phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục luận văn được trình bày trong 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động hướng nghiệp cho học sinh Trung học phổ thông Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trường Trung học phổ thông dân lập Lômônôxốp huyện Từ Liêm Chƣơng 3: Một số biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trường Trung học phổ thông dân lập Lômônôxốp trong giai đoạn hiện nay 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƢỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Một số khái niệm công cụ 1. Hướng nghiệp Với ý nghĩa là định hướng nghề nghiệp, có nhiều cách hiểu khác nhau với tiêu chí, mục tiêu quan sát và góc độ chuyên môn khác nhau về khái niệm hướng nghiệp: Theo từ điển Tiếng Việt, Hướng nghiệp được hiểu là “thi hành những biện pháp nhằm đảm bảo sự phân bố tối ưu (có chú ý tới năng khiếu, năng lực, thể lực) nhân dân theo ngành và loại lao động” hoặc được hiểu với nghĩa “giúp đỡ lựa chọn hợp lý ngành nghề”. Theo từ điển Giáo dục học: Hướng nghiệp là hệ thống các biện pháp giúp đỡ học sinh làm quen tìm hiểu nghề, lựa chọn, cân nhắc nghề nghiệp với nguyện vọng năng lực sở trường của mỗi người với nhu cầu và điều kiện thực tế khách quan của xã hội.
Công tác hướng nghiệp có ý nghĩa kinh tế xã hội rất lớn giúp cho thanh niên có cơ hội phát huy được năng lực nâng cao được hiệu quả lao động say mê sáng tạo trong nghề nghiệp, mặt khác giúp tránh thay đổi nghề nghiệp nhiều lần hạn chế các hậu quả do nghề nghiệp không phù hợp mang lại. Công tác hướng nghiệp trong trường phổ thông cần tiến hành qua các môn học, các giờ lao động, các sinh hoạt ngoại khóa, các buổi tham gia sản xuất, các cuộc gặp gỡ trao đổi với những người tiêu biểu của các ngành nghề thông qua phim ảnh, sách báo.để phát hiện nắm bắt được đặc điểm tâm lý xu hướng nghề nghiệp của từng học sinh rồi từ đó có những gợi ý, hướng dẫn, động viên, khuyến kích giúp các em xác định được nghề nghiệp trong tương lai của mình. Công tác hướng nghiệp không chỉ được tiến hành trong trường phổ thong mà còn được thực hiện ở các Trung tâm hướng nghiệp dạy nghề, tại nhà máy, làng nghề, trang trại để thanh niên chưa có nghề hoặc muốn chuyển nghề làm quen, thử sức và lựa chọn. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo tác giả Phạm tất Dong: “Hướng nghiệp như là một hệ thống tác động của xã hội về giáo dục, về y học, kinh tế học nhằm giúp cho thế hệ trẻ chọn được nghề vừa phù hợp hứng thú, năng lực, nguyện vọng, sở trường của cá nhân, vừa đáp ứng nhu cầu nhân lực của các lĩnh vực sản xuất trong nền kinh tế quốc dân”.
Về phương diện kinh tế học, hướng nghiệp được hiểu là hệ thống những biện pháp dẫn dắt, tổ chức thanh, thiếu niên đi vào lao động nghề nghiệp nhằm sử dụng hợp lý tiềm năng lao động tuổi trẻ của đất nước. hướng nghiệp góp phần tích cực vào quá trình phấn đấu nâng cao năng suất lao động xã hội. Theo các nhà Giáo dục học: “hướng nghiệp vừa là hoạt động dạy học của giáo viên, vừa là hoạt động của học sinh và kết quả cuối cùng của quá trình hướng nghiệp là sự tự quyết định của học sinh trong việc lựa chọn nghề nghiệp tương lai”. Xét về mặt xã hội, hướng nghiệp được hiểu trong phạm vi rộng hơn, không phải là công việc chỉ làm một lần trong cuộc đời mỗi con người, đó là hoạt động có tính lặp lại: xuất phát từ việc định hướng để lựa chọn một nghề, thích ứng với nghề đó và kết quả là sự phù hợp trong quá trình hành nghề.
Tuy nhiên, do tác động của xã hội cũng như nhu cầu, hoàn cảnh của mỗi cá nhân, mỗi con người đều có thể và cần phải thực hiện lại việc hướng nghiệp cho bản thân trước mỗi bước ngoặt trong cuộc đời nghề nghiệp của mình. Các nhà Luật gia thì hiểu hướng nghiệp là: “các phương tiện y học, giáo dục và tổ chức pháp quyền nhằm xác định cho mỗi công dân có nghề và nơi làm việc. Nội dung vạch rõ các yếu tố ảnh hưởng tới việc chọn nghề, hình thành tổ chức và hình thành công tác giáo dục hướng nghiệp, thể chế hóa quá trình hướng nghiệp” Qua hàng loạt định nghĩa được tham khảo chúng tôi hiểu: Hướng nghiệp là toàn bộ những tác động để giúp con người định hướng đến một 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghề hay một số nghề nhất định nhằm đảm bảo được sự phù hợp giữa khả năng, yêu cầu của cá nhân với yêu cầu của xã hội. Hướng nghiệp cho học sinh phổ thông là dẫn dắt thế hệ trẻ đi vào thế giới nghề nghiệp, giúp họ phát huy được hết năng lực trong thế giới đó và có được cuộc sống thoải mái với lao động nghề nghiệp.
Từ đó chúng ta có thể hiểu nghề nghiệp như một dạng lao động vừa mang tính xã hội (sự phân công xã hội) vừa mang tính cá nhân (nhu cầu cá nhân), trong đó con người với tư cách là chủ thể hoạt động đòi hỏi để thỏa mãn những nhu cầu nhất định của xã hội và cá nhân. Đây là công việc mà toàn xã hội phải có trách nhiệm tham gia. Trẻ em cần được hướng nghiệp liên tục, thường xuyên, bằng nhiều hình thức, nhiều con đường (như đài báo, câu lạc bộ…) để hướng dẫn nghề cho các em, phải coi công tác giáo dục hướng nghiệp là quyền trẻ em. Chúng ta cần phấn đấu để thế hệ trẻ chọn nghề theo hứng thú, sở thích và cũng mong muốn học sinh càng ngày càng nhận thức sâu sắc nghĩa vụ lao động, nhu cầu về nhân lực mà xã hội đặt ra.
Do đó hướng nghiệp phải được cả xã hội quan tâm đặc biệt không nên để trẻ em chọn nghề tự phát và cũng không nên để số phận nghề của học sinh phụ thuộc vào những gì hết sức ngẫu nhiên. Hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông là công việc của tất cả tập thể sư phạm (của hiệu trưởng, hiệu phó, đoàn thanh niên, cán bộ giáo viên trong nhà trường…). Là hoạt động dạy của thầy, học của trò, nhằm giúp các em lĩnh hội được những thông tin về nghề nghiệp trong xã hội, ở từng địa phương, từ đó giúp các em có kỹ năng tự đối chiếu những năng lực phẩm chất, những đặc điểm tâm sinh lý của mình với hệ thống yêu cầu của nghề nghiệp đang đặt ra cho người lao động. Công tác hướng nghiệp trong trường phổ thông cần được thống nhất chặt chẽ với công tác hướng nghiệp trong xã hội, hai bộ phận này quan hệ mật thiết bổ sung hỗ trợ cho nhau mới đem lại hiệu quả cao cho công tác hướng nghiệp.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Giáo dục hướng nghiệp Theo các nhà chuyên môn: “Giáo dục hướng nghiệp là một hệ thống các biện pháp giáo dục nhằm chuẩn bị cho học sinh sớm có ý thức chọn ngành nghề vừa phù hợp với nguyện vọng của cá nhân vừa phù hợp với sự phân công lao động xã hội ngay từ khi còn học ở trường phổ thông”. Hoạt động giáo dục hướng nghiệp là một quá trình kéo dài trong suốt cuộc đời con người, bao gồm: (1) Đối với thế hệ trẻ (Thanh thiếu niên còn đang ngồi trên ghế nhà trường): Giáo dục hướng nghiệp là hệ thống các biện pháp giáo dục của nhà trường, gia đình và xã hội nhằm chuẩn bị cho thế hệ trẻ về tư tưởng, tâm lý, tri thức, kỹ năng để học sinh có thể sẵn sàng đi vào ngành nghề, vào lao động sản xuất, đấu tranh, xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Trong nhà trường, công tác hướng nghiệp cho HS còn là quá trình giáo dục nhằm điều chỉnh động cơ, hứng thú nghề nghiệp của các em nhằm giải quyết mối quan hệ giữa cá nhân với xã hội, giữa cá nhân với nghề, giáo dục sự lựa chọn nghề một cách có ý thức để đạt tới mục tiêu: giúp cho học sinh khi tốt nghiệp chọn được nghề phù hợp với năng lực trình độ cá nhân và phù hợp với xu thế phát triển kinh tế – xã hội.
Giáo dục hướng nghiệp cho học sinh phổ thông không chỉ giúp các em làm quen với lao động nghề nghiệp, mà qua đó còn phát hiện năng khiếu và tìm hiểu khuynh hướng nghề nghiệp của từng em; hướng dẫn, bồi dưỡng khả năng nghề nghiệp cho các em chuẩn bị vào đời. (2) Đối với những người đang tham gia các hoạt động lao động sản xuất: Giáo dục hướng nghiệp là quá trình điều chỉnh sự phù hợp nghề của người đó đối với công việc mà họ đang làm. Hoạt động hướng nghiệp sẽ giúp cho người lao động biết được những phẩm chất, đặc điểm tâm lý và sinh lý của họ có đáp ứng với những yêu cầu cụ thể mà nghề đó đòi hỏi ở người lao động hay không. Trong quá trình học tập, lao động và phát triển, mỗi người đều có những biến đổi về lượng và về chất trong những yếu tố phẩm chất, năng lực; chính vì vậy, việc di chuyển nghề để tìm đến một công việc phù 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hợp, một cách thức làm việc đạt được hiệu quả cao hơn là hoàn toàn có thể diễn ra trong suốt cuộc đời lao động của mỗi con người.
Thông qua học tập để nâng cao kiến thức văn hóa phổ thông, trình độ chuyên môn nghiệp vụ hoặc học thêm nghề mới sẽ giúp cho người lao động có thêm nhiều cơ hội tìm việc làm, đồng thời cũng có thể đối chiếu được sự thích ứng, phù hợp của mình với nghề nghiệp đang làm hoặc các nghề nghiệp khác trong xã hội để chuyển đổi (nếu cần). (3) Giáo dục hướng nghiệp theo quan điểm phát triển nguồn nhân lực: được hiểu là hoạt động giáo dục của nhà trường thông qua các hình thức hướng nghiệp, thực hiện các nội dung hướng nghiệp để nhằm bồi dưỡng cho học sinh được gia tăng giá trị về các mặt: kiến thức, kỹ năng, năng lực, đồng thời hướng dẫn việc lựa chọn nghề (điều chỉnh động cơ, hứng thú chọn nghề) của các em theo định hướng cơ cấu nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế – xã hội.