Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG THƯỜNG XUYÊN CHO GIÁO VIÊN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐÁP ỨNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về hoạt động bồi dưỡng giáo viên Việc đào tạo bồi dưỡng đội ngũ cán bộ giáo viên được các nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới cũng như ở Việt Nam chú trọng thực hiện, cụ thể: Trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về bồi dưỡng GV, chẳng hạn: công trình “tự đào tạo để dạy học” của Patrice Pelpel, “Một số vấn đề về đào tạo giáo viên” của Michel Develay,“Đào tạo giáo viên về nghiệp vụ” của Marguerite Altet (ĐH học tổng hợp Nantes), James H.Millan “Kiểm tra đánh giá lớp học - Nguyên tắc và thực hành giảng dạy hiệu quả”,… Các công trình nghiên cứu này đã lý giải vì sao công tác đào tạo, bồi dưỡng GV cần được bồi dưỡng theo quan điểm lấy người học làm trung tâm. Thông qua đào tạo ban đầu và bồi dưỡng thường xuyên, người GV phải có năng lực vừa tập trung đi sâu vào bộ môn, vừa đi sâu vào việc học của học sinh.
Các công trình nghiên cứu đã tìm ra công cụ lý luận khoa học góp phần đổi mới công tác đào tạo bồi dưỡng và quản lý hoạt động bồi dưỡng nói chung. Bên cạnh các công trình nghiên cứu trên, còn có các nghiên cứu của tổ chức Văn hóa, Khoa học Giáo dục của Liên hiệp quốc (UNESCO) và tổ chức hợp tác phát triển Châu Âu (OECD) về nâng cao chất lượng GV được bắt đầu từ năm 2001, đến năm 2004, OECD đã đúc kết kinh nghiệm và kết quả nghiên cứu để phân tích, trao đổi, gợi ý về cách thức để thu hút, đào tạo, giữ chân các nhà giáo giỏi ở các nước phát triển. Đến năm 2006, UNESCO đưa ra các phân tích và kiến biện về một loạt các chính sách liên quan đến việc tuyển dụng, đào tạo, sử dụng và đãi ngộ, điều kiện làm việc của GV nhằm hướng tới việc thực hiện mục tiêu giáo dục cho 7 mọi người đến năm 2015. Tại Hội nghị Thượng đỉnh về giáo dục lần đầu tiên được tổ chức tại New York năm 2011 để chia sẻ kinh nghiệm và kết quả nghiên cứu khoa học trong việc nâng cao chất lượng nhà giáo cũng như chất lượng dạy học.
Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 3 được tổ chức tại Amsterdam tập trung vào các chủ đề duy nhất đó là chất lượng GV (theo [26]). Ở Việt Nam, từ năm 1992, hằng năm Bộ GD&ĐT đã tổ chức các hoạt động bồi dưỡng nâng cao chuyên môn, nghiệp vụ cho GV theo chu kì 5 năm và đến nay đã hoàn thành 3 chu kì. Từ năm học 2001- 2004, Bộ GD&ĐT thường xuyên tổ chức bồi dưỡng cho GV theo chương trình thay sách giáo khoa [29]. Ở giai đoạn này có rất nhiều tác giả đã nghiên cứu về vấn đề này.
Có thể kể đến các tác giả như: Nguyễn Trí (2002) với bài viết “Bồi dưỡng GV dạy sách giáo khoa mới - Thực tiễn và quan niệm” [38]; Bài viết “Một số vấn đề về phương thức bồi dưỡng thường xuyên GV phổ thông” của Nguyễn Thị Thu Thủy (2014) đã tổng hợp về Báo cáo tổng kết thực hiện chương trình Bồi dưỡng thường xuyên chu kì II, III cho GV mầm non và phổ thông của Bộ GD&ĐT cho thấy, bên cạnh những kết quả đáng khích lệ đã đạt được thì còn bộc lọ nhiều hạn chế, bất cập nhất là về chất lượng bồi dưỡng GV. Tác giả đưa ra các hình thức BDTX: a) BDTX bằng tự học của GV kết hợp với sinh hoạt tập thể về chuyên môn nghiệp vụ tại tổ bộ môn của nhà trường, liên trường hoặc cụm trường; b) BDTX tập trung, c) BDTX theo hình thức học từ xa (qua mạng Internet),… Tác giả khẳng định GV có vai trò chính trong việc BDTX theo kế hoạch năm học. Nhà trường và các cơ quan quản lý giáo dục có trách nhiệm tạo điều kiện, giúp đỡ và giám sát hoạt động này [35]. Nghiên cứu về quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên Trong những năm qua, ngành GD đã và đang tập trung đẩy mạnh BD trình độ lý luận, năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho GV ở các trường, đặt biệt là hoạt động BDTX cho GV được thực hiện hết sức linh hoạt, đa dạng và phong phú, nhằm tiếp tục đào tạo, đào tạo nâng chuẩn, cập nhật kiến thức, kỹ 8 năng sư phạm cho GV phục vụ nhu cầu đổi mới chương trình phổ thông, tiếp cận phát triển GD của khu vực.
Thời gian qua, một số luận văn thạc sỹ chuyên ngành QLGD đã nghiên cứu về vấn đề QL hoạt động BDTX cho GV với nhiều cách tiếp cận khác nhau, có thể kể đến một số ít bài viết như: Tác giả Ngô Anh Hải (2012) với luận văn “Biện pháp quản lý công tác bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên các trường trung học phổ thông tại huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi” đề xuất một số biện pháp BDTX cho GV các trường trung học phổ thông nhằm góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ GV, đáp ứng nhu cầu đổi mới GD ở huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi [21]. Tác giả Nguyễn Mạnh Cường (2015) với luận văn “Quản lý hoạt động bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên trung học cơ sở của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La” đề xuất một số biện pháp QL của Phòng GD&ĐT huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La đối với hoạt động BDTX cho GV trung học cơ sở huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La nhằm góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ GV trung học cơ sở trên địa bàn huyện [13]. Tác giả Vũ Thị Thanh (2017) với luận văn “Quản lý hoạt động bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên trung học cơ sở huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang” đề xuất một số biện pháp QL phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động BDTX cho GV trung học cơ sở huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang [33]. Tác giả Nguyễn Văn Tiếp (2019) với luận văn: “Quản lý hoạt động bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên ở các trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động BDTX cho GV các trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên nhằm góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ GV đáp ứng yêu cầu đổi mới GD các trường trung học cơ sở hiện nay [36].
Nghiên cứu về quản lý hoạt động bồi dưỡng GV còn có các bài viết được đăng trên các tạp chí khoa học giáo dục chuyên ngành, trong đó có một số bài viết đề cập đến vấn đề bồi dưỡng GV ở các cấp QLGD như: Nguyễn Văn Lê 9 “Tìm hiểu một số yếu tố tác động đến động cơ công tác của GV” (Tạp chí NCGD số 44 - 1976) [27]; Nguyễn Cảnh Toàn “Về các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo, BD, sử dụng GV”, (Tạp chí NCGD số 1,2 - 1987) [37]; Vũ Văn Dụ “Một số đổi mới trong công tác đào tạo bồi dưỡng GV phổ thông” (Tạp chí NCGD số 6 - 1992) [14]… Bên cạnh đó, còn có một số đề tài các cấp cũng đã nghiên cứu đến nội dung đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên ở các cấp bậc học như: Đề tài đọc lập cấp nhà nước “Nghiên cứu đề xuất các biện pháp cải cách công tác đào tạo bồi dưỡng GV phổ thông” do Nguyễn Thị Bình (2013) làm chủ nhiệm [2]; Đề tài nghiên cứu cấp Viện KHGD Việt Nam: “Thực trạng công tác bồi dưỡng cho GV dạy ở các trung tâm giáo dục thường xuyên” do Nguyễn Hoài Thu (2014) làm chủ nhiệm [34]… Các công trình nghiên cứu theo hướng này của các nhà khoa học nêu trên đã đề cập các vấn đề cơ bản sau: 1) Khẳng định tầm quan trong của công tác BDGV và hoạt động quản lý hoạt động bồi dưỡng GV đối với từng cá nhân GV, nhà quản lý cũng như đối với sự phát triển sự nghiệp giáo dục mỗi quốc gia. 2) Coi trọng công tác bồi dưỡng GV và công tác quản lý hoạt động bồi dưỡng GV coi đây là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng giáo dục. Mỗi nước đều có các hình thức đa dạng để bồi dưỡng GV nhưng tự trung lại là họ nhấn mạnh việc GV tự học suốt đời, bồi dưỡng dựa vào nhà trường và các cơ quan quản lý giáo dục, nhà trường thì tạo điều kiện thuận lợi cho GV để họ phát triển nghề nghiệp. 3) Các công trình nghiên cứu đã đưa ra được một số biên pháp quản lý giáo dục nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý hoạt động bồi dưỡng GV trong giai đoạn hiện nay.
Tác giả Trần Ngọc Hiệp với đề tài "Một số biện pháp quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên Tiểu học tỉnh Phú Yên", và tác giả Lương Thị Thanh 10 Phượng với đề tài "Các giải pháp bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ giáo viên Tiểu học huyện Bình Yên, tỉnh Yên Bái" cùng với nhiều nhà nghiên cứu khác đã viết và nghiên cứu về công tác đào tạo bồi dưỡng giáo viên nói chung và giáo viên Tiểu học nói riêng,. Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về công tác bồi dưỡng giáo viên, tuy nhiên chưa có nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động bồi dưỡng giáo viên Tiểu học thuộc vùng khó khăn, có tính chất đặc thù như tại huyện. Một số khái niệm cơ bản 1. Giáo viên tiểu học Giáo viên Tiểu học là người thầy đầu tiên trong cuộc đời của người học sinh, họ hình thành nhân cách ban đầu cho những mầm non, những chủ nhân tương lai của một đất nước.
Người giáo viên Tiểu học khắc dấu ấn rất sâu đối với sự hình thành nhân cách của học sinh. Người giáo viên Tiểu học là “thần tượng” của các em học sinh Tiểu học. Những lời nói, thái độ, cử chỉ, hành vi, lối sống,… Của người giáo viên Tiểu học ảnh hưởng trực tiếp và lâu dài đến nhân cách học sinh. Bởi những lẽ đó, vai trò của người giáo viên Tiểu học rất lớn trong hệ thống Giáo dục phổ thông.
Để giúp học sinh có những bước đầu về sự hình thành kỹ năng tư duy, người giáo viên Tiểu học phải có kỹ năng sư phạm. Phương pháp giảng dạy mới, tích cực, có phát huy trí lực học sinh hay không, có tạo cho học sinh sự năng động, hứng thú, thích tìm tòi cái mới trong cuộc sống hay không cũng bắt đầu từ người giáo viên Tiểu học.