Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống ở trƣờng Trung học cơ sở. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống ở các trƣờng Trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống ở các trƣờng Trung học cơ sở ở thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên. 4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.
Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan 1. Hướng nghiên cứu về kỹ năng sống và giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Trung học cơ sở Kỹ năng sống là một thành phần quan trọng của nhân cách con ngƣời trong xã hội hiện đại, có ý nghĩa rất lớn đối với chất lƣợng cuộc sống cá nhân cũng nhƣ sự phát triển bền vững của xã hội. Vì vậy, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về KNS và GDKNS cho con ngƣời nói chung và HS nói riêng. Tại Mỹ, quốc gia có nền giáo dục hiện đại và phát triển đã thành lập quỹ USA: “USA Funds Life Skills Student Guide”, giáo dục kỹ năng sống thông qua công cụ trực tuyến cho phép học sinh có thể truy cập và hƣớng dẫn giải đáp về kỹ năng sống cho mình [40].
Nghiên cứu Langi Phoebe Adhiambo (2013), Implementation of life skills education in secondary school in Uriri and Awendo districts [35]. Ngƣời ta lo ngại về các vấn đề đang nổi lên nhƣ ma tuý và chất kích thích, lạm dụng, mang thai ở tuổi vị thành niên, phá thai, học kém, trốn học, nghỉ học, tự tử, bỏ học, tỷ lệ nhiễm HIV và AIDS ở học sinh trung học. Điều này đòi hỏi sự cần thiết phải điều tra hoặc đánh giá việc thực hiện hiệu quả chƣơng trình giảng dạy Kỹ năng sống trong các trƣờng trung học công lập ở các quận Uriri và Awendo trong Quận Migori. Giáo dục kỹ năng sống (Life Skills Education - LSE) nhằm trang bị cho ngƣời học các năng lực tâm lý xã hội giúp họ đƣa ra quyết định chính thức, giải quyết vấn đề, suy nghĩ sáng tạo và phản biện, giao tiếp hiệu quả và xây dựng các mối quan hệ lành mạnh.
Các đối tƣợng mục tiêu là các trƣờng trung học công lập, hiệu trƣởng, giáo viên và học sinh của họ. Mục tiêu của nghiên cứu để định hƣớng cho nghiên cứu là: tìm hiểu mức độ hiệu quả của việc thực hiện LSE ở các trƣờng trung học, thiết lập cho giáo viên và học sinh sự đầy đủ của nguồn tài liệu / tài liệu LSE, sách,. đánh giá các chiến lƣợc đƣợc sử dụng trong giảng dạy LSE, kiểm tra thái độ của giáo viên chủ nhiệm đối với việc thực hiện LSE và xác định những thách thức mà giáo viên / học sinh đang phải đối mặt ở các 5 trƣờng trung học trong việc thực hiện LSE và nhận đƣợc đề xuất của học sinh / giáo viên về cách giảng dạy Kỹ năng sống có thể đƣợc cải thiện. (2015) đã đƣa ra nhận định cho rằng: Không thể chối cãi các mục tiêu của giáo dục và của một trƣờng học bao gồm việc xây dựng các khả năng nhận thức nhƣ đọc và toán.
Tuy nhiên, càng ngày, điều này cũng ngụ ý rằng trẻ em nên đƣợc trang bị những khả năng khác để chuẩn bị cho chúng thành công và đóng góp có ý nghĩa cho xã hội mà chúng đang sống. Ghi chú này nhằm mục đích tổng hợp và đóng góp vào các cuộc thảo luận ngày càng tăng xung quanh sự phát triển của giáo dục kỹ năng sống ở Ấn Độ. Nghiên cứu đề xuất rằng kỹ năng sống nên đƣợc đƣa vào giáo dục học đƣờng một cách rõ ràng bằng cách khám phá bằng chứng về lý do tại sao những kỹ năng đó lại quan trọng và kỹ năng nào quan trọng đối với kết quả học tập và tƣơng lai [36]. Nhóm tác giả Sanjay Deya, Amita Patrab, Dillip Giric, Liji Anna Varghesed, Daies Idicullae (2022) đã đƣa ra kết quả nghiên cứu: Giáo dục kỹ năng sống đóng một vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tâm lý tốt và chất lƣợng cuộc sống thỏa mãn cho học sinh để họ có cuộc sống hiệu quả.
Thanh thiếu niên phải đƣơng đầu với nhiều tình huống xã hội quan trọng khác nhau. Giáo dục kỹ năng sống đề cập đến những khả năng cơ bản giúp thanh thiếu niên phát triển các kỹ năng cần thiết để đối phó với thực tế cuộc sống. Kỹ năng sống giúp học hỏi những điều mới, phát triển khả năng kiểm soát hành vi và đƣa ra các quyết định có giáo dục. Trẻ em không chỉ có thể học cách ứng phó phù hợp với sức khỏe và hạnh phúc của mình mà còn biết cách xây dựng sự hiểu biết thấu đáo về các yếu tố sinh học, tâm lý và xã hội ảnh hƣởng đến sự phát triển của trẻ thông qua giáo dục kỹ năng sống.
Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng giáo dục kỹ năng sống ở thanh thiếu niên và xác định kỹ năng sống nào là cần thiết nhất để khắc phục tình trạng chậm phát triển giáo dục. Nghiên cứu đƣợc thực hiện giữa các học sinh trung học khác nhau ở Bihar, Chhattisgarh và Madhya Pradesh [37]. Bộ tài liệu “Thực hành kỹ năng sống” dành cho cấp tiểu học và trung học cơ sở của tác giả Phạm Quốc Việt (2015) [30] biên soạn nhằm tăng cƣờng công tác giáo dục đạo đức, lối sống văn hóa và giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, góp phần triển khai công tác giáo dục toàn diện, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện theo tinh thần Nghị quyết số 29- NQ/TW [2]. 6 Trần Thị Tuyết Mai và các cộng sự (2018) với cuốn “Tài liệu Khám phá các giá trị bản thân”, giúp cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm, giáo viên phụ trách hoạt động văn hóa, hoạt động ngoại khóa, phụ trách công tác Đoàn, Đội tổ chức các hoạt động rèn kỹ năng sống phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phƣơng, đơn vị [17].
Nội dung giảng dạy kỹ năng sống cho học sinh tại các trƣờng trung học tập trung vào các kỹ năng tâm lý - xã hội đƣợc áp dụng để tƣơng tác với ngƣời khác và giải quyết hiệu quả các vấn đề của cuộc sống. Việc hình thành các KNS luôn gắn kết với việc hình thành các kỹ năng học tập và đƣợc vận dụng phù hợp với lứa tuổi, điều kiện sống,… [4]. Các tác giả Thùy Linh, Việt Trinh (2015) với tài liệu “Sổ tay giáo viên năm học 2014: những vấn đề tâm huyết và giáo dục kỹ năng sống trong ngành giáo dục hiện nay” [15]. Tài liệu của các tác giả đã thể hiện sự đổi mới quản lý giáo dục, đổi mới phƣơng pháp dạy học là vấn đề cấp bách của giáo dục Việt Nam - nhằm nâng cao chất lƣợng giáo dục và đào tạo, là sự sống còn của mỗi cơ sở đào tạo.
Quá trình hội nhập với thế giới đòi hỏi phải nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực trên cả phƣơng diện kiến thức chuyên môn và yêu cầu về các kỹ năng sống ngày càng trở nên quan trọng. Thiếu kỹ năng sống con ngƣời dễ hành động tiêu cực, nông nổi. Giáo dục cần trang bị cho ngƣời học những kỹ năng thiết yếu nhƣ ý thức về bản thân, làm chủ bản thân, đồng cảm, tôn trọng ngƣời khác, biết cách hợp tác và giải quyết hợp lý các mâu thuẫn, xung đột. Các tác giả Nguyễn Thị Ngọc Bích, Lê Thị Nhung, Lê Thị Mỹ Hiền, Châu Hoàng Mẫn (2017) [3] đã gửi đến tổ chức Room to Read với nghiên cứu tổng quan về chƣơng trình GD KNS và tƣ vấn học đƣờng cho HS THCS ở Việt Nam.
Nghiên cứu tiến hành rà soát các chính sách, hƣớng dẫn, tiêu chuẩn, chƣơng trình và tài liệu giảng dạy liên quan đến kỹ năng sống và tƣ vấn học đƣờng cũng nhƣ cung cấp những phản hồi từ các đối tƣợng khác nhau từ cấp trung ƣơng tới địa phƣơng; xác định những cơ hội để Room to Read tham gia và cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cho Bộ Giáo dục và Đào tạo để phát triển trong thiết kế và triển khai các chƣơng trình kỹ năng sống và tƣ vấn học đƣờng [3]. 7 Bài báo của Trần Văn Khánh, Phạm Thị Huệ, Nguyễn Thị Tú Quyên (2011) đã đề cập đến các vấn đề xã hội nảy sinh, đặc biệt là ở thế hệ trẻ nhƣ sự gia tăng các tệ nạn xã hội, sự sói mòn nghiêm trọng các giá trị đạo đức, cuộc sống thiếu ƣớc mơ, lý tƣởng của một bộ phận không nhỏ của thanh niên. Những vấn đề ấy khiến cho con ngƣời phải nhìn lại các giá trị của cuộc sống, về vai trò của đạo đức trong việc định hƣớng phát triển nhân cách con ngƣời trong hoàn cảnh hiện tại. Đặc biệt là nhu cầu bức thiết cho việc giáo dục kỹ năng sống cho thế hệ trẻ ngày nay [14].
Bài báo Trần Trung Dũng (2018) đã nhận định: Có một số yếu tố tác động tới kỹ năng sống của học sinh, đó là: nhận thức, thái độ của học sinh về tầm quan trọng của kỹ năng sống, nhận thức của cán bộ giáo viên về việc giáo dục kỹ năng sống, hình thức, nội dung, phƣơng pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp. Trong số các yếu tố đó, yếu tố hình thức và phƣơng pháp giáo dục có tác động mạnh mẽ nhất tới kỹ năng sống của học sinh. Tác giả trình bày các khái niệm; thực trạng; giải pháp góp phần nâng cao hoạt động ngoài giờ lên lớp tại trƣờng Trung học cơ sở Ngô Quyền nói riêng và các trƣờng trung học cơ sở tại thành phố Rạch Giá nói chung [7]. Xuất phát từ vai trò của hoạt động GD HS trƣờng THCS và để nâng cao chất lƣợng hoạt động giảng dạy, GD HS, trong lĩnh vực quản lý GD đã có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý đối với các hoạt động khác nhau trong nhà trƣờng có liên quan đến GDKNS.
Sản phẩm của các hoạt động nghiên cứu thể hiện trong các giáo trình, các tài liệu chuyên sâu, các bài báo, báo cáo khoa học, các Luận án Tiến sĩ, Luận văn Thạc sĩ. ở cả cả hai khía cạnh lý thuyết và thực tiễn. Có thể kể ra một số công trình nghiên cứu sau về quản lý hoạt động GD và quản lý GDKNS cho HS trƣờng THCS trong nhà trƣờng. Hướng nghiên cứu về quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Trung học cơ sở Ở cấp độ trƣờng học, để thực hiện thành công các chƣơng trình GDKNS, lãnh đạo nhà trƣờng đóng một vai trò hết sức quan trọng.