Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu về hoạt động đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng phát triển năng lực Tác giả Nguyễn Thành Ngọc Bảo [5] cho rằng: Đánh giá năng lực học sinh là khả năng xem xét học sinh của mình có khả năng vận dụng, thực hiện các nhiệm vụ (từ thấp tới cao). Việc đánh giá này không chỉ dừng lại ở đánh giá về kiến thức, kỹ năng, thái độ mà phải hướng tới việc đánh giá khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng và thái độ của học sinh để thực hiện nhiệm vụ học tập theo một chuẩn nhất định.
Do vậy, đánh giá nhằm phát triển năng lực học sinh chủ yếu là đánh giá dựa trên hoạt động thực hiện và áp dụng kiến thức vào thực tế của học sinh. Với tác giả Dương Thu Mai [35] trong nghiên cứu của mình lại đưa ra các phương pháp chính để đánh giá nhằm phát triển năng lực học sinh gồm phương pháp quan sát, phương pháp phỏng vấn sâu và thảo luận với học sinh, nhật ký người học, bài thu hoạch học tập hàng ngày, báo cáo thường kỳ, đánh giá thực hành, hồ sơ học tập, tự đánh giá và đánh giá đồng cấp. Bên cạnh đó tác giả cũng nêu những khó khăn và biện pháp khi áp dụng các phương pháp đánh giá này ở Việt Nam. Trần Ngọc Lan [30] cho rằng để đánh giá kết quả học tập của học sinh nhằm phát triển năng lực đó là hoạt động bao gồm: quá trình, phối hợp hợp lý và đa dạng các phương pháp và hình thức đánh giá.
Hình thức đánh giá được thể hiện đánh giá ngay trong quá trình học với các hoạt động trên lớp. GV có thể đánh giá thông qua quan sát thái độ, tinh thần học tập; phân tích các sản phẩm: câu trả lời, cách lập luận để đi đến đáp số, cách giải bài toán, cách sử dụng kiến thức toán trong hoạt động vui chơi… Bên cạnh đó, Gv cần việc kiểm 7 soát các hoạt động vận dụng kiến thức toán khi giải quyết vấn đề; kỹ năng sử dụng ngôn ngữ toán học; kỹ năng suy luận; kỹ năng kết nối các tri thức và kinh nghiệm thực tiễn vào tiếp thu các kiến thức toán học… 1. Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập của học sinh trường trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực Trần Ngọc Lan [30] cho rằng việc tổ chức đánh giá kết quả học tập nhằm phát triển năng lực cho học sinh cần thật nghiêm túc theo chuẩn đã định, không thách đố học sinh, không tạo áp lực đối với học sinh và cha mẹ học sinh. Các bước đánh giá kết quả học tập của học sinh gồm; thiết kế nội dung đánh giá và giải trình được các mục tiêu về năng lực và phẩm chất với mỗi nội dung khi cần thiết.
Thang đánh giá trong hoạt động kiểm tra gồm: biết; hiểu; vận dụng trực tiếp hoặc vận dụng có sáng tạo linh hoạt…Khi đánh giá, người tổ chức đánh giá cần phải trung thực trong đánh giá không điều chỉnh kết quả, không chỉnh sửa theo tâm lý kỳ vọng của cha mẹ học sinh. Tác giả Nguyễn Đức Minh [36] lại cho rằng năng lực của học sinh tiểu học gồm: năng lực làm toán, năng lực đọc hiểu, năng lực khoa học, năng lực nội tâm, năng lực giao tiếp, năng lực vận động và năng lực xúc cảm thẩm mĩ. Bên cạnh đó, tác giả đã đưa ra bảng tiêu chí kỹ thuật giúp cho hoạt động đánh giá đảm bảo tính khoa học, khách quan, chính xác đối với các tiêu chí ở mức độ có thể có và phù hợp với năng lực của số đông học sinh lứa tuổi cuối cấp tiểu học. Qua các công trình nghiên cứu được đề cập ở trên đã cho thấy được tầm quan trọng của việc đánh giá kết quả học tập nhằm phát triển năng lực của học sinh, các khái niệm, cách thức, thực trạng đánh giá kết quả học tập.
Tuy nhiên, số lượng các công trình nghiên cứu sâu về quản lý đánh giá kết quả học tập nhằm phát triển năng lực học sinh THPT chưa nhiều. Qua việc tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước nói trên đã giúp tác giả luận văn có 8 thêm cơ sở để xây dựng những nội dung nghiên cứu cơ bản của việc quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh THPT theo hướng phát triển năng lực. Các khái niệm cơ bản 1. Năng lực học sinh Theo tổ chức OECD cho rằng năng lực là khả năng đáp ứng một cách hiệu quả những yêu cầu phức hợp trong một bối cảnh cụ thể.
Từ đó OECD các năng lực mà học sinh cần phải có là năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội, năng lực cá thể. Tương tự vậy, Viện Khoa học giáo dục Việt Nam cũng cho rằng năng lực chung của người học được chia thành 4 nhóm sau: nhóm năng lực nhận thức; nhóm năng lực thực hành; nhóm năng lực xã hội;nhóm năng lực cá nhân. Trong chương trình giáo dục phổ thông mới năm 2018 quan niệm: “Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí,. thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể” Kế thừa các quan điểm của chương trình giáo dục phổ thông năm 2018, tác giả có thể khái quát về năng lực như sau: Năng lực là yếu tố có sẵn trong mỗi học sinh.
Nó chính là khả năng tổng hợp của học sinh về kiến thức, kỹ năng, niềm tin,, để thực hiện hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn. Phát triển năng lực học sinh Theo quan điểm của triết học Mác Lênin: Phát triển là quá trình vận động từ thấp đến cao, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện, từ chưa tốt đến tốt về mọi mặt. Quá trình biến đổi đó là dần dần hoặc nhảy vọt thay thế cái cũ, thay đổi dần về lượng dẫn đến thay đổi về chất. Từ các phân tích trên, tác giả cho rằng: Phát triển năng lực học sinh là hệ thống các biện pháp nhằm biến đổi, nâng cao phẩm chất tâm lý, sinh lý của học sinh lên một trình độ mới thông qua tác động của giáo viên trong quá trình dạy 9 học nhằm đáp ứng mục tiêu yêu cầu giáo dục, giúp họ hành động có hiệu quả trong các tình huống thực tiễn.
Như vậy, phát triển năng lực cho học sinh là những tác động tạo ra sự biến đổi, nâng cao khả năng nhận thức, rèn luyện kỹ năng, các thao tác tư duy và thái độ học tập lên một trình độ mới, cao hơn để hoàn thành mục tiêu giáo dục. Đây là quá trình giáo viên sử dụng các biện pháp khác nhau để khơi gợi sự phát triển của học sinh. Như vậy, người giáo viên có vai trò quan trọng để phát hiện, hình thành và phát triển những tố chất có sẵn của học sinh để hình thành những năng lực chung và năng lực đặc thù. Đánh giá kết quả học tập Theo tác giả Trần Thị Tuyết Oanh [42] cho rằng đánh giá kết quả học tập giúp giáo viên, nhà trường đưa ra những quyết định sư phạm sau một quá trình thu thập, xử lý thông tin về trình độ, khả năng mà người học và cũng giúp bản thân người học tiến bộ hơn.
Đánh giá kết quả học tập của học sinh là hoạt động diễn ra trong hoặc sau một giai đoạn học tập. Kết quả đánh giá cho biết khả năng của học sinh đó như thế nào trong hoạt động học tập. Từ đó có thể đối chiếu với mục tiêu ban đầu đề ra và có những điều chỉnh cụ thể khi cần thiết. Từng môn học cụ thể sẽ có các mục tiêu khác nhau.
Cho nên quá trình đánh giá của mỗi môn là khác nhau. Kết quả đánh giá tất cả các môn, các quá trình sẽ là kết quả quả học tập của học sinh. Từ nhiều định nghĩa khác nhau về kết quả học tập, chúng tôi cho rằng kết quả học tập chính là mức độ thành tích mà học sinh đã đạt được trong quá trình học tập và rèn luyện tại trường so với mức độ năng lực đề ra đối với từng khối học, cấp học theo chương trình giáo dục. Theo đó, đánh giá kết quả học tập của học sinh là quá trình thu thập, phân tích và lý giải thông tin một cách có hệ thống để mô tả thực trạng kiến thức, kỹ năng, thái độ của học sinh đạt được trong quá trình học tập và rèn luyện tại trường, đối chiếu với mục tiêu giáo dục đã được đặt ra nhằm đưa ra kết luận về mức độ năng lực học sinh đạt 10 được so với mục tiêu giáo dục và những nhận xét để giúp học sinh có thể cải thiện thành tích.
Đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng phát triển năng lực Kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển năng lực là một quan điểm về kiểm tra, đánh giá, chú trọng vào kết quả đầu ra là hệ thống các năng lực cần đạt, trong đó nhấn mạnh đến năng lực làm, năng lực vận dụng của học sinh và những tiêu chí cho việc đo lường các năng lực đó. Kiểm tra, đánh giá KQHT theo hướng phát triển năng lực thực chất là quá trình thu thập bằng chứng và đưa ra nhận định xem học sinh có đạt được những năng lực cần thiết không. KQHT chính là sự hiện thực hóa các năng lực của học sinh. Thông qua KQHT mà học sinh đạt được, có thể đánh giá các năng lực của họ.
Trong công trình nghiên cứu “Đánh giá kết quả học tập môn Ngữ văn của học sinh theo hướng hình thành năng lực”, nhóm tác giả Nguyễn Thị Hồng Vân, Phạm Bích Đào, Nguyễn Tuyết Nga và Nguyễn Thúy Hồng cho rằng: “Đánh giá dựa vào năng lực: thiên về xác định mức độ năng lực của người học so với mục tiêu đề ra của môn học.