Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC NĂNG LỰC TỰ CHỦ VÀ TỰ HỌC CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về giáo dục năng lực tự chủ và tự học cho học sinh ở trường trung học phổ thông Ở mỗi giai đoạn lịch sử phát triển của xã hội loài người, tri thức đóng vai trò vô cùng quan trọng. Sự phát triển kinh tế xã hội của một quốc gia đều dựa trên nền tảng tri thức và muốn có tri thức thì phải phát triển giáo dục.
Ý thức sâu sắc về vai trò, tầm quan trọng của tri thức, Đảng và Nhà nước ta luôn coi giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu. Hiện nay, chúng ta đang nỗ lực xây dựng một xã hội học tập với nhiều hình thức học tập đa dạng như: Học tập trực tiếp tại trường, học tập từ xa và tự học. Trong đó việc tự học là quan trọng nhất và có ý nghĩa quyết định đến chất lượng giáo dục. Vấn đề tự học trong các nghiên cứu được đề cập đến ở những khía cạnh khác nhau.
Vào thế kỷ XX, các nhà nghiên cứu tiếp tục kế thừa và PT những thành tựu trước đó, đã tạo ra một giai đoạn PT rực rỡ về lý luận dạy học.F Kharlamop … đã nghiên cứu về vấn đề TH, về cách độc lập nghiên cứu khoa học, cách suy nghĩ tìm tòi, cách sáng tạo, … (Dẫn theo [11]).Skinner, …đã đề cao HĐ tích cực của học sinh, khuyến khích học sinh tự sắp xếp thời gian học tập theo khả năng của mình, tự mình học lấy cho mình, tự mình thấy trách nhiệm của mình trước công việc. Hiện nay, các nhà giáo dục học đã nghiên cứu và khẳng định vai trò to lớn của tự học. Trong tác phẩm “Tự học như thế nào” của Rubakin (1862 - 1946) [11] do Nguyễn Đình Khôi dịch đã đưa ra được vấn đề về các phương pháp tự học, các phương pháp sử dụng sách. 7 Tác giả Đào Tam với tài liệu “Tiếp cận các phương pháp dạy học không truyền thống trong dạy học toán ở trường đại học và trường phổ thông” (dẫn theo [3]) đã chỉ rõ vai trò của TH, các biểu hiện của NLTH cũng như các biện pháp rèn luyện NLTH cho SV ngành Toán.
Muhammad U Farooq đã nghiên cứu trên mẫu gồm 60 giáo viên và 300 sinh viên về những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tự chủ của học sinh. Các phát hiện cho thấy rằng giáo viên nhận thức được khái niệm về quyền tự chủ của người học nhưng không phải mọi giáo viên đều tổ chức cho người học thực hành để phát triển khả năng tự chủ do hạn chế về chương trình học và cơ sở vật chất. Mặt khác, nhiều học sinh muốn trở thành người giỏi nhất trong lớp nhưng lại thiếu động lực và sự rèn luyện để trở thành người học tự chủ. Các kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết của việc dạy học sinh biết đặt mục tiêu học tập vào đầu học kỳ bởi giáo viên.
Học sinh nên biết những gì cần học, tại sao họ học và cách học giúp họ thu nhận thông tin, chiến lược và kỹ năng mới. Điều này sẽ làm cho học sinh có động lực cao, định hướng mục tiêu, tổ chức tốt và tận dụng mọi cơ hội để cải thiện năng lực ngôn ngữ, năng lực tự học và tăng tính tự chủ cho bản thân [35]. Dimitrios Thanasoulas đã chỉ ra rằng sự tự chủ của người học là một quá trình năng động lâu dài có thể chấp nhận được các can thiệp giáo dục chứ không phải là một sản phẩm tĩnh. Bên cạnh đó, điều thấm nhuần trong nghiên cứu này là niềm tin rằng 'để giúp người học kiểm soát tốt hơn việc học của mình, điều quan trọng là phải giúp họ nhận thức và xác định các chiến lược mà họ đã sử dụng hoặc có thể sử dụng.
Ở bất kỳ mức độ nào, cá nhân người học có sự khác nhau về thói quen học tập, sở thích, nhu cầu, động cơ và phát triển các mức độ độc lập khác nhau trong suốt cuộc đời của họ. Người học bước vào tình huống học tập cần có kiến thức và kỹ năng để lập kế hoạch, theo dõi và đánh giá việc học của mình để đưa ra quyết định về nội dung hoặc mục tiêu học tập. Tuy nhiên, sự tự chủ của người học đòi hỏi người học phải có khả năng đánh 8 giá mọi tình huống mà họ gặp phải và vạch ra ranh giới ở bất kỳ điểm mâu thuẫn hoặc thiếu sót nào trong các tổ chức và xã hội nói chung. Cần phải có một giáo viên hỗ trợ các nguồn lực, tài liệu và phương pháp cho phù hợp với nhu cầu của người học.
Quyền tự chủ của người học bao gồm việc nhận thức và xác định các chiến lược, nhu cầu và mục tiêu của người học, đồng thời có cơ hội xem xét và đổi mới các phương pháp tiếp cận và quy trình để việc học tập đạt được kết quả tối ưu [30]. Hedayat Mahmoudi, Masoud Asadi cho rằng trong số các yếu tố ảnh hưởng đến việc học của người học, tính tự chủ, hiệu quả tự học của bản thân và tư duy phản biện được cho là quan trọng hàng đầu. Mục đích của nghiên cứu này là để điều tra mối quan hệ giữa tính tự chủ, hiệu quả tự học của bản thân và tư duy phản biện của những người học ở Iran. Kết quả của nghiên cứu chỉ ra rằng giữa các yếu tố này có mối quan hệ tích cực và có ý nghĩa.
Để phát triển và tích hợp khả năng tự chủ, hiệu quả tự học của bản thân và khả năng tư duy phản biện cần thúc đẩy nâng cao nhận thức của người học đối với việc học, giúp người học hướng tới sự tự thay đổi sửa chữa, tự chủ, tư duy phản biện và học tập có ý nghĩa [34]. Về vấn đề giáo dục năng lực tự chủ và tự học cho học sinh, tác giả Evelyn N, Jude. Odo trong nghiên cứu của mình đã cho thấy mức độ tự chủ của sinh viên thấp hơn so với mức khuyến nghị. Có sự khác biệt đáng kể về mức độ tự chủ trong học tập của học sinh nam và học sinh nữ.
Học sinh nam có mức độ tự chủ cao hơn. Mức độ tự chủ học tập của học sinh được cải thiện khi họ nâng cao khả năng tự kiểm soát và có cuộc sống lành mạnh. Các nhà giáo dục nên sử dụng chiến lược nâng cao khả năng tự kiểm soát của học sinh để nâng cao mức độ tự chủ trong học tập của học sinh [31]. Phan Thi Thu Nga trong công trình của mình đã tập trung nghiên cứu tự đánh giá của giáo viên và học sinh về khả năng tự chủ của họ.
Bảng câu hỏi 9 gồm 30 mục với 5 chủ đề con như nhận thức về bản thân, nhận thức về chủ đề, nhận thức về quá trình kiểm tra, tính độc lập của thói quen học tập. Nghiên cứu được sử dụng như một công cụ để tự đánh giá, thu thập dữ liệu. Các phát hiện chỉ ra rằng một người học tự chủ nên có những phẩm chất cá nhân quan trọng như trách nhiệm, động lực và sự tự tin. Điều đó đã giúp họ trở nên tự chủ trong học tập.
Người học tự chủ nên sở hữu hai yếu tố: tính độc lập trong học tập và thói quen học tập. Nghiên cứu về quản lý giáo dục năng lực tự chủ và tự học cho học sinh ở trường trung học phổ thông Evrim Ustunluoglu đã điều tra nhận thức của sinh viên và giáo viên đại học về trách nhiệm và khả năng liên quan đến học tập tự chủ và các hoạt động tự quản cả trong và ngoài lớp học. Kết quả cho thấy học sinh cho rằng họ không chịu trách nhiệm về việc học của mình mặc dù họ có khả năng, mà trách nhiệm thuộc về giáo viên của họ. Nghiên cứu này gợi ý rằng cả sinh viên và giáo viên cần nhận thức được sự cần thiết của tính độc lập đối với người học.
Do đó, nhà trường cần phải nghĩ đến việc đưa một chương trình đào tạo về việc học tự chủ vào giảng dạy cho học sinh [32]. Chan Victoria (2020) đã tập trung vào quan điểm của giáo viên về vai trò và trách nhiệm của họ với khả năng ra quyết định của HS. Bài báo hướng đến việc giáo dục cho HS khả năng tự chủ, tự chịu trách nhiệm với bản thân cả khi ở nhà trường và ngoài nhà trường [29]. Barbara McCombs nghiên cứu việc thiết lập mối quan hệ tích cực giữa giáo viên và học sinh trong việc tạo ra môi trường học tập hiệu quả.
Với quan điểm tất cả vì người học, giáo viên có thể giúp người học có trách nhiệm với việc học của mình ở trường và trong cuộc sống. Bằng cách giải quyết các nhu cầu học tập của học sinh và điều chỉnh các hành vi tiêu cực từ một nơi đáng tin cậy có thể giúp học sinh đưa ra những lựa chọn tốt hơn trong quá trình học tập cũng như bên ngoài lớp học. Những phương pháp lấy người học làm trung tâm 10 này giúp học sinh ứng phó tốt hơn với áp lực tiêu cực từ bạn bè và bắt nạt trong suốt hành trình của bất kỳ người học nào thông qua hệ thống học tập [28]. Tác giả Hayo Reinders nhấn mạnh tầm quan trọng của cá nhân người học trong việc định hướng quá trình học tập của chính họ cả bên trong và bên ngoài lớp học; Đồng thời, khám phá một số khía cạnh giảng dạy của người giáo viên liên quan đến sự phát triển về quyền tự chủ của người học và đề xuất một khung kỹ năng giáo viên có thể sử dụng để hướng dẫn người học phát triển tính tự chủ trong thực hiện nhiệm vụ học tập (dẫn theo [37]) Ali Merc điều tra những tác động có thể có của việc đào tạo về quyền tự chủ của người học đối với thói quen học tập của sinh viên đại học năm thứ nhất.
Các phát hiện đã nhấn mạnh tác động của việc giáo dục khả tự chủ của người học đối với việc giảm bớt sự lo lắng của sinh viên khi giải quyết công việc ở trường của họ. Nghiên cứu cũng đề xuất một chương trình đào tạo về quyền tự chủ của người học, đặc biệt là đối với những sinh viên sẽ trở thành những giáo viên trong tương lai [27]. Tác giả Nguyễn Thanh Hoa đã nghiên cứu cơ sở lí luận về quản lí giáo dục năng lực tự chủ cho học sinh tại trường tiểu học theo Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018.