Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm ở trường mầm non. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm ở các trường mầm non thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm ở các trường mầm non thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình. 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG MÔI TRƢỜNG GIÁO DỤC LẤY TRẺ LÀM TRUNG TÂM Ở TRƢỜNG MẦM NON 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu về xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm ở trường mầm non. Hiện nay trên thế giới có một số mô hình, cách tiếp cận trong giáo dục đầu đời được các nhà chuyên gia giáo dục đánh giá cao. Điển hình như các mô hình đã có từ lâu nhưng hiện vẫn có giá trị là Montessori (Italy) hay các mô hình mới được xây dựng gồm Reggio Emilia (Italy), High Scope (Mỹ)… Chương trình GDMN ở nước ngoài phần lớn đều quan tâm đến việc xây dựng môi trường giáo dục cho trẻ.
Như vậy có thể khẳng định vai trò và sự ảnh hưởng của môi trường giáo dục đối với sự phát triển của trẻ là rất quan trọng và cần thiết.C Sharma (1988), ông đã viết trong công trình nghiên cứu của mình rằng: “trong phương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm, toàn bộ quá trình dạy học đều hướng vào nhu cầu, khả năng, lợi ích của người học. Mục đích là phát triển ở học sinh kĩ năng và năng lực độc lập học tập và giải quyết các vấn đề… Vai trò của giáo viên là tạo ra những tình huống để phát triển vấn đề, giúp học sinh nhận biết vấn đề, lập giả thuyết, làm sáng tỏ và thử nghiệm các giả thuyết, rút ra kết luận” [37] Nhà nghiên cứu R.Singh (1991) đã cho rằng tư tưởng dạy học lấy người học làm trung tâm chính là nhấn mạnh vai trò của người học, hoạt động học. Chính vì vậy, thuật ngữ “quá trình dạy học lấy người học làm trung tâm”, “quá trình học tập do người học điều khiển” ra đời. Rousseau - nhà triết học Khai sáng đề xướng những quan điểm giáo dục tiến bộ: Điều cốt lõi của giáo dục là khiến mỗi cá nhân phải cảm thấy thích thú và có lợi khi tiếp nhận nó.
Ông đòi hỏi quá trình giáo dục không 7 được áp đặt trẻ về phía người lớn mà căn cứ vào đặc điểm tự nhiên của trẻ. Trẻ học không chỉ sách vở mà quan trọng nhất là qua trải nghiệm cuộc sống và môi trường xung quanh [16]. John Dewey là một nhà giáo dục cấp tiến. Quan điểm giáo dục của ông thể hiện: Giáo dục nên LTLTT; Giáo dục cần có sự chủ động của người học và tính tương tác; Giáo dục phải gắn với xã hội và đời sống của trẻ.
John Dewey tin rằng, con đường dẫn tới giáo dục chất lượng là phải hiểu rõ trẻ em, xây dựng những trải nghiệm cho trẻ. Giáo viên phải quan sát trẻ, xác định xem trẻ quan tâm và sẵn sàng cho những trải nghiệm nào để có trách nhiệm đầu tư vào lập kế hoạch và tổ chức các hoạt động học tập cho trẻ [17]. Carl Rogers với Freedom to learn (1986) đề cao nhu cầu, lợi ích của người học, đề xuất việc để cho người học lựa chọn nội dung học tập, được tự lực tìm tòi nghiên cứu. Theo hướng đó, bên cạnh xu hướng truyền thống thiết kế chương trình dạy học lấy logic nội dung môn học làm trung tâm đã xuất hiện xu hướng thiết kế chương trình học tập lấy nhu cầu, lợi ích của người học làm trung tâm [36].
Maria Montessori (Ý) với Phương pháp Monteseori. Phương pháp dựa vào việc học qua cảm giác, những trẻ MN được hoạt động trong môi trường thích hợp và được tôn trọng những đặc tính riêng biệt của trẻ. Phương pháp Montessori chấp nhận sự duy nhất của mỗi trẻ và cho phép trẻ phát triển tuỳ theo những khả năng riêng của mình và thời gian riêng của mình. Bà tin rằng mọi đứa trẻ đều có thể học được, nếu trẻ không chịu học thì đó là vì người lớn chưa chịu lắng nghe đúng mức và quan sát kĩ càng.
Hãy dành thời gian để quan sát và suy nghĩ cẩn thận để xây dựng môi trường và chương trình dạy học cho trẻ. Chính vì vậy, việc tổ chức các lớp học theo mô hình Montessorri phải đảm bảo sự tôn trọng tính riêng biệt của mỗi trẻ và phải bố trí phòng học và bài học phù hợp những nhu cầu và mục đích của mỗi trẻ. [22] Như vậy, vấn đề lấy trẻ làm trung tâm, được nhiều nhà nghiên cứu tiếp cận ở nhiều phương diện khác nhau giúp cho tác giả có cái nhìn đa chiều, toàn diện về hoạt động D MTGD LTLTT cũng như cung cấp các dữ liệu cho cơ sở lý luận liên quan đến đề tài. 8 Tổng quan các công trình nghiên cứu ở Việt Nam về xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm ở trường mầm non.
Các công trình nghiên cứu trong nước đã nhấn mạnh việc dạy học “lấy người học làm trung tâm”. Nguyễn Kì (1996) đưa ra khẩu hiệu hành động: Tất cả vì năng lực tự học sáng tạo của học sinh thân yêu” Trong đó, tác giả đã chỉ ra rõ mô hình dạy học tích cực, lấy người học làm trung tâm. Hà Thế Ngữ - Đặng Vũ Hoạt (1987) viết “Quá trình dạy học phải đảm bảo được sự thống nhất giữa vai trò tự giác, tích cực, độc lập của trò và vai trò chủ đạo của thầy” [28; tr 204]. Tài liệu “Hướng dẫn thực hành áp dụng quan điểm giáo dục LTLTT trong trường MN” của nhóm tác giả Hoàng Thị Dinh, Nguyễn Thị Thanh Giang, Bùi Thị Kim Tuyến, Lương Thị Bình, Nguyễn Thị Quyên, Bùi Thị Lâm, Hoàng Thị Thu Hương (2017) đã cung cấp 6 tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm giáo dục LTLTT cũng như hướng dẫn quy trình thực hiện các tiêu chí này cho các trường MN [26].
Đây là điểm sáng mới, đóng góp mới của nhóm tác giả về quan điểm giáo dục LTLTT hiện nay. Các công trình nghiên cứu về quản lý xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm ở trường mầm non Việt Nam, trong những năm gần đây, Bộ GD&ĐT xây dựng nhiều nội dung chuyên đề triển khai Chương trình GDMN, đổi mới phương pháp, hình thức hoạt động theo quan điểm giáo dục “lấy trẻ làm trung tâm”. Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên Cán bộ quản lý và giáo viên mầm non, năm học 2014 – 2015 của Bộ GD&ĐT nhấn mạnh: Giáo viên cần tổ chức hoạt động chơi theo nhiều hình thức đa dạng, phong phú, kích thích sự phát triển của trẻ. Tài liệu đã hướng dẫn thực hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm đã thiết kế 6 tiêu chí, 18 chỉ số, giúp giáo viên có cơ sở cụ thể để thực hiện quan điểm xây dựng môi trường giáo dục “lấy trẻ làm trung tâm” [7].
Từ năm 2016, Bộ GD&ĐT triển khai thực hiện chuyên đề “ ây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm”. Các địa phương đã thực hiện và đã có báo cáo kết quả thực hiện. Bên cạnh hoạt động của ngành, có rất nhiều các hội thảo, sách bồi dưỡng chuyên môn hè, các bài báo và các luận văn, 9 sáng kiến kinh nghiệm về vấn đề này. Dưới đây là một số bài viết: bậc học MN, tác giả Nguyễn Thị Ánh Tuyết với công trình nghiên cứu “Thực trạng việc vận dụng PPDH tích cực vào hoạt động dạy học cho trẻ 5-6 tuổi tại một số trường MN quận Bình Tân, TP.
Hồ Chí Minh” đã tập trung tìm hiểu vấn đề dạy học tích cực đồng thời đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả việc vận dụng các PPDH tích cực cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Đây là một trong số ít đề tài nói đến việc dạy học tích cực cho trẻ ở bậc học MN. Trong luận án của Nguyễn Thị Hòa “Phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong trò chơi học tập” đã nhìn nhận đứa trẻ là trung tâm, là người quyết định chính với việc học và chơi của trẻ, còn giáo viên là người tổ chức - hướng dẫn và tạo điều kiện cho trẻ tích cực hoạt động chiếm lĩnh những tri thức kĩ năng. Đề tài luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Thanh Xuân (bảo vệ 2019 ở ĐHSP Hà Nội) với chủ đề “Tổ chức HĐ ngoài trời tại các trường MN Thành phố Hải Dương theo quan điểm GD lấy trẻ làm trung tâm” đã xây dựng được khung lý luận sáng rõ về tổ chức HĐ ngoài trời tại các trường MN theo quan điểm GD lấy trẻ làm trung tâm trong bối cảnh hiện nay; làm sáng tỏ bức tranh thực trạng tổ chức HĐNT tại các trường MN Thành phố Hải Dương theo quan điểm GD lấy trẻ làm trung tâm với những mảng và chi tiết cụ thể; đề xuất được 05 biện pháp tổ chức HĐNT tại các trường MN Thành phố Hải Dương theo quan điểm GD lấy trẻ làm trung tâm là đóng góp có giá trị khoa học, có phạm vi áp dụng rộng nếu được chuyển giao áp dụng trong thực tiễn tổ chức HĐNT tại các trường MN theo quan điểm GD lấy trẻ làm trung tâm không chỉ ở các trường MN Tp Hải Dương mà có thể ở các trường MN trên những địa bàn khác.
Đề tài luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Cẩm Tú “Quản lý xây dựng môi trường giáo dục ở trường mầm non huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long theo mô hình trường mầm non hạnh phúc (ĐH Vinh, 8/2021) đã tập hợp, hệ thống hoá các nguồn tài liệu, xây dựng các cơ sở lí luận của việc xác lập các nội dung QL xây dựng môi trường GD ở trường MN theo mô hình trường mầm non hạnh phúc; phân tích hiện trạng QL xây dựng môi trường GD ở trường MN huyện 10 Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long theo mô hình trường MN hạnh phúc; đề xuất và diễn giải 05 BP QL xây dựng môi trường GD ở trường MN huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long theo mô hình trường mầm non hạnh phúc. Các BP được trình bày rõ ràng, cẩn thận và đã được tác giả thăm dò về tính cấp thiết và tính khả thi của nhiều liên đới. Kết quả nghiên cứu cho thấy các BP mà tác giả đề xuất đã thể hiện tính cần thiết, phù hợp và được thực tiễn chấp nhận. Những kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước đã công bố đều quan tâm đến việc tạo môi trường hoạt động giáo dục hướng vào sự phát triển của trẻ.