CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHỐI HỢP GIỮA TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ VỚI DOANH NGHIỆP TRONG ĐÀO TẠO NGHỀ 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Có thể nói Đảng, nhà nước luôn quan tâm đến phát triển dạy nghề, nhất là phát triển dạy nghề tại doanh nghiệp nhằm giải quyết mối quan hệ giữa đào tạo với sử dụng. Điều này được cụ thể hóa trong Luật giáo dục điều 3 quy định: Học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất.
Vì vậy, nhiều mô hình hợp tác nhằm phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cao được triển khai thực hiện. Như mô hình hợp tác với doanh nghiệp trong đào tạo nghề được thử nghiệm tại Dự án "Trung tâm Đào tạo nghề Việt - Đức Trường CĐN Bách nghệ Hải Phòng”. Mô hình hợp tác đào tạo kỹ thuật viên Cơ điện tử giữa Trường Đại học SPKT Hưng Yên và các doanh nghiệp Đức. Đáng chú ý là mô hình giữa nhà trường với DN trong KCN của các trường CĐN Việt Nam – Singapo (tại KCN Việt Nam – Singapo); CĐN Dung Quất; CĐN Mỏ Hồng Cẩm (Tập đoàn than – khoáng sản) [1, tr 64, 65].
Trong các mô hình này, có sự gắn kết cả sinh viên - người lao động và giảng viên - người sử dụng lao động trong môi trường làm việc được xác định bằng mục tiêu cụ thể. Hiện nay đã có một số công trình nghiên cứu về đào tạo nghề và quản lý hoạt động phối hợp giữa nhà trường với doanh nghiệp. Năm 1993, tác giả Trần Khánh Đức có đề tài cấp bộ "Hoàn thiện đào tạo nghề tại xí nghiệp". Đề tài tập trung nghiên cứu các trường, lớp dạy nghề đặt tại đơn vị sản xuất trong lĩnh vực về bưu chính viễn thông và hóa chất.
Các tác giả Nguyễn Minh Đường – Phan Văn Kha đã có nghiên cứu về Đào tạo nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế [4]. 8 Tác giả Trần Khắc Hoàn (2006), Kết hợp đào tạo tại trường và doanh nghiệp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay [12]. Trong đề tài, tác giả đã phân tích và đưa ra vấn đề "Tăng cường mối quan hệ giữa nhà trường và các đơn vị sản xuất" là một trong những giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo. Năm 2006 tác giả Phan Văn Kha, Các giải pháp tăng cường mối quan hệ giữa đào tạo với sử dụng nhân lực có trình độ trung học chuyên nghiệp ở Việt Nam [14].
Đề tài của tác giả Trần Anh Tài, năm 2009: “Gắn đào tạo sử dụng, nhà trường với doanh nghiệp” nêu lên thực trạng mối quan hệ nhà trường và DN đồng thời đưa các giải pháp gắn kết đào tạo với nhà trường và xã hội. Đề tài của tác giả Đỗ Thị Thanh An, năm 2014: “Quản lý liên kết đào tạo giữa nhà trường với doanh nghiệp của Trường CĐN cơ điện Hà Nội”, đồng thời đưa ra các giải pháp quản lý hoạt động này hiệu quả. Tóm lại, theo học viên các công trình nghiên cứu về hoạt động phối hợp giữa nhà trường với DN đều thống nhất: - Hoạt động phối hợp giữa nhà trường với DN đem lại lợi ích không chỉ cho nhà trường, DN, người học mà còn cho cả xã hội. Tuy nhiên lợi ích cho chính người dạy là giáo viên, giảng viên, CBKT chưa được đề cập cụ thể.
Thông qua hoạt động này giảng viên, giáo viên nhà trường có điều kiện tiếp xúc trực tiếp, cập nhật những biến đổi của KH - KT, nâng cao kiến thức thực hành nghề nghiệp; CBKT phía DN có điều kiện củng cố kiến thức khoa học về nghề, phát triển kỹ năng trong quá trình làm việc. - Hoạt động phối hợp giữa nhà trường với DN sử dụng nhân lực đã qua đào tạo là cần thiết, phù hợp với xu thế phát triển và hội nhập quốc tế. - Các hoạt động phối hợp giữa nhà trường với DN còn mang tính hình thức, chắp vá, thời vụ. Chưa thực sự trở thành hoạt động chung, thường xuyên của nhà trường và DN.
Bên cạnh đó phần lớn DN Việt Nam chưa đủ mạnh để 9 thành lập CSDN thuộc DN cũng như CSDN không đủ năng lực thành lập DN trong CSDN. - Các công trình nghiên cứu đề xuất các biện pháp để tăng cường hoạt động phối hợp giữa nhà trường với DN là: đổi mới nội dung chương trình đào tạo, phương pháp đào tạo; đổi mới phương thức hợp tác; Xây dựng cơ chế chính sách phù hợp; đổi mới phương thức đánh giá kết quả đầu ra. Ngoài ra còn rất nhiều nghiên cứu, bài viết của tác giả trên các tạp chí đề cập đến quản lý hoạt động phối hợp giữa các CSDN với doanh nghiệp trong đào tạo nghề. Tuy nhiên, vấn đề quản lý hoạt động phối hợp giữa trường cao đẳng nghề với doanh nghiệp trong đào tạo nghề tại tỉnh Bình Định tính đến thời điểm này chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập đến.
Hoạt động phối hợp giữa nhà trường với doanh nghiệp trong đào tạo nghề 1. Một số khái niệm liên quan 1. Đào tạo, đào tạo nghề Theo từ điển Tiếng Việt, “Đào tạo được hiểu là việc làm cho trở thành người có năng lực, có khả năng làm việc theo những tiêu chuẩn nhất định”. Đào tạo được hiểu là dạy các kỹ năng thực hành nghề nghiệp hay kiến thức liên quan đến một lĩnh vực cụ thể, giúp người học lĩnh hội và nắm vững những tri thức, kỹ năng, nghề nghiệp một cách có hệ thống, chuẩn bị cho người học thích nghi với cuộc sống và khả năng đảm nhận được một công việc nhất định.
Tóm lại,“Đào tạo là một quá trình hoạt động có mục đích, có tổ chức nhằm hình thành và phát triển có hệ thống các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, thái độ. để hoàn thiện nhân cách cho mỗi cá nhân, tạo tiền đề cho họ có thể vào đời hành nghề một cách có năng suất và hiệu quả” [6]. Nội hàm của khái niệm đào tạo gồm các yếu tố: - Mục tiêu đào tạo: biến đổi về chất lượng con người. 10 - Nội dung đào tạo: là những lĩnh vực chuyên sâu ở các cấp trình độ từ trung đến cao cấp trên hầu hết mọi lĩnh vực.
- Đối tượng đào tạo: là những người đạt đến một độ tuổi, một trình độ nhất định có mong muốn hoặc khả năng học chuyên sâu. - Phương pháp đào tạo: đa dạng, phù hợp từng nhóm đối tượng được đào tạo, chú trọng phương pháp hướng dẫn thực hành. - Cách thức tổ chức đào tạo: phong phú, tuỳ thuộc điều kiện thực tiễn. - Thời gian đào tạo: linh hoạt, từ vài tháng đến vài năm tuỳ thuộc từng cấp độ.
Theo học viên, đào tạo là hoạt động dạy dỗ, rèn luyện có tổ chức của chủ thể đào tạo đối với đối tượng được đào tạo nhằm phát triển kỹ năng, hoàn thiện nhân cách đáp ứng mục đích, yêu cầu đã định. Thuật ngữ “Đào tạo nghề” được hiểu là “Đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ có năng lực và các phẩm chất tương xứng với trình độ đào tạo” [12, tr 33]. Nói cách khác: “Đào tạo nghề là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức đến người học nghề để hình thành và phát triển một cách có hệ thống những kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết nhằm đáp ứng nhu cầu xã hội” [11, tr 23]. Do đó, cũng tương tự như đào tạo, ĐTN cũng bao gồm các thành tố như: chủ thể đào tạo, đối tượng được đào tạo, nội dung, phương pháp đào tạo, mục tiêu, hiệu quả đào tạo.
Như vậy có thể hiều, đào tạo nghề là quá trình tác động của chủ thể đào tạo tới đối tượng được đào tạo thông qua quy trình: đầu vào - quá trình dạy học – kết quả đầu ra nhằm thực hiện mục tiêu đào tạo. Hoạt động phối hợp đào tạo nghề Theo tâm lý học: Hoạt động là phương thức tồn tại của con người trong thế giới. Hoạt động tạo nên mối quan hệ tác động qua lại giữa con người với thế giới khách quan và với chính bản thân mình, qua đó tạo ra sản phẩm cả về phía thế giới (khách thể), cả về phía con người (chủ thể). 11 Hoạt động đóng vai trò quyết định đến sự hình thành, phát triển tâm lý và nhân cách cá nhân thông qua hai quá trình: Quá trình đối tượng hóa: chủ thể chuyển năng lực và phẩm chất tâm lý của mình tạo thành sản phẩm.
Từ đó, tâm lý người được bộc lộ, khách quan hóa trong quá trình tạo ra sản phẩm, hay còn đươc gọi là quá trình xuất tâm. Quá trình chủ thể hóa: Thông qua các hoạt động đó, con người, tiếp thu lấy tri thức, đúc rút được kinh nghiệm nhờ quá trình tác động vào đối tượng, hay còn được gọi là quá trình nhập tâm. Có thể hiểu hoạt động phối hợp đào tạo nghề là sự hợp tác, phối hợp giữa cơ sở đào tạo và các cơ sở sản xuất để cùng nhau thực hiện những công việc nào đó của quá trình đào tạo nhằm góp phần phát triển sự nghiệp đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước đồng thời mang lại lợi ích cho mỗi bên. Hoạt động phối hợp giữa nhà trường và DN rất đa dạng, có thể thực hiện dưới nhiều hình thức, mức độ khác nhau.
Trong phạm vi luận văn này, hoạt động phối hợp đào tạo nghề được hiểu là mối quan hệ tương tác giữa nhà trường và doanh nghiệp, hợp thành một hệ thống đào tạo nghề thống nhất và phù hợp, trong đó chức năng của hệ thống được tích hợp từ hai bộ phận tạo thành là nhà trường và doanh nghiệp. Bao gồm: - Chủ thể hoạt động phối hợp đào tạo nghề: là CSDN và DN. - Mục đích hoạt động phối hợp đào tạo nghề: Tối đa hóa lợi ích các bên tham gia, đảm bảo mục tiêu phát triển nhân lực, đáp ứng cung – cầu lao động. - Nội dung, hình thức hoạt động phối hợp đào tạo nghề theo thỏa thuận đã được thống nhất.
Tóm lại, Trong phạm vi luận văn này hoạt động phối hợp đào tạo nghề là hoạt động kết hợp giữa CSDN với DN cùng xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện trên cơ sở nguyên tắc hai bên cùng trách nhiệm và cùng có lợi nhằm đảm bảo mục tiêu đã định. Nhân lực cao đẳng nghề Theo tác giả Hoàng Thị Thu Hà: "Nhân lực kỹ thuật trình độ cao đẳng là những người đã được đào tạo ở các trường cao đẳng hoặc bậc cao đẳng ở các trường đại học để vừa có thể đảm nhiệm vị trí kỹ thuật viên cấp cao hoặc công nhân kỹ thuật trình độ cao trong sản xuất" [8, tr 29].