CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu trên thế giới Trên thế giới đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu về GDPL được công bố trong các hội thảo khoa học, các tài liệu nghiên cứu lý luận và thực tiễn: Năm 2006 tại Pháp đã diễn ra hội thảo khoa học quốc tế “Giáo dục pháp luật trong thời đại toàn cầu” bàn về GDPL (mục tiêu, nội dung, hình thức, sự đa dạng hóa GDPL.) nhằm đáp ứng yêu cầu toàn cầu hóa, cần phải phổ biến GDPL quốc tế cùng với GDPL quốc gia. NaKinSung và Wonlee của trường đại học quốc gia Seunl (Hàn Quốc) công bố nghiên cứu về GDPL trong bối cảnh toàn cầu hóa: mục tiêu GDPL; cách thức, con đường GDPL [dẫn theo 25].
Trường đại học Westininster London (Anh) năm 2011 công bố “nghiên cứu về giáo dục pháp luật trong bối cảnh toàn cầu” các nghiên cứu tập trung vào thách thức mà GDPL đối mặt với toàn cầu, các quan hệ và sự thay đổi hệ thống pháp luật của Chính phủ. Kết quả nghiên cứu cho thấy cần có sự thay đổi chiến lược GDPL cho phù hợp với tình hình mới [24] Tại Seunl (Hàn Quốc) năm 2012 hội thảo khoa học quốc tế “giáo dục pháp luật ở Châu á trong bối cảnh toàn cầu hóa và nhà nước pháp quyền”. Các bản tham luận tham gia hội thảo đều có nhận định chung về vai trò GDPL trong việc thúc đẩy xây dựng thị trường ổn định, tạo cơ sở pháp lý cho sự bình đẳng về cơ hội phát triển con người, phúc lợi và công bằng xã hội.Đ Perevalop [27], trong các cuốn sách mang tên: Lý luận nhà nước và pháp luật, (2005, 2009) đã bàn về các lý luận về nhà 8 nước và pháp luật, trong đó nhấn mạnh đến hệ thống pháp luật của Nhà nước: khái niệm, đặc điểm, cấu trúc. hệ thống pháp luật của nhà nước.A [27] đã đưa ra các nghiên cứu lý luận về GDPL cho học sinh THPT ở Liên Bang Nga, tác giả nêu ra: mô hình GDPL phù hợp với GDPL cho học sinh THPT, chỉ ra các điều kiện, các yếu tố ảnh hưởng đến GDPL và đưa ra các kiến nghị đổi mới cách thức, hình thức, phương pháp dạy học pháp luật ở trường phổ thông.
Trong nghiên cứu “Giáo dục pháp luật ở châu Á, toàn cầu hóa, thay đổi và bối cảnh” đã đánh giá tình hình GDPL, quản lý GDPL ở nhà trường phổ thông, nhà trường đại học ở một số nước châu Á như: Singapore, Philippin, Malaixia. từ đó đưa ra các giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở các nước châu Á. Kanwei (28) trên cơ sở so sánh hoạt động GDPL ở vương quốc Anh và Trung Quốc đi đến kết luận về sự khác biệt giáo dục so sánh giữa hai nước, chỉ ra sự khác biệt và chi phối của các yếu tố văn hóa đến công tác GDPL cho HS như: Trung Quốc thiên về truyền tải tri thức, kinh nghiệm GDPL, ở vương quốc Anh tập trung vào các giá trị và thực hiện nhiều các hình thức trao đổi pháp luật ở trên lớp. Các nghiên cứu ở Việt Nam Để điều chỉnh các quan hệ xã hội, con người đã sử dụng nhiều loại quy phạm khác nhau như: Quy phạm đạo đức, quy phạm tôn giáo tín ngưỡng, quy phạm thẩm mỹ, quy phạm pháp luật…Trong đó, quy phạm pháp luật đóng một vai trò đặc biệt quan trọng.
Theo học thuyết Mác-Lênin, pháp luật chỉ phát sinh, tồn tại và phát triển trong xã hội có giai cấp. Nhờ nắm trong tay quyền lực nhà nước, giai cấp nắm quyền đã thông qua nhà nước để thể hiện ý chí của giai cấp mình một cách tập trung, thống nhất và hợp pháp hóa thành ý chí nhà nước, ý chí đó 9 được cụ thể hóa trong các văn bản pháp luật do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành và được bảo đảm cho pháp luật được thực hiện. Mục đích của pháp luật trước hết là điều chỉnh các quan hệ giữa các giai cấp, tầng lớp trong xã hội nhằm hướng các quan hệ xã hội phát triển theo một “trật tự” phù hợp với ý chí của giai cấp cầm quyền. Một khi nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, một xã hội dựa trên pháp luật, thì trong xã hội đó, mỗi công dân phải được trang bị đầy đủ những kiến thức pháp luật cần thiết để suy nghĩ, hành động theo pháp luật.
Giáo dục là con đường chính và nhanh nhất để mang tri thức đến cho con người, cung cấp cho họ sự hiểu biết về các lĩnh vực: tự nhiên, xã hội, khoa học kĩ thuật, công nghệ. để họ được phát triển toàn diện, thích ứng với mọi lĩnh vực trong cuộc sống, làm việc trong các ngành nghề của xã hội để nuôi sống họ và góp phần xây dựng và bảo vệ đất nước. Tri thức pháp luật muốn truyền tải đến mọi người một cách nhanh nhất, hiệu quả nhất tất yếu phải thông qua con đường giáo dục. Do vậy, GDPL cho công dân nói chung, cho HS phổ thông nói riêng là một việc làm hết sức quan trọng kể cả trước mắt cũng như lâu dài.
GDPL cho HS phổ thông là vấn đề đặc biệt quan trọng trong các con đường giáo dục nói chung, có ý nghĩa chiến lược trong việc đào tạo, giáo dục để hình thành một cách vững chắc thế hệ công dân toàn cầu - thế hệ chủ nhân của đất nước có lối sống, lao động và làm theo Hiến pháp, pháp luật. Do vậy, công tác GDPL cho công dân nói chung, cho HS phổ thông nói riêng là một việc làm vô cùng quan trọng kể cả trước mắt và lâu dài. Ngày 09 tháng 12 năm 2003, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã ra Chỉ thị số 32/CT-TW “Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân”, trong đó nhấn mạnh: “Công tác phổ biến giáo dục pháp luật cần phải được coi là một 10 trong những nhiệm vụ trọng tâm trong việc tăng cường quản lý xã hội bằng pháp luật và xác định rõ phổ biến giáo dục pháp luật là một bộ phận của công tác giáo dục tư tưởng, chính trị, là nhiệm vụ của toàn bộ hệ thống chính trị đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng”. Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX đã nêu: “Phát huy dân chủ, giữ vững kỷ luật, kỷ cương, tăng cường pháp chế, quản lý xã hội bằng pháp luật, tuyên truyền, giáo dục toàn dân nâng cao ý thức chấp hành pháp luật” [3, tr.
Công tác GDPL cho HS phổ thông là vấn đề đặc biệt quan trọng trong các con đường giáo dục nói chung, có ý nghĩa chiến lược trong việc giáo dục, đào tạo để hình thành một cách vững chắc cả về tri thức, đạo đức của người công dân - người lao động trong tương lai, đáp ứng tốt các yêu cầu của xã hội hiện nay và trong tương lai, là thế hệ chủ nhân của một đất nước biết sống, lao động và làm việc theo hiến pháp và pháp luật. Đối với HS trong trường phổ thông, cùng với những kiến thức văn hóa, kiến thức pháp luật mà các em lĩnh hội được trong quá trình học tập ở nhà trường sẽ là một trong các điều kiện cơ bản để bảo đảm cho sự phát triển toàn diện nhân cách của các em. Bởi vậy, công tác giáo dục phổ thông nói chung và công tác GDPL nói riêng, việc kết hợp ba môi trường giáo dục là một nguyên lý có tầm quan trọng và được đặt trong một quá trình tổ chức, quản lý và điều khiển theo lý luận của công tác quản lý giáo dục. Vấn đề GDPL nói chung và công tác GDPL trong nhà trường phổ thông nói riêng đã có một số tác giả nghiên cứu dưới dạng giáo trình, sách nghiên cứu, tham khảo hoặc một số luận văn thạc sĩ.
Một số công trình nghiên cứu có giá trị sử dụng thực tiễn cao như: Giáo trình “Lý luận Nhà nước và Pháp luật” do tác giả Lê Minh Tâm chủ biên, xuất bản năm 2000; cuốn “Bàn về giáo dục pháp luật” của tác giả Trần Ngọc Đường và tác giả Dương Thanh 11 Mai, xuất bản năm 1995; cuốn “Xây dựng ý thức và lối sống theo pháp luật” của tác giả Đào Trí Úc, xuất bản năm 1995. Về vấn đề GDPL trong nhà trường có cuốn “Giáo dục pháp luật trong nhà trường” của tác giả Nguyễn Đình Đặng Lục, xuất bản năm 2000; “Một số vấn đề lí luận và thực tiễn về giáo dục pháp luật trong công cuộc đổi mới”, NXB Bộ Tư pháp (1995); cuốn “Giáo dục pháp luật trong trường phổ thông” luận văn thạc sĩ của Ngô Thị Thu Hà năm 1997; cuốn “Công tác tuyên truyền giáo dục pháp luật ở nước ta - Thực trạng và giải pháp” luận văn thạc sĩ của Hồ Quốc Dũng năm 1997; cuốn “Giáo dục pháp luật qua các hoạt động báo chí” luận văn thạc sĩ của Nguyễn Sỹ Hùng năm 2003; cuốn “Vai trò của pháp luật trong quá trình hình thành nhân cách” của tác Nguyễn Đình Đặng Lục, xuất bản năm 2005. Nhìn chung, các tác giả đã tập trung nghiên cứu, làm rõ cả về lý luận, thực tiễn, sự cần thiết phải quan tâm đến vấn đề GDPL cho công dân nói chung, HS phổ thông nói riêng; Bên cạnh đó các công trình, đề tài nghiên cứu nêu các nội dung, biện pháp hình thức tổ chức GDPL để áp dụng trong các trường THPT nhằm đạt kết quả tốt nhất thì chưa được quan tâm nghiên cứu một các cụ thể trên địa bàn huyện. Do đó, tôi tập trung nghiên cứu đề tài "Quản lý công tác giáo dục pháp luật cho học sinh ở các trường trung học phổ thông huyện An Lão, tỉnh Bình Định" nhằm đổi mới, bổ sung và hoàn thiện hệ thống nội dung các biện pháp quản lý công tác GDPL cho HS phổ thông, phù hợp với điều kiện thực tế của huyện An Lão, tỉnh Bình Định nói riêng, cũng như sự phát triểm của đất nước ta hiện nay.
Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Khái niệm pháp luật Cũng như nhà nước, pháp luật là một hiện tượng xã hội có vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống chính trị của xã hội có giai cấp. Pháp luật là 12 công cụ sắc bén để thực hiện quyền lực Nhà nước, duy trì địa vị và bảo vệ lợi ích của giai cấp nắm quyền. Theo học thuyết Mác - Lênin, pháp luật chỉ phát sinh, tồn tại và phát triển trong xã hội có giai cấp.