Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục quản lý hoạt động dạy học môn toán theo định hướng phân hóa ở các trường trung học cơ sở huyện thường tín thành phố hà nội

Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục nghiên cứu quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng phân hóa tại các trường THCS huyện Thường Tín, Hà Nội.

• Tác giả: Nguyễn Mạnh Hùng
• Người hướng dẫn: TS. Chử Xuân Dũng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Giáo dục
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng phân hóa ở các trường trung học cơ sở huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng phân hóa

Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng phân hóa là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Định hướng này không chỉ giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp dạy học mà còn tạo điều kiện cho học sinh phát huy tối đa năng lực cá nhân. Theo Nghị quyết số 29-NQ/TW, việc đổi mới phương pháp dạy học cần phải chú trọng đến sự đa dạng trong lớp học. Điều này có nghĩa là giáo viên cần phải áp dụng các phương pháp dạy học khác nhau để phù hợp với từng đối tượng học sinh. Việc quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng phân hóa không chỉ đơn thuần là việc tổ chức lớp học mà còn bao gồm việc phát triển chương trình học, bồi dưỡng giáo viên và tạo môi trường học tập tích cực cho học sinh. Đặc biệt, môn Toán đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển năng lực tư duy logic, khả năng giải quyết vấn đề và ứng dụng kiến thức vào thực tiễn. Do đó, việc quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng phân hóa cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả.

1.1. Định nghĩa và vai trò của dạy học phân hóa

Dạy học phân hóa là một phương pháp giáo dục nhằm đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của học sinh. Theo đó, giáo viên sẽ điều chỉnh nội dung, phương pháp và hình thức dạy học để phù hợp với năng lực, sở thích và nhu cầu của từng học sinh. Điều này không chỉ giúp học sinh cảm thấy hứng thú hơn với môn học mà còn tạo điều kiện cho các em phát triển toàn diện. Môn Toán, với tính chất trừu tượng và logic, đòi hỏi học sinh phải có khả năng tư duy cao. Việc áp dụng dạy học phân hóa trong môn Toán sẽ giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề, tư duy phản biện và khả năng làm việc nhóm. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay, khi mà xã hội ngày càng cần những cá nhân có khả năng tư duy độc lập và sáng tạo.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học môn Toán

Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng phân hóa chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau. Đầu tiên, trình độ chuyên môn và nghiệp vụ của giáo viên là yếu tố quyết định. Giáo viên cần được bồi dưỡng thường xuyên về các phương pháp dạy học mới, đặc biệt là dạy học phân hóa. Thứ hai, môi trường học tập cũng đóng vai trò quan trọng. Một môi trường học tập tích cực, khuyến khích sự sáng tạo và chủ động của học sinh sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng dạy học phân hóa. Cuối cùng, sự hỗ trợ từ phía quản lý giáo dục cũng rất cần thiết. Các cấp quản lý cần có những chính sách và biện pháp cụ thể để khuyến khích và hỗ trợ giáo viên trong việc thực hiện dạy học phân hóa.

II. Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng phân hóa

Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng phân hóa tại huyện Thường Tín, Hà Nội cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù đã có những nỗ lực trong việc áp dụng dạy học phân hóa, nhưng thực tế cho thấy phương pháp dạy học truyền thống vẫn chiếm ưu thế. Giáo viên thường gặp khó khăn trong việc điều chỉnh nội dung và phương pháp dạy học để phù hợp với từng đối tượng học sinh. Hơn nữa, nhiều giáo viên chưa được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết để thực hiện dạy học phân hóa. Điều này dẫn đến việc học sinh không được phát huy tối đa năng lực cá nhân, gây ra sự chênh lệch trong kết quả học tập. Đặc biệt, sự thiếu hụt về cơ sở vật chất và tài liệu hỗ trợ cũng là một trong những nguyên nhân chính ảnh hưởng đến chất lượng dạy học môn Toán theo định hướng phân hóa.

2.1. Đánh giá thực trạng hoạt động dạy học môn Toán

Hoạt động dạy học môn Toán tại các trường trung học cơ sở huyện Thường Tín hiện nay chủ yếu vẫn theo phương pháp truyền thống. Giáo viên thường sử dụng phương pháp giảng dạy một chiều, dẫn đến việc học sinh thụ động tiếp nhận kiến thức. Nhiều học sinh không có cơ hội để thể hiện khả năng và sự sáng tạo của mình trong quá trình học tập. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập mà còn làm giảm hứng thú của học sinh đối với môn Toán. Một số trường đã bắt đầu áp dụng dạy học phân hóa, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thực hiện. Việc thiếu sự hỗ trợ từ phía quản lý giáo dục cũng là một yếu tố cản trở sự phát triển của dạy học phân hóa trong môn Toán.

2.2. Nhận thức của giáo viên và học sinh về dạy học phân hóa

Nhận thức của giáo viên và học sinh về dạy học phân hóa còn hạn chế. Nhiều giáo viên chưa hiểu rõ về khái niệm và tầm quan trọng của dạy học phân hóa, dẫn đến việc áp dụng không hiệu quả. Học sinh cũng chưa nhận thức được lợi ích của việc học theo định hướng phân hóa, do đó không chủ động trong việc học tập. Sự thiếu hụt thông tin và tài liệu hỗ trợ cũng góp phần làm giảm hiệu quả của dạy học phân hóa. Để khắc phục tình trạng này, cần có những chương trình bồi dưỡng cho giáo viên và các hoạt động tuyên truyền để nâng cao nhận thức của học sinh về dạy học phân hóa.

III. Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng phân hóa

Để nâng cao chất lượng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng phân hóa, cần thực hiện một số biện pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên về dạy học phân hóa. Điều này sẽ giúp giáo viên nắm vững các phương pháp và kỹ thuật dạy học mới, từ đó áp dụng hiệu quả vào thực tiễn giảng dạy. Thứ hai, cần xây dựng môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập. Các hoạt động ngoại khóa, nghiên cứu khoa học cũng cần được tổ chức thường xuyên để tạo cơ hội cho học sinh phát triển kỹ năng và năng lực cá nhân. Cuối cùng, cần có sự hỗ trợ từ phía quản lý giáo dục trong việc xây dựng chương trình học và cung cấp tài liệu hỗ trợ cho giáo viên và học sinh.

3.1. Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên

Việc tổ chức bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên là một trong những biện pháp quan trọng để nâng cao chất lượng dạy học môn Toán theo định hướng phân hóa. Các khóa bồi dưỡng cần tập trung vào việc trang bị kiến thức về dạy học phân hóa, các phương pháp giảng dạy hiện đại và kỹ năng quản lý lớp học. Ngoài ra, cần tạo điều kiện cho giáo viên chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi lẫn nhau thông qua các hội thảo, tọa đàm chuyên đề. Điều này không chỉ giúp giáo viên nâng cao trình độ chuyên môn mà còn tạo ra một cộng đồng học tập tích cực trong ngành giáo dục.

3.2. Xây dựng môi trường học tập tích cực

Xây dựng môi trường học tập tích cực là một yếu tố quan trọng trong việc thực hiện dạy học phân hóa. Môi trường học tập cần khuyến khích sự sáng tạo, chủ động và tích cực của học sinh. Các hoạt động nhóm, dự án học tập và các cuộc thi cũng cần được tổ chức thường xuyên để tạo cơ hội cho học sinh thể hiện khả năng của mình. Bên cạnh đó, cần có sự hỗ trợ từ phía gia đình và cộng đồng trong việc tạo ra một môi trường học tập thân thiện và khuyến khích học sinh phát triển toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận và Khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung chính của Luận văn dự kiến đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hƣớng phân hóa ở trƣờng trung học cơ sở. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hƣớng phân hóa ở các trƣờng trung học cơ sở huyện Thƣờng Tín, thành phố Hà Nội. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hƣớng phân hóa ở các trƣờng trung học cơ sở huyện Thƣờng Tín, thành phố Hà Nội. 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÂN HÓA Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.

Tổng quan nghiên cứu 1. N ữ g g iê cứu về p â óa, p â óa tr g dạy ọc, p â óa tro g dạy ọc mô T á Dạy học phân hóa đƣợc nghiên cứu và vận dụng rất nhiều ở các nƣớc trên thế giới. Có thể kể đến: David và Kimberly đã chỉ ra rằng, việc đƣa các phong cách học tập và các loại trí khôn khác nhau vào trong bài học là một cách hiệu quả để phân hóa phƣơng pháp giảng dạy. Đối với mỗi đặc điểm khác nhau của học sinh sẽ có một số chiến lƣợc giảng dạy phù hợp và có một số mẫu thức chung giúp kết nối toàn bộ hoặc hầu hết các đặc điểm khác biệt.

Các tác giả David và Kimberly đã tổng kết bốn yếu tố chính để nhận biết một lớp học đƣợc tổ chức theo cách phân hóa, đó là: Làm bài tập theo nhóm nhỏ với bạn cùng lớp; Làm việc cùng với giáo viên theo từng cá nhân hoặc nhóm nhỏ; Dành lƣợng thời gian khác nhau trong một nhiệm vụ để giúp học tốt; Làm việc với các tài liệu khác nhau để giúp học tốt. Các tác giả Carol Ann Tomlinson và Marcia Imbeau [18] đã cho rằng chiến lƣợc dạy học phân hóa đòi hỏi giáo viên phải “làm rõ mục đích học tập bắt nguồn từ các tiêu chuẩn về nội dung, nhưng được thực hiện một cách khéo léo để đảm bảo mọi học sinh đều tham gia và hiểu bài”. Tác giả Carol Ann Tomlinson cho rằng “DHPH là quá trình đảm bảo rằng nội dung và phương pháp học tập cũng như kiểm tra, đánh giá phải phù hợp với trình độ, sở thích và PCHT của từng người học”. Đồng quan điểm đó tác giả Jenifer Fox Whitney Hoffman cũng nhấn mạnh [28] “DHPH bao gồm lập kế hoạch, 8 giảng dạy và phương pháp đánh giá phù hợp với các cấp độ khác nhau về kiến thức, sở thích, nhu cầu thể chất, xã hội của HS”.

Theo tác giả Hall [19]: DHPH là cách tiếp cận dạy và học đáp ứng những đối tượng HS khác nhau trong cùng một lớp nhằm mục đích tối đa hóa năng lực của mỗi cá nhân bằng cách tạo ra cho người học quá trình dạy học phù hợp nhất với họ”. Còn tác giả Lê Thị Thu Hƣơng [21] cho rằng “DHPH là một cách tiếp cận dạy học mà ở đó giáo viên tự điều chỉnh quá trình dạy học cho phù hợp với từng cá nhân hoặc nhóm học sinh nhằm phát triển tối đa năng lực học tập của mỗi em”. Tác giả Tomlinson [17] (2005) cho rằng dạy học phân hóa là một chiến thuật mang tính chất tiên phong, chú trọng tới chất lƣợng hơn là số lƣợng, bao gồm các cách tiếp cận nội dung, quá trình, kết quả vô cùng đa dạng, lấy học sinh làm trung tâm, là một sự kết hợp giữa các nhóm kĩ thuật, một cơ hội để mọi ngƣời có thể học tập một cách đúng nghĩa nhất, và “hữu cơ”, nghĩa là một chiến thuật rất có tiềm năng. Tuy nhiên, có rất nhiều ý kiến trái chiều về chiến thuật này.

Tác giả Diane Heacox [16] (2005) cho rằng chiến thuật dạy học phân hóa là “thay đổi tiến độ, trình độ, phƣơng pháp giảng dạy để phù hợp với nhu cầu, phong cách hoặc/và sự hứng thú của học sinh. Giáo viên nên chuyên biệt hóa nội dung, quá trình, kết quả dựa trên đặc điểm của từng học sinh. Các đặc điểm bao gồm trình độ, phong cách học và sự hứng thú của học sinh: Các mức trình độ, Phong cách học, Sự hứng thú. Tác giả Csikszentmihalyi [28] (1990) cho rằng học sinh cần đƣợc hƣớng tới một mức độ khó hơn một chút so với trình độ bản thân.

Khi đó, việc học mới thật sự trở nên đúng nghĩa. Một giáo án đƣợc dạy học phân hóa sẽ chỉ rõ cách các bài học sẽ thử thách học sinh nhƣ thế nào, nhƣng mức độ sẽ không quá cao, vẫn duy trì phù hợp với khả năng của học sinh. Quá trình học sẽ đƣợc đẩy mạnh bằng cả cảm xúc và hoạt động. 9 Tác giả Nguyễn Bá Kim cho rằng cần kết hợp giữa giáo dục diện “đại trà” với giáo dục diện “mũi nhọn”, đồng thời khuyến khích phát triển tối đa và tối ƣu những khả năng của từng cá nhân.

Trong rất nhiều những bài báo gần đây đề cập tới dạy học phân hóa ở trƣờng phổ thông đã bàn tới thực trạng dạy học phân hóa và các giải pháp nhằm thực hiện dạy học phân hóa sao cho hiệu quả, đáp ứng yêu cầu đổi mới chƣơng trình và sách giáo khoa hiện nay. Tác giả Phạm Thị Hồng Hạnh [16], trong bài viết “Thiết kế và tổ chức dạy học phân hóa chủ đề Hàm số (Giải tích 12) gắn với định hướng nghề”, đã đƣa ra quan niệm về dạy học phân hoá chủ đề Hàm số (Giải tích 12) gắn với định hƣớng nghề, đó là: Giáo dục hƣớng nghiệp ở trƣờng phổ thông đƣợc triển khai qua 4 hình thức: (i) sinh hoạt hƣớng nghiệp trên lớp; (ii) tích hợp nội dung hƣớng nghiệp vào môn học; (iii) lao động sản xuất và học nghề phổ thông; (iv) các hoạt động ngoại khoá về hƣớng nghiệp. Ở hình thức hƣớng nghiệp thứ 2, GV bộ môn sẽ cung cấp cho HS thông tin về một số ngành nghề liên quan đến môn học, giới thiệu cho HS các thành tựu, sự phát triển các ngành nghề trong xã hội, giúp HS hiểu biết các ngành nghề một cách khoa học, từ đó có những cân nhắc, lựa chọn nghề nghiệp trong tƣơng lai phù hợp với năng lực, sở trƣờng và thiên hƣớng của bản thân. Tác giả cho rằng: Dạy học phân hoá (DHPH) có thể coi là một định hƣớng, một phƣơng pháp hay kĩ thuật dạy học, theo đó quá trình tổ chức dạy học của giáo viên cần phải đƣợc triển khai tùy theo đối tƣợng, nhằm bảo đảm yêu cầu giáo dục phù hợp với đặc điểm tâm - sinh lí, nhịp độ, khả năng, nhu cầu và hứng thú khác nhau của những ngƣời học.

DHPH là dạy học cho phép GV tự thiết kế các chiến lƣợc dạy học sao cho phù hợp với nhu cầu, hứng thú, năng lực và cách thức học tập khác nhau của mỗi HS; đồng thời khuyến khích phát triển tối đa và tối ƣu những khả năng của cá nhân HS, nhƣng phải đảm bảo mục tiêu về yêu cầu cần đạt của môn học theo quy định về phát triển năng lực và phẩm chất HS. 10 Tác giả đã xây dựng quy trình thiết kế và tổ chức dạy học phân hoá gắn với định hƣớng nghề gồm các bƣớc sau: Bƣớc 1: Khảo sát, phân hóa học sinh. Bƣớc 2: Xác định mục tiêu. Bƣớc 3: Nghiên cứu tài liệu.

Bƣớc 4: Thiết kế giáo án và tổ chức dạy học. Bƣớc 5: Đánh giá và điều chỉnh. Tác giả Phan Thị Thanh Hội [18], trong bài viết “Vận dụng dạy học phân hóa để thiết kế và tổ chức các hoạt động học tập chƣơng cảm ứng - sinh học 11”, đã đƣa ra những nội hàm cơ bản của khái niệm dạy học phân hóa. Tác giả cho rằng: “Dạy học phân hóa đã được nghiên cứu bởi nhiều nhà giáo dục trên thế giới và ở Việt Nam.

Song song với dạy học tích hợp, DHPH được xem như là một triết lí dạy học, trong đó cần phải xây dựng, tổ chức các con đường học tập theo các con đường khác nhau, đảm bảo sự phù hợp về năng lực nhận thức, phong cách học tập và hứng thú học tập với từng đối tượng người học” [18]. Tác giả đã xác định những nguyên tắc thiết kế các hoạt động học tập theo quan điểm dạy học phân hóa, đó là: Hoạt động học tập phải dựa trên “vùng phát triển gần” về năng lực nhận thức của HS; Hoạt động học tập phải dựa trên sự đa dạng phong cách học tập của HS: Phong cách học tập bao gồm những đặc điểm riêng; Hoạt động học tập phải dựa trên đa dạng trí tuệ của HS; Hoạt động học tập phải dựa trên đặc điểm vùng miền của HS. Từ đó, tác giả xây dựng quy trình thiết kế các hoạt động học tập vận dụng DHPH đƣợc tiến hành theo các bƣớc sau: Bƣớc 1: Xác định mục tiêu bài học. Bƣớc 2: Xác định mạch nội dung của chủ đề.

Bƣớc 3: Thiết kế các hoạt động học tập theo phong cách học tập và năng lực nhận thức. Dự kiến đánh giá HS. Tác giả Đỗ Thị Hồng Minh [29], trong bài viết “Dạy học phân hóa nội dung viết phƣơng trình tiếp tuyến của đồ thị hàm số, Giải tích 11” đã chỉ ra bản chất của dạy học phân hóa, đó là: “Dạy học phân hóa là chiến lƣợc giảng dạy dựa trên nhận thức của giáo viên về nhu cầu và năng lực của từng cá nhân ngƣời học. Dạy học phân hóa xuất phát từ sự biện chứng giữa thống nhất và 11 phân hóa, từ yêu cầu đảm bảo thực hiện tốt tất cả mục đích dạy học, đồng thời khuyến khích phát triển tối đa và tối ƣu những khả năng của từng cá nhân”.

Thực tế cho thấy, học sinh trong lớp có nhiều điểm khác biệt, về quan điểm và khả năng. Do đó, phƣơng pháp dạy học của giáo viên cần phân hóa theo đối tƣợng ngƣời học. Chiến lƣợc dạy học phân hóa đòi hỏi giáo viên phải làm rõ mục đích học tập bắt nguồn từ các tiêu chuẩn về nội dung, nhƣng đƣợc thực hiện một cách khéo léo để đảm bảo mọi học sinh đều tham gia và hiểu bài. Bản chất quá trình dạy học phân hóa là điều chỉnh nội dung kiến thức để đáp ứng nhu cầu, khả năng, kinh nghiệm của ngƣời học.