Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CÔNG TÁC THANH NIÊN 1. Thanh niên và công tác thanh niên 1.1 Thanh niên và vai trò của thanh niên 1.1 Khái niệm thanh niên Thanh niên là đối tượng nghiên cứu của nhiều nghành khoa học khác nhau, vì vậy có nhiều khái niệm về thanh niên tùy theo góc độ tiếp cận. Tiếp cận dưới góc độ tuổi: Theo từ điển Tiếng Việt, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, năm 1999: “Thanh niên là người còn trẻ, đang ở độ tuổi trưởng thành” [55 tr 871]. Khái niệm này xác định thanh niên dưới 02 góc độ: sinh học (độ tuổi) và tâm lý, giáo dục (sự trưởng thành), không phân biệt thành phần dân tộc, tôn giáo, vùng miền.
Thực tế, sự phát triển của con người là một quá trình liên tục, diễn ra trong suốt cả cuộc đời. Trong mỗi giai đoạn phát triển, cơ thể con người là một chỉnh thể hài hòa với những đặc điểm vốn có đối với giai đoạn tuổi đó, chứa đựng cả những vết tích của những giai đoạn trước và những mầm mống của giai đoạn sau. Sự phát triển đó là không ngừng nghỉ và sự chuyển tiếp từ giai đoạn này sang giai đoạn tiếp theo có giới hạn thời gian hẹp cùng với những đặc trưng dần hình thành và ngày càng rõ nét. Chính vì vậy mọi sự phân chia đều mang tính tương đối.
Tiếp cận dưới góc độ chính trị: Theo sách quản lý nhà nước về công tác thanh niên trong tình hình mới của tác giả Vũ Trọng Kim thì “Thanh niên là một nhóm nhân khẩu – xã hội đặc thù, bao gồm những người trong một độ tuổi nhất định, có quan hệ gắn bó mật thiết với mọi giai cấp, tầng lớp xã hội, có mặt trong mọi lĩnh vực hoạt động xã hội, có vai trò to lớn trong hiện tại và giữ vai trò quyết định sự phát triển trong tương lai của xã hội”[19 tr. Khái 9 Luan van niệm này chỉ ra vai trò của thanh niên đối với xã hội, khẳng định “mặt xã hội” của thanh niên khi có “quan hệ mật thiết với giai cấp, tầng lớp xã hội”. Thanh niên được hiểu là lực lượng hậu bị của các đảng phái chính trị. Tại Việt Nam, Đảng Cộng Sản Việt Nam xem công tác đoàn kết, tập hợp, giáo dục thanh niên đi theo lý tưởng cộng sản chủ nghĩa là công tác có ý nghĩa cực kỳ quan trong.
Đồng thời xác định việc xây dựng Đoàn TNCS Hồ chí Minh tổ chức đại diện cho quyền và lợi ích hợp pháp của thanh niên, là đội dự bị tin cậy của Đảng, là một trong các nhân tố đảm bảo sự phát triển của Đảng và cách mạng Việt Nam. Tiếp cận dưới góc độ triết học về con người: Theo C.Ănghen, con người là một thực thể xã hội, mang bản chất xã hội, đồng thời là một thực thể tự nhiên, một cấu trúc sinh học. Thanh niên là một khái niệm dùng để chỉ những người ở độ tuổi nhất định; là một thực thể tự nhiên và một tồn tại xã hội trong một giai đoạn phát triển nhất định. Điều đó có nghĩa là trong con người thanh niên có con người tự nhiên và con người xã hội.
Nhìn nhận về con người tự nhiên của thanh niên chủ yếu qua phân tích độ tuổi, đặc điểm sinh lý, tâm lý. Con người xã hội của thanh niên nhìn nhận qua sự chín muồi và trưởng thành về nhận thức xã hội cũng như ý thức trách nhiệm công dân đối với xã hôi. Tiếp cận theo góc độ pháp lý: Tại Việt Nam, Luật Thanh niên quy định “Thanh niên quy định trong Luật này là công dân Việt Nam từ đủ mười sáu tuổi đến ba mươi tuổi”. Trong quá trình xây dựng Luật, độ tuổi để xác định là tuổi thanh niên cũng đã được bàn bạc, thảo luận, tranh luận với nhiều ý kiến khác nhau và cuối cùng đi đến thống nhất với quy định từ đủ mười sáu tuổi đến ba mươi tuổi.
Mặc dù có những cách tiếp cận khác nhau về khái niệm thanh niên, nhưng có thể rút ra những điểm đặc trưng của thanh niên như sau: 10 Luan van - Thanh niên không phải là một giai cấp mà là một nhóm nhân khẩu, xã hội; có độ tuổi nhất định, từ 16 đến 30 tuổi; - Thanh niên có đặc điểm đặc trưng khác với lứa tuổi khác về tâm lý, sinh lý; có tâm tư, nguyện vọng, có nhu cầu và hoài bão, khát vọng phù hợp với lứa tuổi và giới; - Thanh niên có mặt trong tất cả các giai cấp và tầng lóp xã hội; thanh niên nông dân, thanh niên công nhân, thanh niên viên chức, thanh niên học sinh, sinh viên, thanh niên các lực lượng vũ trang; có mặt trong tất cả 54 dân tộc anh em trên lãnh thổ việt Nam; - Thanh niên có mặt và giữ vai trò quan trọng trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng của đất nước. Tóm lại, từ những phân tích trên có thể rút ra kết luận: Thanh niên là một phạm trù triết học, chỉ một nhóm nhân khẩu, xã hội đặc thù, ở độ tuổi nhất định (ở Việt Nam từ 16 đến 30 tuổi), có mặt trong tất cả các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, các lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội, có những đặc điểm chung đặc trưng về tâm lý, sinh lý, nhận thức xã hội, có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc trong cả hiện tại và tương lai. Vai trò của thanh niên Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, một trong những nhân tố quan trọng quyết định tương lai, vận mệnh dân tộc. Thanh niên đóng vai trò ngày càng quan trọng trong đời sống chính trị của đất nước; thái độ, ý thức chính trị, ý thức về trách nhiệm thế hệ của thanh niên đối với hiện tại và tương lai của dân tộc ngày càng được khẳng định.Mác: “Đảng của chúng ta là đảng của tương lai, mà tương lai thuộc về thanh niên.
Chúng ta còn là Đảng của những người đổi mới, vì sự đổi mới mà thanh niên luôn ham thích. Chúng ta là Đảng của cuộc đáu tranh hy sinh xả thân chống lại những gì mục nát, mà thanh niên bao giờ cũng đi 11 Luan van đầu trong cuộc đấu tranh hy sinh, xả thân ấy” [25, tr. Cùng thống nhất với C.Mác về vai trò của thanh niên trong sự nghiệp cách mạng, Ph.Ănghen đã khẳng định rằng, thanh niên không thể đứng ngoài chính trị: “Họ là đạo quân xung kích của giai cấp vô sản quốc tế và đội hậu bị tin cậy của Đảng” [25, tr. Phát triển tư tưởng của C.Ănghen về vai trò của thanh niên, V.Lênin cho rằng “Người ta quan sát thấy thanh niên công nhân một khát vọng nồng cháy không gì kìm hãm được sự vươn lên lý tưởng dân chủ và chủ nghĩa xã hội.
Sớm muộn thanh niên sẽ đến với chủ nghĩa xã hội nhưng bằng con đường khác với cha anh của họ” [25, tr.Lênin cũng chính là người phát hiện ra rằng, khi chủ nghĩa xã hội hiện thực xuất hiên, thì đó là lần đầu tiên, việc giáo dục thế hệ trẻ trở thành nhiệm vụ của toàn Đảng, của Nhà nước, toàn xã hội và mỗi gia đình. Tại Việt Nam, từ những ngày đầu cách mạng, Đảng và Bác Hồ đã đề ra vai trò, vị trí quan trọng của thanh niên; xác định thanh niên là đội ngũ xung kích của cách mạng. Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà…Nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh, một phần lớn là do các thanh niên” [21, tr. Sau 15 năm thực hiện và tổng kết Nghị quyết TW 4 khóa VII, BCH TW Đảng khóa X đã kết thúc và ban hành Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 25/7/2008 về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng về công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa” Nghị quyết nhấn mạnh: “Trước yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và sự biến đổi nhanh chóng của tình hình thanh niên, đòi hỏi phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên nhằm chăm lo, bồi dưỡng và phát huy cao nhất vai trò, 12 Luan van sức mạnh của thanh niên trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN” [4].
Có thể khẳng định vai trò của thanh niên rất quan trọng được thể hiện trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước, đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay, thanh niên luôn thể hiện được vai trò của mình trên mọi lĩnh vực cụ thể như: - Vai trò của thanh niên đối với với xây dựng và phát triển đất nước: Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư, Ban Chấp hành Trung ương khóa VII nêu rõ: “Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, đất nước bước vào thế kỷ XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không, cách mạng Việt Nam có vững bước theo con đường xã hội chủ nghĩa hay không phần lớn tùy thuộc vào lực lượng thanh niên” [3], Nghị quyết đã khẳng định vai trò của thanh niên rất quan trọng. Ngay từ khi đất nước còn chìm đắm trong đêm trường nô lệ, được Chủ tịch Hồ Chí Minh thức tỉnh, giác ngộ, thanh niên Việt Nam đã tin tưởng, đi theo Đảng, cùng với nhân dân cả nước làm nên cuộc Cách mạng Tháng Tám, giành độc lập dân tộc, khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, khởi đầu một thời kỳ lịch sử huy hoàng, đưa dân tộc đến ấm no, hạnh phúc. Đất nước ta dành được độc lập nhưng lại phải đối diện với hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ gay go, ác liệt. Phát huy truyền thống cha ông, với tinh thần và ý chí: “Quyết tử cho tổ quốc quyết sinh”.
“Sẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” và những phong trào cách mạng: “Ba sẵn sàng”, “Năm xung kích”, thanh niên Việt Nam đã cùng với toàn Đảng, toàn quân, toàn dân làm nên chiến thắng vĩ đại: Giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, đưa cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội. Trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước hiện nay, đại bộ phận thanh niên luôn tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng; trung thành, kiên định 13 Luan van mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; nêu cao tinh thần yêu nước, sẵn sàng đi bất cứ đâu, làm bất cứ việc gì khi có tiếng gọi của quê hương, đất nước.