Tổng quan nghiên cứu

Thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương là địa bàn có tốc độ đô thị hóa và phát triển công nghiệp nhanh chóng, thu hút hàng chục nghìn lao động nhập cư, đặc biệt là lao động nữ trong độ tuổi sinh đẻ. Sự gia tăng dân số cơ học này đã tạo nên áp lực vô cùng lớn lên hệ thống giáo dục mầm non công lập, khi 13 trường mầm non công lập trên địa bàn không thể đáp ứng đủ nhu cầu gửi trẻ. Hệ quả tất yếu là sự hình thành và phát triển của 23 trường mầm non ngoài công lập, giữ vai trò giải quyết chỗ học cho hơn 60% trẻ em mầm non tại địa phương. Tuy nhiên, chất lượng chăm sóc sức khỏe cho trẻ tại khối trường này vẫn tồn tại nhiều khoảng trống quản lý đáng lo ngại, từ cơ sở vật chất, quy trình dinh dưỡng đến năng lực chuyên môn của đội ngũ.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát và đánh giá toàn diện thực trạng quản lý hoạt động chăm sóc sức khỏe tại 23 cơ sở mầm non ngoài công lập trên địa bàn thị xã Tân Uyên trong giai đoạn 2017–2019. Thông qua việc phân tích chuyên sâu các khâu quản lý theo Điều 21 và Điều 22 Luật Giáo dục cùng Điều 14 Luật Trẻ em năm 2016, tác giả xác định các nút thắt then chốt và đề xuất 05 nhóm giải pháp quản lý mang tính đột phá. Ý nghĩa của đề tài không chỉ dừng lại ở mặt lý luận quản lý giáo dục mà còn hướng tới mục tiêu cải thiện rõ rệt các chỉ số sức khỏe của trẻ: giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân và thấp còi xuống dưới 5%, nâng tỷ lệ trẻ được theo dõi sức khỏe định kỳ lên 100%, đồng thời triệt tiêu hoàn toàn các nguy cơ mất an toàn vệ sinh thực phẩm và tai nạn thương tích trong trường học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết của đề tài được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa lý thuyết quản lý tổ chức cổ điển của Frederick Winslow Taylor, lý thuyết hệ thống quản lý hiện đại của Harold Koontz và quan điểm quản lý giáo dục của các học giả Việt Nam như Nguyễn Ngọc Quang, Hồ Văn Liên. Cốt lõi của mô hình nghiên cứu vận hành theo chu trình 4 chức năng quản lý giáo dục cơ bản: Xây dựng kế hoạch, Tổ chức thực hiện, Chỉ đạo điều hành và Kiểm tra - đánh giá. Các chức năng này được đặt trong mối quan hệ biện chứng với 5 nội dung chăm sóc sức khỏe học đường: khám và theo dõi sức khỏe, chăm sóc bữa ăn dinh dưỡng, chăm sóc giấc ngủ, chăm sóc khi thời tiết thay đổi và vệ sinh môi trường phòng bệnh.

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm nền tảng: Quản lý giáo dục, Quản lý trường mầm non, Sức khỏe toàn diện và Quản lý hoạt động chăm sóc sức khỏe trẻ mầm non. Khái niệm sức khỏe được tiếp cận chuẩn xác theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO 1948) và Tuyên ngôn Alma-Ata năm 1978: Sức khỏe là trạng thái thoải mái hoàn toàn về thể chất, tâm thần và xã hội. Về mặt pháp lý, nghiên cứu căn cứ trực tiếp vào Thông tư liên tịch 13/2016/TTLT-BYT-BGDĐT quy định về công tác y tế trường học, Thông tư 28/2016/TT-BGDĐT về Chương trình giáo dục mầm non và Thông tư 17/2011/TT-BGDĐT về quy định chuẩn hiệu trưởng trường mầm non.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập qua quá trình khảo sát thực địa giai đoạn 2017–2019 tại toàn bộ 23 trường mầm non ngoài công lập trên địa bàn thị xã Tân Uyên. Khách thể khảo sát bao gồm 185 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên nuôi dưỡng và 320 cha mẹ trẻ. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao, phản ánh trung thực đặc thù của các nhóm đối tượng trực tiếp tham gia và thụ hưởng dịch vụ giáo dục mầm non ngoài công lập.

Để xử lý và phân tích dữ liệu, nghiên cứu kết hợp phương pháp nghiên cứu lý luận, phương pháp phỏng vấn sâu 12 cán bộ quản lý, phân tích hồ sơ tài liệu hành chính và phương pháp thống kê toán học qua phần mềm SPSS phiên bản 20.0. Lý do lựa chọn SPSS 20.0 là nhằm kiểm định độ tin cậy thang đo thông qua hệ số Cronbach Alpha (tất cả các nhóm thang đo đều đạt độ tin cậy cao từ 0.82 đến 0.91), đồng thời tính toán điểm trung bình (Mean), độ lệch chuẩn (SD) và kiểm định ANOVA để so sánh sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các nhóm khách thể. Việc kết hợp định lượng và định tính giúp loại bỏ các định kiến chủ quan, tạo nền tảng thực tiễn vững chắc cho các đề xuất can thiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra thực trạng tại 23 cơ sở mầm non ngoài công lập thị xã Tân Uyên đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, tồn tại sự chênh lệch lớn giữa nhận thức và hành động thực tế. Mặc dù 92.4% cán bộ quản lý, giáo viên và 88.6% cha mẹ trẻ nhận thức được tầm quan trọng sống còn của việc chăm sóc sức khỏe cho trẻ, nhưng điểm trung bình thực thi các biện pháp quản lý cụ thể chỉ đạt mức trung bình khá là 3.28 trên thang điểm 5.00.

Thứ hai, công tác khám và theo dõi sức khỏe định kỳ còn nhiều lỗ hổng nghiêm trọng. Có đến 65.2% cơ sở mầm non ngoài công lập không bố trí được nhân viên y tế chuyên trách có trình độ từ y sĩ trung cấp trở lên theo đúng quy định của Thông tư 13/2016/TTLT-BYT-BGDĐT. Việc theo dõi biểu đồ tăng trưởng hàng tháng chỉ được thực hiện đều đặn tại 61.2% số nhóm lớp, dẫn đến việc phát hiện sớm trẻ suy dinh dưỡng hoặc thừa cân béo phì bị chậm trễ.

Thứ ba, công tác quản lý dinh dưỡng và tổ chức bữa ăn chưa chuẩn hóa. Tỷ lệ cơ sở áp dụng phần mềm chuyên dụng để chiết tính khẩu phần ăn chỉ đạt 43.5%, còn lại 56.5% cơ sở vẫn xây dựng thực đơn theo kinh nghiệm cảm tính, chưa đảm bảo cung cấp đủ 60% đến 70% nhu cầu năng lượng hàng ngày của trẻ tại trường. Quy trình bếp ăn một chiều chỉ có 52.2% cơ sở thực hiện nghiêm ngặt.

Thứ tư, quản lý giấc ngủ và vệ sinh môi trường phòng dịch chưa đồng bộ. Trong khi 78.3% cơ sở đảm bảo tốt vệ sinh phòng học hàng ngày thì việc kiểm định nguồn nước sinh hoạt định kỳ 1 lần mỗi năm chỉ đạt 52.2%, và việc xử lý chăm sóc trẻ khi thời tiết thay đổi đột ngột còn phụ thuộc nhiều vào sự tự phát của giáo viên đứng lớp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của những hạn chế trên xuất phát từ cả yếu tố chủ quan lẫn khách quan. Về mặt khách quan, áp lực tài chính khiến nhiều chủ trường tư thục cắt giảm tối đa chi phí vận hành, dẫn đến việc thiếu hụt phòng y tế và nhân viên y tế chuyên nghiệp. Bên cạnh đó, áp lực quản lý nhà nước là rất lớn khi Phòng Giáo dục và Đào tạo thị xã Tân Uyên chỉ có 2 chuyên viên phụ trách bậc mầm non nhưng phải bao quát 13 trường công lập và 23 trường tư thục cùng hàng chục nhóm lớp độc lập. Về mặt chủ quan, đội ngũ giáo viên ngoài công lập có tỷ lệ biến động cơ học lên đến 25% đến 30% mỗi năm, gây khó khăn cho công tác bồi dưỡng kỹ năng chuyên sâu.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, phát hiện này tương đồng với luận án tiến sĩ của Tào Thị Hồng Vân năm 2009 về những bất cập y tế học đường tại các trường mầm non và nghiên cứu của Lê Thị Hương Giang năm 2017 tại Hà Nội về tình trạng thiếu đồng bộ trong chiết tính dinh dưỡng. Toàn bộ dữ liệu thực trạng trong luận văn được trực quan hóa qua hệ thống 24 bảng thống kê chi tiết và 15 biểu đồ so sánh tương quan, giúp làm rõ độ lệch đánh giá giữa nhà quản lý và phụ huynh học sinh. Điều này khẳng định tính cấp thiết phải chuyển đổi mô hình quản lý từ đối phó sang chuẩn hóa quy trình kiểm soát chất lượng nội bộ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn, tác giả đề xuất 5 giải pháp quản lý đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho trẻ mầm non ngoài công lập tại thị xã Tân Uyên:

Một là, nâng cao nhận thức và chuẩn hóa quy chế chăm sóc sức khỏe. Hiệu trưởng và chủ trường cần tổ chức tối thiểu 02 hội nghị tập huấn mỗi năm học về văn bản quy phạm pháp luật cho 100% cán bộ, giáo viên, nhân viên và cha mẹ trẻ; ban hành cẩm nang quy trình chăm sóc sức khỏe nội bộ trước tháng 9 hàng năm.

Hai là, tăng cường bồi dưỡng, tập huấn chuyên sâu kỹ năng chăm sóc sức khỏe. Phòng Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Trung tâm Y tế thị xã tổ chức 4 chuyên đề thực hành/năm về sơ cấp cứu ban đầu, nhận biết dịch bệnh theo mùa và kỹ thuật sử dụng phần mềm chiết tính khẩu phần dinh dưỡng, hướng tới mục tiêu 95% giáo viên đạt chuẩn kỹ năng thực hành trong giai đoạn 2020–2022.

Ba là, cải thiện chế độ đãi ngộ và giữ chân nhân lực chất lượng cao. Các chủ trường cần thiết lập quỹ thưởng chuyên cần và phụ cấp trách nhiệm y tế - dinh dưỡng tăng từ 15% đến 20% so với lương cơ bản, ký kết hợp đồng lao động và đóng bảo hiểm xã hội đầy đủ nhằm kéo giảm tỷ lệ biến động nhân sự xuống dưới 10%/năm.

Bốn là, đẩy mạnh tuyên truyền và liên kết chặt chẽ với cha mẹ trẻ. Thiết lập kênh thông tin hai chiều qua sổ liên lạc điện tử cập nhật 100% tình trạng ăn ngủ, cân đo của trẻ hàng ngày; thành lập Ban đại diện cha mẹ trẻ tham gia giám sát nguồn gốc thực phẩm định kỳ 1 lần/tháng.

Năm là, siết chặt công tác thanh tra, kiểm tra và hậu kiểm. Cơ quan quản lý giáo dục cùng đoàn kiểm tra liên ngành thực hiện kiểm tra định kỳ 2 lần/năm và kiểm tra đột xuất tối thiểu 1 lần/học kỳ đối với 100% cơ sở ngoài công lập; yêu cầu khắc phục triệt để các tồn tại trong vòng 30 ngày kể từ khi có biên bản kết luận.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Nhóm thứ nhất, Chủ đầu tư và Ban Giám hiệu các trường mầm non ngoài công lập. Luận văn cung cấp khung tham chiếu hoàn chỉnh gồm 4 chức năng quản lý, biểu mẫu theo dõi sức khỏe và hướng dẫn thiết lập quy trình bếp ăn một chiều, giúp nhà trường chuẩn hóa bộ máy, hạn chế rủi ro ngộ độc thực phẩm và nâng cao uy tín thương hiệu đối với phụ huynh.

Nhóm thứ hai, Cán bộ quản lý tại các Phòng Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo. Công trình cung cấp bức tranh thực tiễn sinh động và các chỉ số định lượng chính xác để cơ quan quản lý tham mưu xây dựng chính sách hỗ trợ giáo dục mầm non tư thục tại các địa bàn công nghiệp hóa, tập trung đông lao động nhập cư.

Nhóm thứ ba, Giáo viên mầm non và Nhân viên y tế, nhân viên nuôi dưỡng. Đây là cuốn cẩm nang thực hành hữu ích giúp đội ngũ trực tiếp nắm vững kỹ năng tổ chức giấc ngủ, chăm sóc trẻ khi thời tiết thay đổi và phương pháp xử lý các bệnh học đường theo đúng Thông tư liên tịch 13/2016/TTLT-BYT-BGDĐT.

Nhóm thứ tư, Học viên cao học và Nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý giáo dục. Tài liệu mang lại một điển cứu khoa học mẫu mực về phương pháp khảo sát SPSS 20.0, thiết kế bảng hỏi Likert đạt chuẩn Cronbach Alpha và hệ thống lý luận quản lý giáo dục mầm non để phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan.

Câu hỏi thường gặp

Thực trạng đáng lo ngại nhất trong chăm sóc sức khỏe tại các trường mầm non ngoài công lập Tân Uyên là gì? Vấn đề lớn nhất là thiếu nhân viên y tế chuyên trách khi có tới 65.2% cơ sở không có cán bộ y tế đạt chuẩn y sĩ trung cấp. Điều này khiến việc theo dõi sức khỏe định kỳ và sơ cấp cứu ban đầu cho trẻ khi xảy ra tai nạn hoặc sốt cao co giật gặp nhiều rủi ro.

Tại sao việc chiết tính khẩu phần ăn dinh dưỡng cho trẻ tại khối trường tư thục vẫn chưa đạt hiệu quả cao? Có 56.5% cơ sở vẫn tính khẩu phần thủ công do thiếu kinh phí mua phần mềm chuyên dụng và giáo viên thiếu kỹ năng tin học dinh dưỡng. Hậu quả là bữa ăn chưa đáp ứng chuẩn 60% đến 70% nhu cầu năng lượng một ngày theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Biện pháp nào giúp ổn định đội ngũ giáo viên mầm non ngoài công lập để nâng cao chất lượng chăm sóc trẻ? Luận văn khuyến nghị chủ trường cần tăng phụ cấp trách nhiệm từ 15% đến 20%, thực hiện đầy đủ chế độ bảo hiểm xã hội và xây dựng môi trường làm việc nhân văn. Mục tiêu là kéo giảm tỷ lệ nghỉ việc từ 25% đến 30% xuống mức dưới 10% mỗi năm.

Cha mẹ trẻ có thể tham gia vào quy trình giám sát chăm sóc sức khỏe tại trường như thế nào? Phụ huynh có thể tham gia Ban kiểm tra an toàn vệ sinh thực phẩm định kỳ 1 lần/tháng, giám sát quy trình giao nhận thực phẩm tươi sống lúc 6 giờ 30 sáng và theo dõi cập nhật chỉ số cân đo của con qua sổ liên lạc điện tử hàng tháng.

Kết quả nghiên cứu này có thể áp dụng cho các địa phương khác ngoài thị xã Tân Uyên không? Hoàn toàn có thể áp dụng. Bộ 5 giải pháp và quy trình quản lý 4 chức năng trong luận văn được thiết kế có tính tương thích cao với tất cả các địa bàn tập trung nhiều khu công nghiệp và có tỷ lệ trường mầm non ngoài công lập chiếm trên 50%.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Bùi Thị Mỹ Duyên đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 kết luận then chốt:

  • Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về quản lý hoạt động chăm sóc sức khỏe trẻ mầm non dựa trên 4 chức năng quản lý và các quy chuẩn pháp lý hiện hành.
  • Phản ánh trung thực, khách quan bức tranh thực trạng tại 23 trường mầm non ngoài công lập thị xã Tân Uyên giai đoạn 2017–2019 với các dữ liệu định lượng tin cậy từ 505 khách thể.
  • Chỉ rõ 4 điểm nghẽn lớn: thiếu hụt 65.2% nhân viên y tế chuyên trách, 56.5% cơ sở chưa chuẩn hóa chiết tính dinh dưỡng, biến động giáo viên 30%/năm và quá tải trong khâu thanh tra nhà nước.
  • Đề xuất hệ thống 5 giải pháp quản lý đồng bộ, khả thi, được khảo nghiệm và đánh giá đạt mức độ cần thiết và khả thi rất cao (Mean > 4.20).
  • Khẳng định chăm sóc sức khỏe toàn diện cho trẻ là nền tảng cốt lõi để nâng cao chất lượng giáo dục mầm non, phục vụ mục tiêu phát triển nguồn nhân lực bền vững cho địa phương.

Trong giai đoạn 2020–2025, các cơ sở giáo dục mầm non ngoài công lập cần nhanh chóng triển khai áp dụng đồng bộ các giải pháp này nhằm kiến tạo môi trường học đường an toàn, thân thiện và phát triển toàn diện cho trẻ thơ.