Luận văn thạc sĩ về quản lý kinh phí nghiên cứu khoa học và công nghệ tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý kinh phí nghiên cứu khoa học và công nghệ tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hiền
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Vũ Hà
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế
• Đề tài: Quản Lý Kinh Phí Nghiên Cứu Khoa Học Và Công Nghệ Tại Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn, Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ KINH PHÍ NGHIÊN CỨU KH&CN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Cơ sở lý luận về quản lý kinh phí nghiên cứu KH&CN
• 1.3. Nội dung của quản lý kinh phí trong sự phát triển của KH&CN
• 1.4. Vai trò của quản lý kinh phí trong hoạt động KH&CN
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG NGHIÊN CỨU VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.1.1. Cơ sở phương pháp luận
• 2.1.2. Phương pháp thu thập thông tin, tài liệu
• 2.1.3. Phương pháp phân tích, xử lý thông tin
• 2.1.4. Phương pháp chuyên gia
• 2.1.5. Phương pháp kế thừa
• 2.2. Địa điểm và thời gian thực hiện nghiên cứu
• 2.2.1. Địa điểm thực hiện nghiên cứu
• 2.2.2. Thời gian thực hiện nghiên cứu
• 2.3. Các công cụ, phương pháp phân tích số liệu, dữ liệu sơ cấp, thứ cấp
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ KINH PHÍ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRONG GIAI ĐOẠN 2011-2015
• 3.1. Tổng quan về hoạt động KH&CN Trường ĐHKHXH&NV giai đoạn 2011-2015
• 3.2. Công tác quản lý kinh phí nghiên cứu KH&CN ở Trường ĐHKHXH&NV
• 3.3. Xây dựng kế hoạch và lập dự toán chi NSNN cho hoạt động KH&CN
• 3.4. Quản lý huy động kinh phí cho hoạt động KH&CN
• 3.5. Sử dụng nguồn kinh phí trong hoạt động KH&CN ở Trường ĐHKHXH&NV
• 3.6. Công tác kiểm tra, giám sát, thanh tra việc sử dụng kinh phí trong hoạt động KH&CN ở Trường ĐHKHXH&NV
• 3.7. Đánh giá về công tác quản lý kinh phí nghiên cứu KH&CN ở Trường ĐHKHXH&NV
• 3.8. Những thành tựu chủ yếu
• 3.9. Những hạn chế và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VỀ QUẢN LÝ KINH PHÍ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ GIAI ĐOẠN 2016-2020 Ở TRƯỜNG ĐHKHXH&NV
• 4.1. Định hướng hoạt động KH&CN ở Trường ĐHKHXH&NV giai đoạn 2016-2020
• 4.2. Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả quản lý kinh phí hoạt động KH&CN ở Trường ĐHKHXH&NV
• 4.3. Kiến nghị vấn đề đổi mới cách sử dụng nguồn kinh phí trong hoạt động KH&CN
• 4.4. Kiến nghị vấn đề thanh quyết toán kinh phí trong hoạt động nghiên cứu KH&CN
• 4.5. Hoàn thiện cơ chế chính sách trong quản lý kinh phí nghiên cứu khoa học
• 4.6. Đổi mới cách thức phân bổ kinh phí
• 4.7. Đổi mới cơ chế quản lý nguồn kinh phí
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý kinh phí nghiên cứu khoa học tại ĐHQGHN

Quản lý kinh phí nghiên cứu khoa học và công nghệ tại Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các hoạt động nghiên cứu. Việc quản lý hiệu quả không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực tài chính mà còn nâng cao chất lượng nghiên cứu. ĐHQGHN là một trong những cơ sở đào tạo hàng đầu tại Việt Nam, do đó, việc quản lý kinh phí nghiên cứu khoa học cần được thực hiện một cách bài bản và chuyên nghiệp.

1.1. Vai trò của quản lý kinh phí trong nghiên cứu khoa học

Quản lý kinh phí nghiên cứu khoa học giúp đảm bảo rằng các nguồn lực tài chính được sử dụng hiệu quả. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng nghiên cứu mà còn đến sự phát triển bền vững của các dự án nghiên cứu.

1.2. Cơ sở lý luận về quản lý kinh phí nghiên cứu

Cơ sở lý luận về quản lý kinh phí nghiên cứu khoa học bao gồm các khái niệm, nguyên tắc và phương pháp quản lý tài chính. Những lý thuyết này giúp định hình cách thức tổ chức và điều hành các hoạt động nghiên cứu tại ĐHQGHN.

II. Những thách thức trong quản lý kinh phí nghiên cứu khoa học tại ĐHQGHN

Mặc dù ĐHQGHN đã có những bước tiến trong quản lý kinh phí nghiên cứu, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Các vấn đề như thiếu minh bạch trong phân bổ kinh phí, sự phức tạp trong quy trình thanh quyết toán và sự không đồng bộ giữa các đơn vị là những yếu tố cản trở hiệu quả quản lý.

2.1. Thiếu minh bạch trong phân bổ kinh phí

Thiếu minh bạch trong quy trình phân bổ kinh phí có thể dẫn đến sự không công bằng trong việc tiếp cận nguồn lực. Điều này ảnh hưởng đến động lực nghiên cứu của các giảng viên và sinh viên.

2.2. Phức tạp trong quy trình thanh quyết toán

Quy trình thanh quyết toán kinh phí nghiên cứu thường gặp khó khăn do các quy định phức tạp. Điều này có thể làm chậm tiến độ thực hiện các dự án nghiên cứu và gây khó khăn cho các nhà nghiên cứu.

III. Phương pháp quản lý kinh phí nghiên cứu khoa học hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả quản lý kinh phí nghiên cứu khoa học tại ĐHQGHN, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại. Việc sử dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài chính có thể giúp cải thiện quy trình và tăng cường tính minh bạch.

3.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý

Công nghệ thông tin có thể giúp tự động hóa quy trình quản lý kinh phí, từ lập dự toán đến thanh quyết toán. Điều này không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn giảm thiểu sai sót.

3.2. Đào tạo nhân lực trong quản lý kinh phí

Đào tạo nhân lực có vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực quản lý kinh phí. Các khóa đào tạo chuyên sâu về quản lý tài chính sẽ giúp cán bộ có kiến thức và kỹ năng cần thiết.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại ĐHQGHN

Việc áp dụng các phương pháp quản lý kinh phí hiệu quả đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho ĐHQGHN. Các dự án nghiên cứu được thực hiện đúng tiến độ và đạt chất lượng cao hơn, góp phần nâng cao uy tín của trường trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học.

4.1. Kết quả từ các dự án nghiên cứu

Nhiều dự án nghiên cứu tại ĐHQGHN đã đạt được thành công lớn, từ đó tạo ra những sản phẩm khoa học có giá trị. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng nghiên cứu mà còn đóng góp vào sự phát triển của xã hội.

4.2. Đánh giá hiệu quả quản lý kinh phí

Đánh giá hiệu quả quản lý kinh phí nghiên cứu là cần thiết để xác định những điểm mạnh và điểm yếu trong quy trình hiện tại. Điều này giúp đưa ra các giải pháp cải tiến phù hợp.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của quản lý kinh phí nghiên cứu tại ĐHQGHN

Quản lý kinh phí nghiên cứu khoa học tại ĐHQGHN cần tiếp tục được cải tiến để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của hoạt động nghiên cứu. Việc xây dựng một hệ thống quản lý tài chính minh bạch và hiệu quả sẽ là nền tảng cho sự phát triển bền vững của các hoạt động nghiên cứu trong tương lai.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

ĐHQGHN cần xác định rõ các mục tiêu phát triển trong quản lý kinh phí nghiên cứu, từ đó xây dựng các kế hoạch cụ thể để đạt được những mục tiêu này.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong nghiên cứu

Hợp tác quốc tế sẽ giúp ĐHQGHN tiếp cận các nguồn tài chính và công nghệ mới, từ đó nâng cao chất lượng nghiên cứu và mở rộng mạng lưới hợp tác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động nghiên cứu khoa học và công nghệ (KH&CN) đóng vai trò then chốt trong sự phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Tại Việt Nam, đầu tư cho KH&CN được xem là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao tri thức và phát triển nền kinh tế. Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHKHXH&NV) thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) là một trong những trung tâm đào tạo và nghiên cứu hàng đầu về khoa học xã hội và nhân văn, với hàng trăm đề tài, dự án nghiên cứu được triển khai trong giai đoạn 2011-2015.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý kinh phí nghiên cứu KH&CN tại Trường ĐHKHXH&NV trong giai đoạn 2011-2015, từ đó đề xuất các giải pháp đổi mới cơ chế quản lý kinh phí phù hợp với chiến lược phát triển KH&CN của ĐHQGHN đến năm 2020. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các chính sách, cơ chế quản lý kinh phí, hệ thống quản lý và điều hành hoạt động KH&CN tại trường trong khoảng thời gian 5 năm.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách quản lý kinh phí nghiên cứu KH&CN, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính, thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học tại trường, đồng thời đóng góp vào sự phát triển chung của KH&CN quốc gia. Theo báo cáo tài chính, tổng kinh phí NSNN cấp cho hoạt động KH&CN của trường tăng từ 4.720 triệu đồng năm 2011 lên 8.905 triệu đồng năm 2015, phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn của Nhà nước đối với hoạt động nghiên cứu tại trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý kinh phí nghiên cứu KH&CN trong các tổ chức đại học, bao gồm:

• Lý thuyết quản lý kinh phí nghiên cứu KH&CN: Quản lý kinh phí là quá trình sử dụng có chủ định các công cụ và biện pháp nhằm tạo lập, phân phối và sử dụng nguồn kinh phí cho hoạt động KH&CN, đảm bảo hiệu quả và minh bạch trong sử dụng tài chính.

• Mô hình vận động nguồn kinh phí trong nền kinh tế thị trường: Nguồn kinh phí KH&CN được huy động từ nhiều kênh như NSNN, doanh nghiệp, tổ chức xã hội, cá nhân và nguồn viện trợ nước ngoài, với sự vận động linh hoạt giữa các chủ thể đặt hàng và tổ chức nghiên cứu.

• Khái niệm về cơ chế tài chính và chính sách quản lý tài chính trong KH&CN: Cơ chế tài chính bao gồm các chính sách, chế độ chi tiêu, định mức, quy trình xét duyệt và cấp phát kinh phí nhằm đảm bảo sự phân bổ hợp lý và kiểm soát chặt chẽ nguồn tài chính.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: quản lý kinh phí, nguồn kinh phí KH&CN, dự toán ngân sách nhà nước (NSNN), cơ chế tài chính, phân bổ và sử dụng kinh phí, kiểm tra giám sát tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, kết hợp cả định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu tài chính, báo cáo quyết toán kinh phí KH&CN của Trường ĐHKHXH&NV giai đoạn 2011-2015; các văn bản pháp luật, chính sách liên quan đến quản lý kinh phí KH&CN; tài liệu tham khảo từ các bộ, ngành và ĐHQGHN; kết quả phỏng vấn chuyên gia và cán bộ quản lý.

• Phương pháp thu thập thông tin: Thu thập tài liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý, khảo sát thực tế tại trường, phỏng vấn sâu các chủ nhiệm đề tài, cán bộ tài chính và chuyên gia trong lĩnh vực.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm Excel để tổng hợp, phân tích số liệu tài chính; so sánh các chỉ tiêu kinh phí qua các năm; phân tích định tính các chính sách, quy trình quản lý; đánh giá thực trạng và nguyên nhân các hạn chế.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2011-2015, với việc thu thập và xử lý dữ liệu trong khoảng thời gian này, đồng thời tham khảo các chính sách và định hướng phát triển KH&CN đến năm 2020.

Phương pháp chuyên gia được áp dụng để thu thập ý kiến đánh giá, dự báo từ các nhà quản lý và chuyên gia có kinh nghiệm nhằm hoàn thiện các đề xuất chính sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng kinh phí nghiên cứu KH&CN: Tổng kinh phí NSNN cấp cho hoạt động KH&CN tại Trường ĐHKHXH&NV tăng từ 4.720 triệu đồng năm 2011 lên 8.905 triệu đồng năm 2015, tương đương mức tăng khoảng 89%. Trong đó, kinh phí cho hoạt động thường xuyên tăng từ 1.809 triệu đồng lên 3.909 triệu đồng, chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng kinh phí.

2. Cơ cấu sử dụng kinh phí đa dạng: Kinh phí được phân bổ cho nhiều mục tiêu như chi trả lương, đề tài nghiên cứu cấp Nhà nước, xây dựng tiềm lực KH&CN, các khoản hỗ trợ và nhiệm vụ sự nghiệp khác. Kinh phí cho xây dựng tiềm lực KH&CN có sự biến động lớn, năm 2012 đạt 2.270 triệu đồng nhưng năm 2015 giảm còn 953 triệu đồng.

3. Hoạt động nghiên cứu khoa học phát triển vượt trội: Trường đã thực hiện 22 đề tài cấp Nhà nước, 20 đề tài Nafosted, 126 đề tài cấp ĐHQGHN và 136 đề tài cấp trường trong giai đoạn 2009-2014. Bình quân hàng năm, cán bộ công bố trên 500 công trình khoa học dưới nhiều hình thức, trong đó có công bố quốc tế trên các tạp chí ISI và Scopus.

4. Bất cập trong quản lý kinh phí: Việc xét duyệt đề tài còn thiếu nghiêm ngặt về tính mới và tính cần thiết; kinh phí cấp phát có biểu hiện cào bằng, chưa thực sự dựa trên uy tín khoa học và chi phí thực tế. Việc nghiệm thu đề tài còn để lọt các đề tài yếu, nghiệm thu trễ hạn phổ biến, nhiều đề tài không được ứng dụng thực tiễn gây lãng phí.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ cơ chế quản lý tài chính còn mang tính hành chính, thiếu linh hoạt và chưa thực sự trao quyền chủ động cho các nhà nghiên cứu và đơn vị chủ trì đề tài. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, việc phân bổ kinh phí tại Trường ĐHKHXH&NV chưa tối ưu hóa dựa trên hiệu quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng kinh phí theo năm, bảng phân bổ chi tiết kinh phí theo mục tiêu và biểu đồ tỷ lệ đề tài được nghiệm thu đúng hạn so với tổng số đề tài. Việc tăng cường minh bạch, áp dụng các tiêu chí khoa học trong xét duyệt và nghiệm thu đề tài sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng kinh phí.

Ngoài ra, sự phát triển cơ sở vật chất và đội ngũ nhân lực chất lượng cao đã tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu, tuy nhiên cần có chính sách khuyến khích đồng đều hơn để giảm sự chênh lệch giữa các cá nhân và bộ môn trong trường.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đổi mới cơ chế phân bổ kinh phí: Áp dụng các tiêu chí khoa học, minh bạch và công bằng trong xét duyệt đề tài, dự án; ưu tiên kinh phí cho các đề tài có tính mới, tính ứng dụng cao và hiệu quả rõ ràng. Thời gian thực hiện: 2016-2018; Chủ thể: Ban KH&CN trường phối hợp với ĐHQGHN.

2. Hoàn thiện quy trình thanh quyết toán kinh phí: Rút ngắn thủ tục, đơn giản hóa hồ sơ, tăng cường kiểm tra giám sát để tránh thất thoát, lãng phí; áp dụng phần mềm quản lý tài chính hiện đại. Thời gian: 2016-2017; Chủ thể: Phòng Tài chính - Kế toán trường.

3. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý kinh phí: Nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng quản lý tài chính cho cán bộ phụ trách KH&CN nhằm đảm bảo thực hiện đúng quy định và hiệu quả. Thời gian: 2016-2020; Chủ thể: Ban Tổ chức cán bộ trường.

4. Khuyến khích xã hội hóa nguồn kinh phí nghiên cứu: Mở rộng hợp tác với doanh nghiệp, tổ chức xã hội và các tổ chức quốc tế để huy động nguồn vốn ngoài NSNN, đa dạng hóa nguồn tài chính cho KH&CN. Thời gian: 2016-2020; Chủ thể: Ban KH&CN, Phòng Hợp tác quốc tế.

5. Phát triển hệ thống công bố khoa học và hội thảo chuyên ngành: Tăng cường tổ chức hội thảo khoa học cấp khoa, cấp trường; nâng cao chất lượng tạp chí khoa học của trường để tạo diễn đàn công bố kết quả nghiên cứu. Thời gian: 2016-2019; Chủ thể: Các khoa, Ban KH&CN.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý giáo dục đại học và KH&CN: Giúp hiểu rõ thực trạng và các giải pháp quản lý kinh phí nghiên cứu tại các trường đại học, từ đó xây dựng chính sách phù hợp.

2. Cán bộ phụ trách tài chính và quản lý KH&CN tại các trường đại học: Cung cấp kiến thức về quy trình lập dự toán, phân bổ, sử dụng và quyết toán kinh phí nghiên cứu khoa học.

3. Giảng viên, nhà nghiên cứu khoa học: Nắm bắt cơ chế tài chính, quy trình quản lý kinh phí để chủ động trong việc đề xuất và thực hiện các đề tài nghiên cứu.

4. Các tổ chức, doanh nghiệp và nhà tài trợ: Hiểu rõ cơ chế huy động và sử dụng kinh phí nghiên cứu tại trường đại học, từ đó có thể phối hợp, hỗ trợ tài chính hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Quản lý kinh phí nghiên cứu KH&CN là gì?
   Quản lý kinh phí nghiên cứu KH&CN là quá trình tổ chức, phân phối và sử dụng các nguồn kinh phí nhằm đảm bảo hoạt động nghiên cứu khoa học được thực hiện hiệu quả, minh bạch và đúng mục tiêu. Ví dụ, tại Trường ĐHKHXH&NV, quản lý kinh phí bao gồm lập dự toán, phân bổ, cấp phát và quyết toán kinh phí cho các đề tài nghiên cứu.

2. Nguồn kinh phí nghiên cứu KH&CN tại trường được huy động từ đâu?
   Nguồn kinh phí chủ yếu gồm ngân sách nhà nước cấp, nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp của trường và các nguồn viện trợ, hợp tác quốc tế. Ngoài ra, trường còn thu từ các hợp đồng dịch vụ khoa học với các tổ chức, doanh nghiệp.

3. Những khó khăn chính trong quản lý kinh phí nghiên cứu tại trường là gì?
   Khó khăn gồm thủ tục thanh quyết toán phức tạp, phân bổ kinh phí chưa dựa trên hiệu quả nghiên cứu, việc nghiệm thu đề tài còn lỏng lẻo, và sự chênh lệch trong hoạt động nghiên cứu giữa các cá nhân, bộ môn.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả quản lý kinh phí nghiên cứu?
   Cần đổi mới cơ chế phân bổ kinh phí dựa trên tiêu chí khoa học, đơn giản hóa thủ tục thanh toán, tăng cường đào tạo cán bộ quản lý, và khuyến khích xã hội hóa nguồn vốn nghiên cứu.

5. Vai trò của hoạt động nghiên cứu khoa học trong phát triển trường đại học là gì?
   Nghiên cứu khoa học giúp nâng cao chất lượng đào tạo, phát triển tri thức mới, tăng cường uy tín và vị thế của trường trong hệ thống đại học quốc gia và quốc tế, đồng thời góp phần phát triển kinh tế - xã hội.

Kết luận

• Hoạt động quản lý kinh phí nghiên cứu KH&CN tại Trường ĐHKHXH&NV đã có bước phát triển tích cực với sự tăng trưởng kinh phí và đa dạng nguồn vốn trong giai đoạn 2011-2015.
• Cơ chế phân bổ và quản lý kinh phí còn tồn tại nhiều bất cập, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính.
• Luận văn đã đề xuất các giải pháp đổi mới cơ chế phân bổ, hoàn thiện quy trình thanh quyết toán, nâng cao năng lực quản lý và khuyến khích xã hội hóa nguồn kinh phí.
• Các giải pháp này phù hợp với chiến lược phát triển KH&CN của ĐHQGHN đến năm 2020, góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu và đào tạo tại trường.
• Đề nghị các cơ quan quản lý và nhà trường triển khai thực hiện các khuyến nghị nhằm thúc đẩy hoạt động KH&CN phát triển bền vững.

Call-to-action: Các nhà quản lý, cán bộ nghiên cứu và các bên liên quan nên phối hợp chặt chẽ để áp dụng các giải pháp quản lý kinh phí nghiên cứu khoa học nhằm nâng cao hiệu quả và đóng góp thiết thực cho sự phát triển của Trường ĐHKHXH&NV và nền KH&CN quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về công tác quản lý kinh phí nghiên cứu KH&CN. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu và thiết kế nghiên cứu Chương 3: Thực trạng công tác quản lý kinh phí nghiên cứu KH&CN ở Trường ĐHKHXH&NV - ĐHQGHN trong giai đoạn 2011-2015 Chương 4: Một số kiến nghị về quản lý kinh phí nghiên cứu khoa học công nghệ giai đoạn 2016-2020 ở Trường ĐHKHXH&NV. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ KINH PHÍ NGHIÊN CỨU KH&CN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Vấn đề quản lý kinh phí đối với hoạt động KH&CN nói chung, trong các trƣờng đại học nói riêng đã đƣợc trình bày trong nhiều công trình nghiên cứu trên thế giới và một số công trình nghiên cứu của Việt Nam.

Trên phạm vi thế giới, nhiều công trình trong nghiên cứu giáo dục đại học đã đề cập tới vấn đề này. Nổi bật là trong cuốn: Khoa học và công nghệ thế giới những năm đầu thế kỷ XXI do Trung tâm thông tin khoa học và công nghệ thuộc Bộ KH&CN xuất bản năm 2006 ” đã khái quát khá chi tiết kinh nghiệm các nƣớc về đầu tƣ cho KH&CN nói chung, đầu tƣ tài chính cho KH&CN trong các trƣờng đại học nói riêng, nêu bật kinh nghiệm các nƣớc, nhƣ Mỹ, Canada, Cộng hoà Liên bang Đức, Anh Quốc, Italia, Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore, Đài Loan, Thái Lan,. về đầu tƣ tài chính cho hoạt động KH&CN, những nhận thức và quan niệm về vai trò của nghiên cứu khoa học và công nghệ, tầm quan trọng của nguồn lực tài chính, cơ cấu nguồn đầu tƣ tài chính và trình bày các biện pháp thực hiện đầu tƣ tài chính cho khoa học và công nghệ trong các trƣờng đại học. Và, chính những thông tin, kết quả đƣợc công bố từ các nguồn tài liệu trên đã đƣợc tác giả luận văn kế thừa và vận dụng trong quá trình thực hiện chủ đề trên.

Ở nƣớc ta, những năm gần đây cũng đã có một số công trình nghiên cứu về vấn đề tài chính của nền kinh tế cũng nhƣ cho hoạt động giáo dục và đào tạo và hoạt động KH&CN trong các trƣờng đại học. Có thể nêu lên một số công trình mà ở khía cạnh này hoặc khía cạnh khác đã đề cập đến quản lý kinh phí cho KH&CN nói chung, cho các trƣờng đại học nói riêng. Cụ thể là: Lý luận và phƣơng pháp luận khoa học (Vũ Cao Đàm, 2009, NXB ĐHQG HN); Giáo trình Khoa học chính sách (Vũ Cao Đàm, 2010, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội). Về các đề tài nghiên cứu, có thể nêu một số công trình thuộc đề 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tài nghiên cứu cấp Bộ, nhƣ: Hoàn thiện cơ chế, chính sách tài chính đối với hoạt động KH&CN trong các Trƣờng Đại học Việt Nam (đề tài cấp Bộ, mã số: B2003.76TĐ, Mai Ngọc Cƣờng làm chủ nhiệm); Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đối với các Trƣờng Đại học công lập ở Việt Nam (đề tài cấp Bộ, mã số: B2005.125, Phạm Hồng Chƣơng, 2005); Đổi mới tổ chức và quản lý hoạt động Nghiên cứu Khoa học kinh tế phục vụ đào tạo và thực tiễn (Đề tài cấp Bộ B2003.70,Vũ Duy Hào làm chủ nhiệm).Gần đây nhất, năm 2011, đề tài trọng điểm cấp Đại học Quốc gia Hà Nội đã đƣợc thực hiện với chủ đề: “Nghiên cứu, tổng kết, đánh giá đào tạo và hoạt động khoa học khoa học xã hội & nhân văn ở Việt Nam từ năm 1945 đến nay (Qua nghiên cứu và khảo sát trƣờng hợp Đại học Văn khoa, Đại học Tổng hợp Hà Nội và Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội), mã số: QGTĐ.TS Phạm Xuân Hằng làm Chủ nhiệm đề tài.

Một số nội dung chủ yếu đƣợc đề cập và nhấn mạnh của các công trình nghiên cứu trên là: Đề cập đến các khái niệm, về cơ chế quản lý tài chính, về NS nhà nƣớc; phân tích cơ chế, chính sách đầu tƣ tài chính cho hoạt động khoa học trong các trƣờng đại học Việt Nam; phân loại nguồn tài chính đầu tƣ cho hoạt động này…Đó là những kết quả nghiên cứu rất hữu ích cho luận văn này. Nhƣng, để có đƣợc những gợi mở cụ thể về chế độ thanh quyết toán tài chính cho hoạt động nghiên cứu khoa học thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn ở các đại học trọng điểm, chuyên ngành thì chƣa đƣợc đề cập đến một cách cụ thể, mới chỉ dừng lại ở từng nội dung, vấn đề riêng lẻ chứ chƣa đƣợc trình bày một cách có hệ thống. Về cơ chế tài chính áp dụng cho khoa học và công nghệ nói chung và vấn đề đầu tƣ, quản lý tài chính đối với hoạt động khoa học ở các trƣờng đại học công lập Việt Nam còn đƣợc đề cập đến trong một số công trình nghiên cứu dƣới hình thức bài viết công bố trên tạp chí chuyên ngành, hội thảo nhƣ: Đổi mới chính sách tài chính đối với KH&CN (Nguyễn Thị Anh Thƣ, Tạp chí Hoạt động khoa học, 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3/2006); Quản lý, cấp phát, thanh toán kinh phí sự nghiệp khoa học giai đoạn 2001- 2005, những bất cập và kiến nghị (Trần Xuân Trí, Tạp chí Kiểm toán, 9/2006);. Tạp chí Hoạt động Khoa học, số tháng 10.2012 (641): Những vấn đề mới trong xây dựng đề tài, dự án khoa học &công nghệ cấp Nhà nƣớc và đổi mới cơ chế tài chính trong nghiên cứu, triển khai của Trần Ngoc Hiên; Mô hình đại học nghiên cứu ở Việt Nam (Nguyễn Thị Lê Hƣơng, Đào Hiền Chi, Tạp chí Hoạt động Khoa học, số tháng 10.

Gần đây nhất, trong Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam, số 14-2013 của Bộ Khoa học và Công nghệ đã cập nhật một số nội dung về Luật Khoa học và Công nghệ năm 2013 qua cuộc trao đổi và phỏng vấn Thứ trƣởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nghiêm Vũ Khải, trong đó có đề cập đến cơ chế tài chính cho Khoa học và Công nghệ; Các công trình trên đã nêu những nội dung cơ bản sau: Khẳng định vai trò, tầm quan trọng và sự đóng góp của các trƣờng đại học vào sự nghiệp phát triển khoa học và công nghệ nƣớc nhà, nhất là từ sau đổi mới đến nay; nêu ra những vấn đề xung quanh việc đổi mới nhận thức mối quan hệ giữa “đội quân thứ nhất” - lực lƣợng khoa học ở các trƣờng đại học với việc thực hiện phát triển khoa học và công nghệ hiện nay; Về cơ chế tài chính trong hoạt động khoa học và công nghệ nói chung, chế tài quản lý tài chính theo chế độ NS nhà nƣớc cho lĩnh vực này; Gợi mở những vấn đề về quản lý kinh phí trong nghiên cứu khoa học của các trƣờng đại học và đƣa ra những bất cập cần giải quyết. Do vậy, trong phạm vi luận văn này, ngoài việc kế thừa kết quả nghiên cứu của các công trình đã nêu trên, sẽ nghiên cứu về cơ chế tài chính đối với hoạt động nghiên cứu khoa học thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, qua khảo sát một đơn vị cụ thể là Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội - Là một trong những trung tâm, một đại học đầu ngành và trọng điểm trong hệ thống đại học Việt Nam có sứ mệnh đào tạo và nghiên cứu các khoa học khoa học xã hội và nhân văn ở Việt Nam hiện nay. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Một mảng tƣ liệu không kém phần quan trọng để cung cấp những thông tin, số liệu, đồng thời gợi mở những vấn đề trong nghiên cứu của luận văn này là các Luận án, Luận văn của các nghiên cứu sinh, học viên cao học đã thực hiện. Cụ thể là: Đổi mới vai trò quản lý Nhà nƣớc đối với hoạt động Khoa học Công nghệ ở Việt Nam hiện nay (Vũ Thị Hiền, 2005, LVThS); Biện pháp đảm bảo thực hiện chức năng Nghiên cứu Khoa học của Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.

Hồ Chí Minh (Đỗ Văn Thắng ,2006, LVThS);.Những công trình nghiên cứu trên là tài liệu tham khảo rất hữu ích khi thực hiện luận văn. Nhìn chung, các công trình trên chủ yếu mới phân tích cơ chế tài chính cho KH&CN nói chung. Ngay cả các công trình nghiên cứu về quản lý kinh phí cho KH&CN trong các trƣờng đại học cũng chƣa làm rõ đƣợc đặc điểm, nội dung của quản lý kinh phí cho KH&CN trong các trƣờng đại học trên phƣơng diện huy động nguồn và sử dụng nguồn tài chính cho hoạt động KH&CN của khu vực này. Điều này dẫn đến thiếu những luận cứ khoa học cho việc đổi mới cơ chế tài chính nhằm đẩy mạnh hoạt động KH&CN trong các trƣờng đại học ở nƣớc ta.

Cơ sở lý luận về quản lý kinh phí nghiên cứu KH&CN 1. Khái niệm Quản lý kinh phí là quá trình mà chủ thể quản lý, thông qua việc sử dụng có chủ định các phƣơng pháp và các công cụ quản lý, tác động và điều khiển hoạt động tài chính nhằm đạt đƣợc các mục tiêu đã định. Quản lý kinh phí nghiên cứu KH&CN là “tổng thể các biện pháp, các hình thức tổ chức quản lý quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các nguồn kinh phí được cung cấp cho hoạt động KH&CN trong các trường đại học” [11;14] Trong đó, chủ thể cao nhất là Nhà nƣớc, tiếp theo là các cơ quan nhà nƣớc đƣợc nhà nƣớc giao nhiệm vụ thực hiện các hoạt động tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ của Nhà nƣớc. Cơ quan đƣợc giao chức năng, nhiệm vụ trực tiếp quản lý tài chính thông thƣờng là bộ máy tài chính trong hệ thống các cơ quan nhà nƣớc 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Quản lý nghiên cứu KH&CN trong trƣờng đại học có những đặc điểm chung nhƣ quản lý kinh phí trong nền kinh tế và trong hoạt động KH&CN nói chung.

Đó là những biện pháp, hình thức tổ chức quản lý việc tạo lập, phân phối và sử dụng nguồn kinh phí đƣợc cung cấp cho hoạt động KH&CN. Vì thế, nó thể hiện quan hệ phân phối lợi ích giữa nhà nƣớc với ngành KH&CN, giữa ngành với các đơn vị hoạt động trong ngành, giữa các đơn vị hoạt động trong ngành với nhau, cũng nhƣ giữa các nhà nghiên cứu khoa học với các đơn vị mà họ hoạt động. Do phải giải quyết các mối quan hệ lợi ích nên cơ chế tài chính nói chung, quản lý kinh phí cho hoạt động KH&CN nói riêng rất nhạy cảm. Nó liên quan đến phân phối nguồn vốn của xã hội.