Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các nghiên cứu ngoài nước Hoạt động tự học đã được con người thực hiện từ rất sớm. Ngay từ ghi khi giáo dục chưa trở thành khoa học thực sự.
Ngay từ thuở sơ khai đó, người ta chỉ quan tâm đến việc làm sao cho người học chăm chỉ, tích cực, nhớ những giáo huấn của thầy và hành động theo những điều đó. Đến thế kỷ 17 khi J.A Cômexki đặt nền móng cho khoa học giáo dục thì tư tưởng phát triển và nâng cao vai trò của tự học của người học đã được chú ý đánh giá cao. Thế kỷ18-19, các nhà giáo dục như JJ. Distecvec trong các công trình nghiên cứu của mình về giáo dục phát triển trí trệ và đã đặc biệt nhấn mạnh rằng muốn phát triển trí tuệ bắt buộc người học phải phát huy tính tích cực, độc lập sáng tạo để tự mình chiếm lĩnh lấy tri thức.
Muốn vậy, phải tăng cường giúp người học, tự khám phá, tự tìm những phương pháp dạy học nhằm khai thác tốt nhất “cái cá thể” trong người. Nhưng vì quan niệm cực đoan về cá thể hóa trong hoạt động tự học nên đã hạ thấp vai trò giáo viên đồng thời phức tạp hóa trong quá trình dạy học. Những phương phát đó đòi hỏi các điều kiện rất cao cả từ phía giáo viên và sinh viên, các điều kiện tổ chức dạy học nên không được triển khai rộng rãi. Ở Châu Á, cũng có nhiều nhà giáo dục chú trọng tới hoạt động tự học của người học.
Ngay từ thời cổ đại, Khổng Tử đã nhấn mạnh đến vai trò của người học và tính tích cực tự học. Còn Mạnh Tử thì đòi hỏi học sinh phải tự suy nghĩ, chứ không nên cứ nhắm mắt tin theo sách và Ông ví người dạy học như người bắn phái bắn lấy. Vào những năm 1920, nhà sư phạm nổi tiếng của Nhật Bản là Tsunesaburo Makiguchi đã quan niệm rằng: giáo dục được xem như quá trình hướng dẫn tự học, đặt trách nhiệm học tập vào tay mỗi sinh viên mà động lực của nó là kích thích người học sáng tạo ra giá trị để đạt tới hạnh phúc của bản thân và người cộng đồng. Người giáo viên có chức năng khuyến khích và cổ vũ người học theo đuổi những mục tiêu và quan niệm học tập do chính người đó quy định.
Hai nhà giáo nổi tiếng Ấn Độ S.D Sharma và Shakti Rahmed cho rằng hoạt động tự học của con người là một hình thức tổ chức dạy học có hiệu quả cao. Cốt lõi của hình thức này là quá trình điều khiển gián tiếp của giáo viên đối với quá trình tự học của sinh viên thông qua việc giao nhiệm vụ nhận thức đã được thiết kế thành dạng phù hợp, nhằm thực hiện các nhiệm vụ học tập đã xác định. Mục đích của dạy học là phát triển ở sinh viên kỹ năng và năng lực đối lập học tập và quyết định các vấn đề. Ở các nước xã hội chủ nghĩa, dựa trên nền tảng của Chủ nghĩa duy vật biện 6 chứng, nhiều nhà giáo dục, nhất là ở các nước Đông Âu và Liên Xô (cũ) như G.
Ilina không những đã khẳng định vai trò to lớn của hoạt động tự học mà còn quan tâm đến nhiều khía cảnh tổ chức nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tự học của người học. Họ đã nêu lên những biện pháp tổ chức hoạt động tự học của người học, trong đó nêu lên những biện pháp tổ chức hoạt động nhận thức độc lập của quá trình tự học. Ở Việt Nam, hoạt động tự học thực sự được quan tâm nghiên cứu triển khai rộng rãi từ khi nền giáo dục XHCN hình thành mà Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa là người khởi xướng vừa là tấm gương về tinh thần tự học. Người đã dạy: cách học tập phải lấy tự học làm nòng cốt.
Phong trào tự học và nghiên cứu tự học trong nước ra đời và phát triển ngắn liền với phong trào bình dân học vụ. Từ những năm 60 của thế kỷ trước, tư tưởng về tụ học đã được một số tác giá trình bài trực tiếp hay gián tiếp qua các tài liệu về phương pháp giảng dạy bộ môn. Khi nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về tự học, tác giá Nguyễn Thị Hoàng yến đã nêu 5 vấn đề nhằm bảo đảm chất lượng và hiệu quả hoạt động tự học là: mục dích tự học rõ ràng, lao động nghiêm túc, đảm bảo các điều kiện cho tự học, tiếp tục luyện học và thực hành. Các tác giá Hà Thế Ngữ, Dặng Vũ Hoạt đã chỉ ra các biện pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động tự học là hình thức ý thức tự học, bảo đảm thời gia tự học, bồi dưỡng phương pháp tự học, thực hành, kiểm tra thường xuyên.
Trong tài liệu hướng dẫn cán bộ trẻ, tác giá Đặng Bí Lãm đã đề xuất các biện pháp để nâng cao chất lượng tự học của sinh viên là: hướng dẫn phương pháp tự hoc, hình thành thời gian đọc sách, có kế hoạch kiểm tra việc tự học của sinh viên. Các tác giá Lê khánh Bằng, Nguyễn Như An đã quan tâm nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về tổ chức tự học cho sinh viên trong tài liệu “ tổ chức quá trình dạy Đại học” tác giá Lê Khánh Bằng phân tích vấn đề như: ý nghĩa của tự học trong thời đại ngày nay, cơ sở lý luận chung về của việc tự học, cách tự học trong một số hình thức cụ thể như nghe, giảng, ghi, chép, đọc sách, cách tổ chức kế hoạch tự học: Trong quá trình học tập ở Đại học, người sinh viên phải xây dựng cho mình, ý chí và năng lực tự học suốt đời cũng theo tác giá phương pháp cơ bản để nâng cao chất lượng và hiệu quả tự học là học sinh phải nắm vững được cách học với bí quyết là học từng bước, học trúng, nhanh và nhiếu cách. Kết hợp học có ý thức và học ngẫu nhiên, thực hiện phương châm học thường xuyên, học trong mọi lúc, mọi nơi,. Vào những năm 1980, một nhóm các nhà khoa học do Giáo sư Nguyễn Cảnh Toàn lãnh đạo đã hoàn thành một đề tài nghiên cứu khoa học giáo dục về hệ Đại học sư phạm vừa học vừa làm.
Đề tài khẳng định một quản điểm hiện tại của khoa học giáo dục là nếu phát huy được tính tích cực chủ động trên cơ sở xác định động cơ đúng đắn thì người học hoàn toàn có thể hoàn thành nhiệm vụ tự học với sự hướng dẫn của giáo viên. Tự học có hướng dẫn kết hợp với thực tập nghề nghiệp dạy học ở trường 7 phổ thông là một hình thức đào tạo giáo viên có chất lượng và hiệu quả cao đặc biệt trong điều kiện nước Việt Nam. Năm 1990 Bộ Giáo dục Việt Nam đã thực hiện đề án về tự học có hướng dẫn và sau đó phối hợp trường Đại học tổng hợp mở thí điểm một khóa đào tạo theo hướng này cho ngành Luật. Gần đây, tác giá Hà Thị Đức cùng công tác viên ở Trường Đại học sư phạm Hà Nội đã hoàn thành đề tài nghiên cứu về sự tự học của sinh viên một số trường đại học, đề ra một số phương hướng và biện pháp tổ chức nhằm tăng cường hiệu quả tự học cả sinh viên, xây dựng các qui trình làm việc với sách, qui trình rèn luyện nghiệp vụ sư phạm, qui trình nghiên cứu các khoa học,.
Ngoài những công trình nghiên cứu trên, vấn đề tự học còn được đề cập đến trong công trình nghiên cứu các tác giá như: Trịnh Quang Từ, Nguyễn Minh Hằng, Hoàng Hữu Niềm,. Tác giá Trịnh Quang Từ khi nghiên cứu về tự học của sinh viên các trường Quan sự chỉ ra thực trạng tự học của sinh viên và một số phương hướng, biện pháp tổ chức tự học cho sinh viên như hình thành kỹ năng tự học, xây dựng hệ thống bài tập nhận thức, kiểm tra, dánh giá việc thực hiện nhiệm vự tự học. Còn tác giá Nguyễn Minh Hằng thì quan tâm nghiên cứu việc tự học của sinh viên cao đẳng sư phạm và đã nêu bật được ý nghĩa tự học của sinh viên, đề xuất các kỹ năng cần thiết để tự học có kết quả là kỹ năng nhận thức vấn đề, kỹ năng đọc sách, kỹ năng giải bài tập, kỹ năng kiểm tra dánh giá,. Khi nghiên cứu về tổ chức tự học cho người lớn trong các trung tâm giáo dục thường xuyên, tác giá Hoàng Hữu Niềm đã chỉ ra cách biên soạn tài liệu, quá trình hướng dẫn tự học, làm việc với sách quả học viên.
Nghiên cứu vấn đề tổ chức tự học cho học sinh Trung học phổ thông các trường dân tộc nội trú, tác giá Phạm Hồng Quang đã đề xuất các biện pháp là kiểm tra được trình độ xuất phát của học sinh, bồi dưỡng về Tiếng Việt, kiểm tra dánh giá kịp thời và đầy đủ kết quả tự học của học sinh [2,tr 8-12]. Các nghiên cứu trong nước Nước CHDCND Lào là một nước có truyền thống văn hóa từ lâu đời. Văn hóa dân tộc được hình thành và phát triển dựa trên một nền tảng giáo dục-đào tạo vững chắc toàn diện. Ở Lào, hoạt động tự học được quan tâm chú ý từ lâu.
Trong thời kỳ phong kiến, tuy nền giáo dục chưa phát triển nhưng thời đại nào đất nước nào cũng có người kiệt xuất và vắng bóng hiền tài. Những người thành đạt đó, bên cạnh yếu tố dạy dỗ của thầy thì yếu tố quyết định là tự học. Cũng vì vậy, mà người ta coi trọng việc tự học. Hiện nay, giáo dục đang phát triển mạnh mẽ, nhưng giáo dục của Lào vẫn còn chậm so với thế giới.
Hoạt động tự học rất được coi trọng trong nhà trường. Nhưng chưa có ai nghiên cứu chính thức và phổ biến. Song thực tiến thì lại xuất hiện nhu cầu tự học có tính tự giác rất cao ở nhiều tần lớp xã hội. Tóm lại, nghiên cứu những tư tưởng về hoạt động tự học trong lịch sử giáo dục, chúng tôi nhận thấy rằng, từ lâu vấn đề tự học đã được quan tâm nghiên cứu, trong các 8 tài liệu, trong các công trình nghiên cứu kể trên, các tác giả đã có cách nhình toàn diện về hoạt động tự học từ vai trò, bản chất của hoạt động tự học trong quá trình dạy học, các kỹ năng tự học của học sinh, sinh viên đến các biện pháp để đảm bảo cho hoạt động tự học đạt kết quả cao [2,tr13].