Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ GIÁO DỤC TÍCH HỢP ĐẠO ĐỨC TRONG CÁC MÔN HỌC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh 1. Các công trình nghiên cứu về hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh Nghiên cứu về đạo đức và hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh đã có nhiều tác giả quan tâm, với rất nhiều đề tài, tài liệu về vấn đề này với nhiều cách tiếp cận dựa trên những khía cạnh. Ở mỗi thời điểm khác nhau của lịch sử xã hội loài người, các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã đưa ra những quan niệm đạo đức gắn với những chuẩn mực để điều chỉnh hành vi của con người sao cho phù hợp với các chuẩn mực chung của xã hội.
Công tác giáo dục đạo đức góp phần hình thành những phẩm chất cần có ở mỗi con người mọi thời đại. Vì vậy mà nội dung giáo dục đạo đức cần phải tập trung tới những phẩm chất cơ bản của con người đó là tính trung thực, tinh thần trách nhiệm, tinh thần hợp tác cũng như nhiều phẩm chất khác. Điều này thể hiện ở các công trình như "Giáo trình đạo đức" của Trần Đăng Sinh – Nguyễn Thị Thọ [48]; tác phẩm “Đạo đức học” của Phạm Khắc Chương, Nguyễn Thị Yến Phương (2007) [21]; “Phươnng pháp giáo dục cho trẻ em hư” của Phạm Công Sơn – Tô Quốc Tuấn (1997) đã tập trung nghiên cứu vấn đề đạo đức ở nhiều khía cạnh khác nhau [47]. Các công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục tích hợp đạo đức trong các môn học cho học sinh tiểu học.
Nghiên cứu vấn đề về quản lý giáo dục tích hợp đạo đức trong các môn học cho học sinh tiểu học có nhiều tác giả quan tâm, với rất nhiều đề tài, tài liệu về vấn đề này với nhiều cách tiếp cận dựa trên những khía cạnh khác nhau. Công trình nghiên cứu khoa học của Phạm Minh Hạc, “Về phát triển toàn diện con người thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội đã phần nàao cụ thể hóa được muc tiêu dáo dục trong các nhà trường đặc biệt là nội dunng giáo dục đạo đức. Công trình này cũng khẳnng định quản lý hoạt động giáo giục đạo đức cho toàn xã hội với các nhiệm vụ cụ thể như: Thứ nhất, xây dựng chương trình, kế hoạch giáo dục đạo đức, quán triệt tư tưởng cho toàn xã hội; Thứ hai, thiết kế các hoạt động giáo dục đạo đức chung; Thứ ba, soạn thảo các các chế độ, chính sách, các chuẩn mực đạo đức, quy trình tổ chức giáo dục đạo đức; Thứ tư, thanh kiểm tra, đánh giá thi đua khen thưởng, đề xuất các phong trào thi đua khen thưởng, rèn luyện đạo đức [30]. Hội thảo khoa học “Dạy học tích hợp ở tiểu học hiện tại và tương lai”, năm 2012 được tổ chức tại Đại học sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh đã chỉ ra mục tiêu, nội dung cũng như định hướng giáo dục đạo đức cho học sinh theo hướng tích hợp để phù hợp với thực tiễn xã hội hiện nay.
Những phương án đề xuất các phương án tích hợp cũng được thảo luận tại các hội thảo trong nước và quốc tế. Bộ giáo dục và Đào tạo cũng nghiên cứu thực tiễn tiếp thu những ý kiến đánh giá của dư luận xã hội để điều chỉnh chương trình giáo dục 9 theo hướng tích hợp nhằm đánh giá năng lực phẩm chất của học sinh. Đặc biệt đối với học sinh Tiểu học thì giáo dục đạo đức theo hướng tích hợp cũng được đề cập đến nhưng chưa cụ thể, rõ ràng. Các khái niệm cơ bản.
Quản lý là thuật ngữ mang tính lịch sử xã hội biểu hiện, là dạng lao động đặc thù thực hiện yêu cầu nhất định nào đó trong từng lĩnh vực cụ thể. Hoạt động quản lý là một quá trình có mục đích mà ở đó chủ thể quản lý tác động đến khách thể quản lý tại một đơn vị hay tổ chức nào đó với mục đích làm cho tổ chức đơn vị mình vận hành và phát triển đạt được những mục tiêu đề ra. Quảnn lý là một quá trình tác động có định hướng, có tổ chức, có kế hoạch và hệ thống của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý dựa trên những thông tin về tình trạng của đối tượng hình thành một môi trường phát huy một cách hiệu quả các tiềm năng, các cơ hội của cá nhân và tổ chức để đạt được mục tiêu đã đề ra. Những chức năng cơ bản của quản lý gồm: - Lập kế hoạch: là công việc hoạch định, gồm xác định mục tiêu, mục đích đối với thành tựu tương lai của tổ chức và xác định con đường, biện pháp, cách thức và các điều kiện đảm bảo thực hiện được các mục tiêu đó.
+ Đề ra mục tiêu đối với tổ chức, đơn vị thuộc cấp quản lý + Huy động nguồn lực của tổ chức để đạt được các mục tiêu đề ra. + Xác định những hoạt động cần thiết, tối ưu để đạt được mục tiêu kế hoạch là nền tảng của quản lý. Đặc biệt, lập kế hoạch và kiểm tra là những 10 chức năng song sinh, không thể kiểm tra tốt nếu không có kế hoạch, không có kế hoạch tốt nếu như không có thông tin kiểm tra. - Tổ chức: bao gồm cácc thành viiên, bộ phận thực hiện công việc được phân công nhiệm vụ để họ có thể hoạt động và đạt được các mục tiêu một cách có hiệu quả.
Chức năng của tổ chức bao gồm các công việc sau: + Tổ chức khai thác và tiếp nhận nguồn lực. + Tổ chức thiết lập cấu chúc tổ chức bộ máy, lựa chọn, sắp xếp nhân sự bộ máy; quy định chức năng, quyền hạn và phân công nhiệm vụ cụ thẻ. + Tổ chức triển khai kế hoạch đến những người thực hiện. + Xác định cơ chế phối hợp, tạo sự hợp tác, liên kết, giám sát thông tin, các quuan hệ nganng dọc.
+ Tổ chức đào tạo, bồi dưỡnng đánh giá, đề bạt đái ngộ, phát triển vốn quÍ của tổ chức là nguồn lực con nngười. Xây dựng, duy trì nhữnng hệ thống các vai trò nhiệm vụ trong một tổ chức là chức năng tổ chức trong quuản lý. - Lãnh đạo, điều hành: Là quá trình tác động, huy động và giúp đỡ những cán bộ dưới quyềnn thực hiện nhữnng nhiệm vụ được phân công. Lãnh đạo là quá trình tác độnng đến con người làm cho họ tự nguyện và nhiệt tình tự giác, nỗ lực phấn đấu đạt các mục tiêu của tổ chức.
+ Kích thích động viên. + Thông tin hai chiều. + Đảom bảo sự hợp tác trong thực tế. Do vậy, cơ sở để đảm bảo thực hiện sự lãnh đạo có hiệu quả là nhà lãnh đạo cần có những phẩm chất nhất định như: khả năng hiểu con người, nhất là hiểu về động cơ thúc đẩy họ làm việc; khả năng khích lệ con người để họ sử 11 dụng toàn bộ năng lực làm việc, khả năng ứng xử tạo môi trường thuận lợi cho việc thực hiện nhiệm vụ.
Lãnh đạo tạo điều kiện, động viên nhóm hoàn thành các mục tiêu của tổ chức, giống người chỉ huy dàn nhạc giao hưởng tạo ra được âm thanh và nhịp điệu đúng thông qua sự cố gắng tổng hợp của các nhạc công. Tóm lại, lãnh đạo là quá trình quản lý nhấn mạnh đến tính định hướng, chức năng hoạch định. Khái niệm quản lý rộng hơn lãnh đạo nhưng khó có thể nói rằng lãnh đạo cao hơn quản lý, đó là hai khái niệm gắn bó mật thiết với nhau. - Kiểm tra, đánh giá: Kiểm tra là chức năng của quản lý nhằmm đánh giiá, phát hiện và điều chỉhn kịp thời giúp cho tổ chức vận hành tối ưu, đạt mục tiêu đề ra.
Đó là những hoạt động của chủ thể quản lý nhằm xác định được kết quả thực hiện kế hoạch trên thực tế, tìm ra nhữnng mặt ưu điỂm, mặt hạn chế, phát hiện những sai lệch, đề ra biện pháp điều chỉnh kịp thời hiệu quả. + Xây dựng quy tắc ứng sử của đơn vị, cơ quan + Chỉ số các công việc, phương pháp đánh giá + Kiểm tra đánh giá, sơ kết tổng kết để điều chỉnh cho phù hợp Nói tóm lại, các chức năng quản lý kế tiếp và độc lập với nhau chỉ là tương đối mà các chức năng của quản lý mối quan hệ biện chứng chặt chẽ tùy theo thời điểm, nội dung một số chức năng có thể tiến hành đồng thời, đan xen ảnh hưởng lẫn nhau. Quản lý giáo dục, quuản lý nhà trường và quản lí hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua tích hợp với nội dung các môn học liên quan 1. Quản lý giáo dục: 12 Quản lý giáo dục là sự tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các mắt xích của hệ thống giáo dục nhằm mục đích đảm bảo việc hình thành nhân cách cho người học trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luật chung của xã hội cũng như quy luật của quá trình giáo dục, của sự phát triển thể lực và tâm lý người học.
Quản lý nhà trường: Quản lý nhà trường được hiểu là quá trình tác động tự giác của chủ thể quản lý (BGH) đến tập thể giáo viên, tập thể học sinh, phụ huynh học sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài trường nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục nhà trường. Quản lí hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua tích hợp với nội dung các môn học liên quan 1/ Đạo đức. Theo nghĩa thứ nhất thì đạo đức xã hội được thiết lập và củng cố bởi các phong tục, tập quán… theo nghĩa thứ hai thì đó là đạo đức cá nhân (yếu tố thành phần trong nhân cách con người), chính là đạo đức xã hội được thể hiện qua nhân cách của từng cá nhân, con người cụ thể trong xã hội mà họ là thành viên. Đạo đức còn được hiểu là trách nhiệm của con người trong mối quan hệ với các công dân, được thể hiện ở thái độ và hiệu quả học tập và rèn luyện trong lao động, học tập ở mỗi cá nhân.
2/ Giáo dục đạo đức cho học sinh ở trường Tiểu học 13 Giáo dục đạo đức là hoạt động chuyên biệt, có mục đích của nhà giáo dục nhằm xây dựng cho học sinh những nét tính cách nhất định, bồi dưỡng cho các em tiêu chuẩn và quy tắc, hành vi và thái độ của các em với nhau, với gia đình, với người xung quanh và với tổ quốc.