: “Khu kinh tế là không gian kinh tế riêng biệt, có môi trường đầu tư và kinh doanh đặc biệt thuận lợi cho các nhà đầu tư, có ranh giới địa lý xác định, được thành lập theo quy định của Chính phủ” [117]. Từ khái niệm này chúng ta có thể rút ra một số đặc điểm (điều kiện cần) của khu kinh tế: là không gian kinh tế riêng biệt, gắn với một chức năng riêng nào đó (cửa khẩu, vùng kinh tế, ngành kinh tế,.); có môi trường đầu tư và kinh doanh thuận lợi, có dân cư sinh sống và được áp dụng những cơ chế, chính sách phát triển đặc thù, phù hợp với từng địa phương sở tại; có ranh giới địa lý xác định; được thành lập theo quy định của Chính phủ. Ngoài khái niệm được luật hóa về khu kinh tế trên, hiện nay chưa có tài liệu chính thức nào ở Việt Nam định nghĩa về khu kinh tế. Từ khái niệm trên đây, đối chiếu với thực tế các khu kinh tế ở nước ta hiện nay cho thấy khái niệm này đã phản ánh được về cơ bản thực tế ở các khu kinh tế, mặc dù mỗi loại hình khu kinh tế đều có những đặc trưng riêng.
Đối với khu kinh tế cửa khẩu (Border Economic Zone): là một không gian kinh tế xác định, gắn với cửa khẩu có dân cư sinh sống và được áp dụng những cơ chế, chính sách phát triển đặc thù, phù hợp với đặc điểm từng địa phương sở tại nhằm mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao nhất dựa trên việc qui hoạch, khai thác, sử dụng, phát triển bền vững các nguồn lực, do Chính phủ hoặc Thủ týớng Chính phủ quyết ðịnh thành lập. Các khu kinh tế cửa khẩu (KTCK) có những đặc trưng cơ bản sau: (1) Cách xa trung tâm kinh tế - chính trị - văn hóa nước mình; (2) Dân cư tại các khu Luan van 10 KTCK các nước láng giềng có sự tương đồng nhau về văn hoá, truyền thống, tín ngưỡng tôn giáo;. (3) Có sự khác biệt về trình độ phát triển kinh tế - xã hội - môi trường và chất lượng cuộc sống; (4) Hợp tác và cạnh tranh là đặc trưng chủ yếu; (5) Hợp tác và giao lưu kinh tế dựa trên nguyên tắc tôn trọng chủ quyền của nhau, bình đẳng, các bên cùng có lợi. Bên cạnh khái niệm về khu KTCK, hiện nay tồn tại nhiều loại hình khu kinh tế khác ví dụ khu kinh tế mở (Open Economic Zone), thậm chí các loại hình khu công nghiệp (Industrial Zone), khu chế xuất (Export - Processing Zone),.
cũng có những nét tương đồng nhau và nhiều khi cũng được coi là một dạng của khu kinh tế. Mặc dù số lượng các khu kinh tế tương đối nhiều, nhưng khái niệm cụ thể về khu kinh tế vẫn chưa được xác định. Các chuyên gia cho rằng: Các khu kinh tế được thành lập đều đáp ứng yêu cầu địa lý (gần cảng biển, sân bay), nối kết dễ dàng với các trục giao thông huyết mạch của quốc gia và quốc tế; có điều kiện để đảm bảo về kết cấu hạ tầng, nhất là cung cấp điện, nước, lao động. Các khu kinh tế đều được hưởng chính sách ưu đãi đầu tư cao nhất (Ví dụ thuế thu nhập doanh nghiệp 10% được áp dụng trong 15 năm kể từ khi dự án đầu tư bắt đầu hoạt động kinh doanh, được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 4 năm kể từ khi có thu nhập chịu thuế và giảm 50% số thuế phải nộp cho 9 năm tiếp theo, được giảm 50% thuế thu nhập cho người có thu nhập cao kể cả người Việt Nam và người nước ngoài làm việc tại các khu kinh tế.
Ngoài ra, các dự án đầu tư vào khu kinh tế thuộc lĩnh vực công nghệ cao, có quy mô lớn, có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển ngành, lĩnh vực hay phát triển KTXH của khu vực sau khi được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận, còn được hưởng thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp 10% suốt thời gian dự án). Tóm lại, cho dù chưa có khái niệm chính thức về khu kinh tế, tuy nhiên, việc phân tích trên cũng cho thấy khái niệm về khu kinh tế theo Luật Đầu tư năm 2005 là rất gần với thực tiễn của các loại hình khu kinh tế ở nước ta hiện nay.Khu kinh tế quốc phòng (National Defence Economic Zone) Quan niệm về khu kinh tế quốc phòng Khu KTQP là mô hình mới trong đường lối kết hợp kinh tế với quốc phòng và xây dựng thế trận QPAN ở nước ta, đây là mô hình với nhiều mục tiêu đan xen. Có nhiều khái niệm về khu KTQP được đưa ra, xin viện dẫn một số khái niệm Luan van 11 sau: Từ điển Bách khoa quân sự do nhà xuất bản Quân đội nhân dân xuất bản năm 2004 đưa ra khái niệm khu KTQP là vùng lãnh thổ và dân cư thuộc các xã đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa trên địa bàn chiến lược, biên giới, ven biển, được đầu tư xây dựng phát triển kinh tế gắn với quốc phòng - an ninh theo Quyết định số 277/2000/QĐ-TTg ngày 31.2000 của Thủ tướng Chính phủ; do quân đội đảm nhiệm, lấy đơn vị KTQP làm nòng cốt. Khu KTQP có nhiệm vụ xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội; khai thác tối đa tiềm năng đất đai để phát triển sản xuất, từng bước chuyển sang kinh tế hàng hoá với các loại cây trồng vật nuôi có giá trị kinh tế cao; bố trí lại dân cư trên địa bàn theo quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội; bảo vệ môi trường sinh thái và sử dụng bền vững, hợp lý các nguồn tài nguyên thiên nhiên; phục hồi, bảo tồn và phát triển văn hoá truyền thống các dân tộc, nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, kết hợp bảo đảm quốc phòng - an ninh, hình thành các cụm làng xã biên giới tạo nên vành đai biên giới trong thế trận quốc phòng toàn dân bảo vệ tổ quốc (khái niệm 1).
Trong Quy chế hoạt động của đoàn KTQP ban hành theo Quyết định số 133/2004/QĐ-BQP của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng có đưa ra khái niệm khu KTQP là tên gọi tắt của dự án khu KTQP, do Bộ Quốc phòng làm chủ quản đầu tư hoặc khu vực được Bộ Quốc phòng xác định, có các đoàn KTQP đứng chân, nhằm thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội ở các xã đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa, gắn với thế trận quốc phòng - an ninh trên các địa bàn chiến lược biên giới (khái niệm 2). Qua hai khái niệm trên có thể thấy khái niệm đầu chủ yếu liên quan đến các nhiệm vụ mà các khu KTQP phải đảm nhận, khái niệm thứ hai coi khu KTQP là một dự án. Để hình thành một khái niệm chuẩn hơn về khu KTQP, chúng ta có thể căn cứ vào các đặc điểm cơ bản về khu kinh tế, từ đó có được cách nhìn đầy đủ hơn về khu KTQP (xem bảng 1). Như vậy, nếu xem xét từng đặc điểm cụ thể thì khu KTQP khó có thể được xem là khu kinh tế với đầy đủ các đặc trưng riêng có của nó.
Căn cứ vào khái niệm 1 và 2 chúng ta có thể thấy khu KTQP gần với khái niệm dự án đầu tư phát triển kinh tế - xã Luan van 12 hội gắn với mục tiêu quốc phòng, an ninh ở các vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới nhiều hơn. Thuật ngữ “khu” ở đây cần được hiểu một cách tương đối.Đặc điểm và phân loại khu KTQP Bảng 1. Các đặc điếm cơ bản của khu KTQP. Đặc điếm Khái niệm 1 Khái niệm 2 là không gian là vùng lãnh thổ và dân cư thuộc dự án khu KTQP, do Bộ kinh tế riêng biệt.
các xã đặc biệt khó khăn, vùng Quốc phòng làm chủ quản sâu, vùng xa trên địa bàn chiến đầu tư hoặc khu vực được lược, biên giới, ven biển. Bộ Quốc phòng xác định. có môi trường Không có. đầu tư và kinh doanh thuận lợi.
có ranh giới địa - các xã đặc biệt khó khăn, - các xã đặc biệt khó khăn, lý xác định. vùng sâu, vùng xa trên địa bàn vùng sâu, vùng xa, gắn với chiến lược, biên giới, ven biển. thế trận quốc phòng - an ninh - hình thành các cụm làng xã trên các địa bàn chiến lược biên giới tạo nên vành đai biên biên giới. được thành lập theo quyết định 277/2000/ QĐ- theo quyết định theo quy định của TTg ngày 31.2000 của Thủ 277/2000/QĐ- TTg ngày chính phủ.
tướng Chính phủ.2000 của Thủ tướng Chính phủ. Hiện nay, khái niệm về khu KTQP được xác định có phần rõ nét hơn, theo đó, khu KTQP là khu vực có ranh giới địa lý xác định bao gồm một số xã của một hoặc nhiều huyện, của một hoặc một số tỉnh, phù hợp với quy hoạch của địa phương, được cấp có thẩm quyền chấp thuận và nhằm thực hiện mục tiêu phát triển KTXH các xã đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa gắn với xây dựng thế trận QP, AN trên địa bàn chiến lược biên giới. Cần phải xác định ranh giới, phạm vi vì đây là khu kinh tế thuộc dự án đầu tư để xây dựng cơ bản các hạng mục công trình thuộc kết Luan van 13 cấu hạ tầng, phát triển hàng hoá, di dân, quy hoạch trồng rừng,., nếu không có ranh giới, phạm vi xác định sẽ không thể quy hoạch và xây dựng kế hoạch cấp vốn. Tính tương đối của ranh giới, phạm vi còn thể hiện ở chỗ nó có thể được tiếp tục mở rộng khi tính hiệu quả rõ ràng, nguồn ngân sách cho phép nhân rộng mô hình theo hướng vừa mở rộng các khu đã có, vừa xây dựng các khu mới [112].
Để đưa ra một khái niệm khoa học, đầy đủ hơn về khu KTQP, chúng ta sẽ xem xét một số đặc điểm riêng biệt về đầu tư vào các khu KTQP.Đặc điểm riêng biệt về đầu tư vào các khu kinh tế quốc phòng Một là, đầu tư vào các khu KTQP thực chất là đầu tư vào các dự án phát triển.