Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục phòng chống bạo lực học đường cho học sinh trung học cơ sở. Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục phòng chống bạo lực học đường cho học sinh các trường THCS ở thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định. Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục phòng chống bạo lực học đường cho học sinh các trường THCS ở thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Khái quát lịch sử nghiên cứu vấn đề 1.1 Những nghiên cứu trên thế giới Tình trạng BLHĐ ở nhiều quốc gia trên thế giới đã và đang diễn ra với nhiều hình thức và mức độ phức tạp và tính chất nghiêm trọng ngày càng tăng từ những vụ ẩu đả giữa các học sinh cho đến những vụ thảm sát kinh hoàng. BLHĐ đã gây ảnh hưởng lớn đến sự phát triển cả thể chất và tinh thần của HS, là mầm mống của bạo lực xã hội nói chung. Trước tình trạng này có nhiều bài báo, nhiều công trình nghiên cứu, bài viết về vấn đề này.
Mỹ là quốc gia báo động đỏ về tình trạng BLHĐ. Theo kết quả nghiên cứu của một nhóm các nhà khoa học Mỹ được công bố trên tạp chí Jouman of Developmental and Behavioural Pediatrics, có gần 90% HS từ lớp 3 đến lớp 6 tại Mỹ từng ít nhất một lần bị bạn bè bắt nạt, ức hiếp, ngoài ra có 59% HS thừa nhận đã từng có hành động bắt nạt các em khác. Trong khi đó, Bộ Giáo dục Mỹ cho biết cứ 3 HS từ lớp 6 đến lớp 12 tại nước này thì có một em báo cáo bị bắt nạt tại trường. Theo các nghiên cứu thực hiện ở Châu Âu, BLHĐ xảy ra thường xuyên ở trường tiểu học, liên quan tới khoảng 15% số học sinh.
Ở THCS, tỉ lệ học sinh bị bắt nạt là từ 3% - 10%, với mức độ cao đột biến ở độ tuổi 13 - 14, khi các em học sinh bắt đầu tuổi dậy thì. Đến cấp trung học phổ thông, nạn bạo lực học đường bắt đầu có xu hướng giảm đi. Ở Châu Á, thì Hàn Quốc cũng được coi là một trong những quốc gia có nạn BLHĐ nhức nhối trên thế giới. Theo kết quả khảo sát của Quỹ phòng chống bạo lực thanh thiếu niên Hàn Quốc, 20% HS thừa nhận từng bị bắt nạt tại trường, 63% HS đã “nếm” đòn bạo lực khi còn học tiểu học.
Con số này ngày càng tăng và ngày càng nghiêm trọng đối với HS nữ hơn HS nam. Theo điều tra số HS thường xuyên bắt nạt các bạn khác là do thường chơi game, xem phim bạo lực hoặc do hoàn cảnh 6 gia đình…. Để ngăn ngừa tình trạng này, cùng với việc thi hành luật, người dân nước này cũng đã tham gia nhiều cuộc vận động nâng cao nhận thức về BLHĐ, tư vấn cũng như các biện pháp khác nhằm hỗ trợ các nạn nhân là HS. Có thể thấy rằng, HĐGDPCBLHĐ đã được nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm nghiên cứu ở tất cả các độ tuổi và nhiều khía cạnh khác nhau của BLHĐ.
Họ cũng đưa ra nhiều giải pháp để phòng chống nạn BLHĐ ở các trường học. Tuy nhiên, vẫn chưa đưa ra được một phương pháp trị liệu tổng quát cho việc giảm thiểu, ngăn ngừa hành vi này một cách hiệu quả.2 Những nghiên cứu ở Việt Nam Trong những năm gần đây, BLHĐ ở Việt Nam đang có chiều hướng gia tăng gây ảnh hưởng tiêu cực đến các hoạt động giáo dục thế hệ trẻ. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Thanh Bình “Một số biện pháp ngăn chặn và phòng ngừa hành vi gây hấn học đường” đăng trên tạp chí Khoa học giáo dục số 92, tháng 05/2013 đã điều tra đánh giá thực trạng, khảo sát đánh giá của HS, sinh viên về các biện pháp ngăn chặn và phòng ngừa hành vi gây hấn học đường mà các nhà trường đã thực hiện, khảo sát những đề xuất của HS, sinh viên. Từ đó, tác giả đề xuất các biện pháp thực hiện để ngăn chặn và phòng ngừa hành vi gây hấn học đường.
Bài báo “Bạo lực học đường, nguyên nhân và các biện pháp hạn chế” của Nguyễn Văn Lượt đã đi sâu tìm hiểu một số nguyên nhân tâm lý xã hội dẫn đến hành vi BLHĐ giữa HS với HS. Các nguyên nhân được đưa ra là: Quan hệ giữa cha mẹ và con cái trong gia đình; sự khao khát khẳng định cái tôi của trẻ và ảnh hưởng của văn hóa và phương tiện truyền thồng. Nghiên cứu cũng đưa ra một số biện pháp hạn chế tình trạng BLHĐ. Song theo ông, đứng trước những hành vi bạo lực của trẻ, cha mẹ, thầy cô nên có thái độ bình tĩnh, ân cần chỉ bảo cho các em để các em dần dần nhận ra sự không đúng đắn và từ bỏ nó.
Sự quát tháo, đánh đập, nhiếc móc hoặc trừng phạt chỉ làm tăng thêm những hành vi đó ở trẻ. Giải pháp tận gốc của vấn đề là trẻ phải tự nhận ra và từ bỏ hành vi đó một cách tự nguyện. Tác giả Trần Thị Minh Đức với bài viết “Gây hấn học đường ở học sinh 7 trung học phổ thông” đăng trên Tạp chí nghiên cứu con người, số 3/2010 và cuốn sách chuyên khảo “Hành vi gây hấn phân tích từ góc độ tâm lí học xã hội” đã đề cập đến những vấn đề tâm lý của những trẻ có hành vi gây hấn và tìm hiểu nhận thức của học sinh THPT về hành vi gây hấn, chỉ ra thực trạng, nguyên nhân và hành vi gây hấn ở học sinh THPT. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng đưa ra một số đặc điểm tâm lý - xã hội của HS thực hiện hành vi gây hấn và bị gây hấn; đưa ra một số biện pháp nhằm giảm thiểu, ngăn chặn hành vi gây hấn ở học sinh THPT.
Năm 2012, tác giả Trần Thị Tú Anh với bài viết “Hành vi bạo lực học đường của học sinh THCS Thành phố Huế” (Kỷ yếu Hội thảo tâm lý học đường lần 3 “Phát triển mô hình và kỹ năng hoạt động tâm lý học đường”, TP HCM) đã nêu lên những thực trạng rất đặc trưng của Huế, dưới góc độ tâm lý học. Năm 2015, trong Hội thảo khoa học: “Thực trạng và giải pháp ngăn chặn bạo lực học đường trong trường phổ thông” tại trường Đại học Sư phạm TP.Hồ Chí Minh, và Hội thảo “Trường học an toàn, thân thiện và bình đẳng - Thực trạng và giải pháp” diễn ra tại Hà Nội, Viện nghiên cứu Y - Xã hội phối hợp với tổ chức từ thiện Plan Việt Nam đã công bố kết quả nghiên cứu về bạo lực giới trong trường học. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 3 đến tháng 9/2014 với 3.000 học sinh của 30 trường THCS, THPT trên địa bàn Hà Nội, sử dụng phương pháp bảng hỏi và phỏng vấn sâu. Kết quả cho thấy, khoảng 80% HS cho biết từ trước đến nay đã bị bạo lực giới trong trường học ít nhất một lần, 71% bị bạo lực trong vòng 6 tháng qua.
Trong đó, bạo lực tinh thần (mắng chửi, đe dọa, bắt phạt, đặt điều, sỉ nhục.) chiếm tỷ lệ cao nhất 73%, bạo lực thể chất (tát, đá, xô đẩy, kéo tóc, bạt tai, đánh đập.) là 41% và bạo lực tình dục chiếm 19%. Mức độ an toàn ở nhà trường được HS đánh giá rất thấp, chỉ 16% HS nữ và 19% HS nam cho rằng luôn an toàn trong khuôn viên trường học, nhà vệ sinh được coi là nơi kém an toàn nhất. Tác giả Nguyễn Trọng Hữu Thắng (2016) với đề tài “Quản lý giáo dục phòng, chống bạo lực học đường cho học sinh ở các trường THCS thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương” - luận văn thạc sỹ, Trường ĐHSP Thái Nguyên. Luận văn đã trình bày cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng QLGDPCBLHĐ ở các trường THCS thị 8 xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương.
Khảo sát thực trạng quản lý hoạt động giáo dục phòng ngừa bạo lực học đường cho học sinh ở các trường THCS thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương. Từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả QLGDPCBLHĐ ở các trường THCS thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương. [2] Tác giả Phạm Duy Sơn (2019) với đề tài “Quản lý hoạt động giáo dục phòng ngừa bạo lực học đường cho học sinh ở các trường phổ thông dân tộc bán trú THCS huyện Kon Plông tỉnh Kon Tum” – luận văn thạc sỹ, Trường ĐH Đà Nẵng; Đề tài đã nghiên cứu lý luận về quản lý hoạt động giáo dục phòng ngừa bạo lực học đường cho học sinh ở các trường PTDT bán trú THCS. Đánh giá thực trạng về quản lý hoạt động giáo dục phòng ngừa bạo lực học đường cho HS ở các trường PTDT bán trú THCS huyện Kon Plông, tỉnh Kon Tum.
Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động giáo dục phòng ngừa bạo lực học đường cho hs ở các trường PTDT bán trú THCS huyện Kon Plông, tỉnh Kon Tum. [3] Tác giả Nguyễn Thị Lũy (2019) với đề tài “Quản lý hoạt động giáo dục phòng ngừa bạo lực học đường cho học sinh ở các trường THCS huyện Hòa Vang thành phố Đà Nẵng” luận văn thạc sỹ, ĐH Đà Nẵng. Luận văn đã nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục phòng ngừa BLHĐ cho học sinh ở các trường THCS. Khảo sát thực trạng quản lý hoạt động giáo dục phòng ngừa bạo lực học đường cho học sinh ở các trường THCS huyện Hòa Vang thành phố Đà Nẵng.
Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động giáo dục phòng ngừa BLHĐ cho HS ở các trường THCS huyện Hòa Vang thành phố Đà Nẵng. [4] Qua nội dung phân tích ở trên có thể thấy đã có nhiều bài viết, công trình nghiên cứu cung cấp cho chúng ta có cách nhìn thấu đáo hơn về hậu quả của BLHĐ đối với gia đình, nhà trường và chính các em HS: Thực trạng, nguyên nhân và giải pháp… Tuy nhiên, tại thành phố Quy Nhơn, chưa có đề tài đi sâu nghiên cứu về QL HĐGDPCBLHĐ trong các trường THCS. Do đó, đề tài nghiên cứu “Quản lý hoạt động giáo dục phòng chống bạo lực học đường cho học sinh các trường trung học cơ sở ở thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định” vừa có cơ hội kế thừa các nghiên cứu đã có, vừa có tính mới trong việc vận dụng vào một địa bàn cụ thể, với những đặc điểm riêng. Một số khái niệm cơ bản 1.
