CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÁT TRIỂN THẨM MỸ CHO TRẺ MẪU GIÁO TẠI TRƯỜNG MẦM NON THEO HƯỚNG TÍCH HỢP 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động giáo dục tại các trường mầm non Hoạt động giáo dục cho trẻ mầm non là chủ đề nghiên cứu được nhiều nhà khoa học trong nước và quốc tế quan tâm. Trong số này, các dự án nghiên cứu tiêu biểu bao gồm: Đầu thế kỷ 20, chủ đề giáo dục mầm non thu hút sự quan tâm và nghiên cứu của các nhà khoa học và nhà giáo dục.
Năm 1907, nhà giáo dục Maria Montessori thành lập trường mẫu giáo đầu tiên ở Roma (Ý). Ngay từ những ngày đầu thành lập trường, cô rất coi trọng chất lượng hoạt động giáo dục trẻ. Điều này được thể hiện thông qua hệ thống các quan điểm và phương pháp sư phạm (phương pháp Montessori). Montessori tập trung vào sự tự do, nhu cầu và sở thích của trẻ.
Khi nhu cầu của trẻ được đáp ứng, sự cân bằng về thể chất, tinh thần và tâm lý sẽ phát triển. Trẻ em đặc biệt quan tâm đến việc học và cố gắng cư xử lịch sự với mọi người. Sau đó, phương pháp Montessori được phát triển hơn nữa ở các nước Châu Âu và Châu Mỹ, nơi nó vẫn tiếp tục cho đến ngày nay. Vì vậy, khi quản lý hoạt động giáo dục mầm non, đơn vị quản lý phải có biện pháp bồi dưỡng thói quen hành vi đạo đức, thẩm mỹ cho trẻ.
Giáo dục trẻ mầm non cũng là một chủ đề nghiên cứu nhận được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học trong nước ở các lĩnh vực khác nhau. Đặc biệt, từ khi Chính phủ phê duyệt Đề án Phổ cập GDMN cho trẻ em với những nội dung: “Đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp GDMN”, thì việc 8 nghiên cứu công tác quản lý hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ mầm non đã được các cấp, các ngành quan tâm chỉ đạo, nghiên cứu khái quát, tổng kết kinh nghiệm và được các nhà khoa học giáo dục tập trung nghiên cứu với nhiều công trình khoa học có chất lượng. Tác giả Phạm Thị Châu, trong khuôn khổ Đề tài khoa học cấp Bộ: “Các giải pháp nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ ở trường mầm non” (1995), đã đưa ra những vấn đề cơ bản về công tác và đưa ra giải pháp cải thiện chất lượng chăm sóc và giáo dục trẻ em; Bên cạnh đó tác giả cũng đề cập một số biện pháp cơ bản về chỉ đạo nghiệp vụ của ban giám hiệu và các cấp quản lý, nhằm góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ em ở trường mầm non [7]. Tuy nhiên các biện pháp mà bạn đề tài đề xuất chưa thật toàn diện, thiếu tính trọng điểm, bởi muốn nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường nói chung, chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ của trường mầm non nói riêng là tổng hợp của nhiều biện pháp, trong đó cần đề xuất những biện pháp có ý nghĩa quyết định.
Đi sâu vào nghiên cứu Hoạt động dạy học một môn nghệ thuật cụ thể, trong cuốn sách “Hướng dẫn hoạt động âm nhạc, thể dục, tạo hình cho trẻ mầm non” [4] các tác giả đã nghiên cứu toàn diện về lý thuyết và thực tiễn hoạt động âm nhạc, thể dục, tạo hình cho trẻ mầm non. Trong đó, đối với âm nhạc, cuốn sách đã hướng dẫn những bài hát gắn liền với những hoạt động phù hợp với lứa tuổi trẻ mầm non để giúp GVMN hiểu biết hơn hoạt động âm nhạc dành cho trẻ. Bên cạnh đó, tác giả cung cấp một số hoạt động thực hành mỹ thuật cho trẻ; đưa ra những bài tạo hình cụ thể, giản đơn với những vật liệu dễ tìm kiếm trong đời sống hàng ngày. Có thể thấy nội dung của sách có nhiều nội dung có liên quan đến đề tài nghiên cứu bởi chính giáo dục âm nhạc cho trẻ có tác dụng nâng cao sự cảm thụ cái hay, cái đẹp của âm nhạc và đó cũng là những giá trị thẩm mỹ mà luận văn cần tham khảo các nội dung liên quan đến giáo dục cái đẹp.
9 Tác giả Phạm Thị Hoa là chủ biên cuốn sách “Các phương pháp tổ chức giáo dục âm nhạc ở trường mầm non” [16]. Trong từng nội dung của cuốn sách, các tác giả đã nêu lên các khái niệm cơ bản, những đặc trưng trong dạy học môn tạo hình, âm nhạc ở các trường mầm non; nêu lên cách thức tổ chức giáo dục âm nhạc, tạo hình cho trẻ như soạn giáo án, tổ chức thực hiện cho giáo viên… Tuy nhiên khi trình bày các nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục, tạo hình cho trẻ chưa thật sát với đối tượng là trẻ mầm non ở độ tuổi cụ thể. Nhìn chung, các công trình này đều tiếp cận dưới góc độ nghiên cứu Quản lý giáo dục, đề cập đa chiều, trên nhiều khía cạnh khác nhau xung quanh đến quản lý hoạt động giáo dục ở các trường mầm non. Trong đó các công trình đều khẳng định quản lý hoạt động giáo dục trẻ là một trong những nội dung quan trọng của quản lý ở các trường mầm non; các công trình đã đi sâu vào đánh giá khái quát được thực trạng, trên cơ sở đó chỉ ra được những phương hướng, giải pháp, yêu cầu để nâng cao chất lượng quản lý hoạt động giáo dục ở các trường mầm non theo từng phạm vi nhất định 1.
Những công trình nghiên cứu về giáo dục và quản lý hoạt động giáo dục phát triển thẩm mỹ tại các trường mầm non Tác giả Luyện Thị Minh Huệ (2012) trong Luận văn: “Quản lý hoạt động chăm sóc - giáo dục trẻ mẫu giáo lớn theo Bộ Chuẩn phát triển trẻ em 5 tuổi của Hiệu trưởng trường mầm non tỉnh Hải Dương” hệ thống hóa, phân tích tương đối đầy đủ, đầy đủ những vấn đề lý luận về quản lý hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ mẫu giáo lớn theo chuẩn phát triển của trẻ 5 tuổi. Trên cơ sở khung lý luận ấy, tác giả đã tiến hành phân tích đánh giá thực trạng quản lý hoạt động chăm sóc - giáo dục trẻ mẫu giáo lớn theo Bộ Chuẩn phát triển trẻ em 5 tuổi của Hiệu trưởng trường mầm non trên địa bàn tỉnh Hải Dương, trong đó, tác giả luận văn đi sâu đánh giá theo hai lát cắt chính là Thành tựu và hạn chế, chỉ ra những nguyên nhân dẫn đến những hạn chế đó. 10 Tuy nhiên, trong xác định các nội dung quản lý thì vấn đề quản lý hoạt động chăm sóc - giáo dục trẻ mẫu giáo lớn theo Bộ Chuẩn phát triển trẻ em 5 tuổi chưa thật rõ, chưa cụ thể vai trò, sự chỉ đạo của người hiệu trưởng. Tiếp cận dưới góc độ chuyên sâu hơn về hoạt động chăm sóc và giáo dục trẻ, trong nghiên cứu “Quản lý hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ tại các cơ sở GDMN tư thục Phường Khương Đình, Quận Thanh Xuân, Hà Nội” [19], tác giả Khuất Thị Thanh Huyền cho rằng: “Đo tốc độ đô thị hóa nhanh, người dân có xu thế tập trung về các thành phố lớn nên nhu cầu gửi con đến trường ngày một gia tăng.
Vì vậy, việc quản lý các hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ ở các trường mầm non ngoài công lập nói chung và các trường mầm non tư thục nói riêng phải được quản lý chặt chẽ, hiệu quả nhằm tạo điều kiện thuận lợi, hỗ trợ, phát huy những mặt tốt, mặt xấu của trẻ. Phòng ngừa và hạn chế. Vì vậy, giáo dục ngoài công lập nói chung ngày càng khẳng định và tích hợp giáo dục công lập nhằm tạo điều kiện cho thanh niên phát triển hài hòa, đúng đắn về đạo đức, trí tuệ, thể chất và sắc đẹp. Tuy vậy, tính đặc thù trong cả hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ và quản lý hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ tại các cơ sở GDMN tư thục chưa rõ, chưa thấy cái riêng có của các trường tư thục.
Ngoài ra, còn một số các luận văn cao học nghiên cứu những vấn đề về quản lý hoạt động, giáo dục trẻ mầm non, như: tác giả Nguyễn Hương Liên (2014) với đề tài: “Quản lý công tác giáo dục trường mầm non ở quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội”’; tác giả Nguyễn Thị Minh Nguyệt (2014) với đề tài: “Quản lý giáo dục trường mầm non ở quận Ba Đình, thành phố Hà Nội”; Các công trình nghiên cứu của các tác giả đã tập trung nghiên cứu về thực tiễn công tác quản lý GDMN ở các địa bàn khác nhau, nhưng đều tập trung làm rõ những vấn đề lý luận chung của công tác GDMN, như: Khái niệm GDMN, quản lý hoạt động GDMN; đặc điểm, vai trò, sự cần thiết và cơ sở pháp lý của công tác chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ ở các cơ sở 11 GDMN… Từ đó, các tác giả đã tiến hành đánh giá thực trạng và đề xuất một số biện pháp quản lý chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ mầm non, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường. Tác giả Mai Thị Tâm đang thực hiện đề tài nghiên cứu “Quản lý hoạt động giáo dục các môn nghệ thuật ở các trường mầm non tư thục quận Hoàng Mai, Hà Nội” [32]. Hãy làm khảo sát ngay để đánh giá thực trạng hoạt động giáo dục nghệ thuật ở 15 trường mầm non tư thục. Tác giả đề xuất 7 biện pháp quản lý hoạt động dạy học các môn nghệ thuật ở quận Hoàng Mai, Hà Nội.
Năm 2017, tác giả Phạm Thị Duyên có công trình “Quản lý hoạt động dạy học môn tạo hình cho trẻ 5–6 tuổi tại trường mầm non Hoa Thủy Tiên, quận Long Biên, Hà Nội” [9]. Trong tác phẩm này, tác giả nhấn mạnh: Lớp học mỹ thuật là một trong những hoạt động hấp dẫn nhất đối với trẻ mầm non. Điều này khiến trẻ cảm động mạnh mẽ và gợi lên những cảm xúc, tình cảm tích cực. Đó là điều kiện để trẻ phát triển về mặt đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ, thể chất và phát triển những năng lực đầu tiên của con người với tư cách là thành viên sáng tạo của xã hội.
Trong nghiên cứu về “Quản lý hoạt động dạy học môn âm nhạc cho trẻ 5 tuổi trong các trường mầm non quận Thanh Xuân, Hà Nội” [14], tác giả Phan Ngọc Hà cho rằng: “Trong chương trình giáo dục mầm non, hoạt động giáo dục âm nhạc là hoạt động hết sức gần gũi và yêu thích đối với trẻ; là nguồn cảm hứng mạnh mẽ để trẻ cảm thụ nghệ thuật.