phần Mở đầu, Kết luận; đề tài có cấu trúc 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống cho học sinh THCS Chƣơng 2. Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống cho học sinh THCS tại quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng Chƣơng 3. Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống cho học sinh THCS tại quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG CHO HỌC SINH THCS 1.
Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các công trình nước ngoài Trong bối cảnh hiện nay, khi xã hội ngày càng phát triển theo xu thế hội nhập và toàn cầu hóa, xã hội hiện đại đang tồn tại với hai mặt tốt và xấu, cái xấu len lỏi khắp mọi nơi, lối sống phóng khoáng, buông thả, sự xuống cấp về đạo đức của một bộ phận không nhỏ thanh thiếu niên, v.v thì việc tổ chức giáo dục GTS đã trở thành một trong những vấn đề hết sức quan trọng và cấp bách. Giáo dục GTS là tiếp cận giáo dục quốc tế, giáo dục con ngƣời vì cộng đồng. Chính vì vậy, chƣơng trình giáo dục GTS đƣợc triển khai từ một dự án quốc tế từ năm 1995 do trƣờng Đại học Brahmakumarit thực hiện để kỷ niệm 150 năm ngày thành lập Liên hợp quốc, nhằm kêu gọi sự chia sẻ cho một thế giới tốt đẹp hơn.
Dự án này tập trung vào 12 giá trị sống mang tính phổ quát toàn nhân loại, khẳng định lòng tin vào quyền cơ bản của con ngƣời, về phẩm chất, nhân cách giá trị của mỗi ngƣời. Nội dung này đã đƣợc triển khai và áp dụng rộng rãi ở nhiều quốc gia trên thế giới. Bƣớc sang thế kỷ XXI, với sự hợp tác của các nhà giáo dục trên thế giới, với sự hỗ trợ của UNESCO và tài trợ của Ủy ban quốc tế và UNICEF, Tây Ban Nha đã xuất bản cuốn sách “Những giá trị sống: Một chƣơng trình giáo dục”. Chƣơng trình này đã đƣa ra những hoạt động giá trị khác nhau dựa trên kinh nghiệm và những phƣơng pháp thực hành đối với các giáo viên và các huấn luyện viên, đối với những trẻ em và những thanh niên muốn tìm hiểu và phát triển 12 giá trị xã hội và cá nhân cơ bản.
Đó là: Hợp tác, tự do, hạnh phúc, trung thực, khiêm tốn, tình yêu, hòa bình, tôn trọng, trách nhiệm, giản dị, khoan dung và đoàn kết. Cũng trong thời gian này, khủng hoảng về giá trị đã diễn ra trên toàn cầu, điều này cũng ảnh hƣởng ít nhiều đến các quốc gia trên thế giới. Vì thế, vấn đề này cũng thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học nghiên cứu việc giáo dục giá trị sống cho thế hệ trẻ. Thực tiễn giáo dục cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI cho thấy chỉ thông qua con đƣờng giáo dục, giá trị thì mới có thể tạo nên cơ sở bền vững cho việc giải quyết khủng hoảng trong phát triển nhân cách của học sinh.
Nghiên cứu về giáo dục giá trị của giới trẻ và cha mẹ ở Singapore đã sử dụng dữ liệu điều tra về giá trị sống của thanh niên Singapore và cha mẹ họ cho thấy học sinh, sinh viên và cha mẹ ở Singapore rất quan tâm đến giá trị và để hình thành giá trị sống 6 đó, nhà trƣờng là chủ thể rất quan trọng. 59% cha mẹ và 64% học sinh, sinh viên chọn các giá trị đạo đức là giá trị ƣu tiên hàng đầu. Họ đặc biệt quan tâm đến lòng hiếu thảo của con cái đối với cha mẹ, tính trung thực/đáng tin cậy và hành xử đúng mực (không vi phạm pháp luật). Để chuẩn bị cho thế kỷ XXI, chính phủ Trung Quốc đã công bố một loạt văn kiện quan trọng về giáo dục, trong đó chú trọng giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống, nhất là giáo dục tinh thần yêu nƣớc, tinh thần tập thể cho học sinh, sinh viên.
Các giá trị truyền thống đƣợc kết hợp với giá trị thế tục; giáo dục cho học sinh, sinh viên bắt đầu từ giá trị gia đình, từ nhà trƣờng với nội dung giáo dục lòng hiếu thảo, lễ giáo đến lòng khoan dung… Tác giả A.Kuznesov (1995) trong công trình “Định hƣớng giá trị của giới trẻ ngày nay” đã phân tích phƣơng hƣớng phát triển định hƣớng giá trị của lớp trẻ Nga hiện nay. Tác giả đã xác định mức độ tham gia vào xã hội của thanh niên qua sự công nhận các giá trị cơ bản của xã hội nhằm thúc đẩy xã hội phát triển trong thời kì hậu xã hội chủ nghĩa. Tuy tác giả không nói nhiều về các biện pháp quản lí, song đã mở ra một hƣớng mới cho các nhà quản lí hoạt động giáo dục GTS cho thanh niên là sự tham gia của giới trẻ vào các hoạt động xã hội và sự tác động của hoạt động này tới sự hình thành và củng cố các GTS sống cơ bản LVEP là một chƣơng trình giáo dục có tính chất toàn cầu, mang tính quốc tế cao đƣợc hình thành từ một dự án quốc tế nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày thành lập Liên Hiệp quốc. Đó là dự án “Chia sẻ các giá trị vì một thế giới tốt đẹp hơn” từ năm 1995 tại NewYork (Mỹ) và một số nƣớc đƣợc UNESCO, UNICEF bảo trợ.
Trên cơ sở đó, tháng 8 năm 1996, 20 nhà giáo dục tiêu biểu ở các nƣớc trên thế giới tập trung ở New York tập trung nghiên cứu dƣới sự bảo trợ của Liên Hiệp quốc và đã ban hành đƣợc hai tập tài liệu “Hƣớng dẫn các giá trị sống” và “Công ƣớc về quyền trẻ em”. Từ tháng 02 năm 1997 Chƣơng trình đƣợc chính thức đƣa vào thử nghiệm ở nhiều nƣớc trên thế giới và hiệp hội những ngƣời giáo dục các giá trị sống quốc tế ra đời. Hiện nay chƣơng trình này đã đƣợc 80.000 các tổ chức của 80 quốc gia thực hiện 1. Các công trình trong nước Ở Việt Nam, vấn đề giáo dục GTS cho thế hệ trẻ đã thu hút nhiều ngành khoa học quan tâm nghiên cứu, trong đó khoa học giáo dục có vai trò, trọng trách lớn cả về nghiên cứu lý luận và triển khai thực tiễn giáo dục GTS cho HS, sinh viên phù hợp với giáo dục trong nƣớc cũng nhƣ những xu thế chung của thế giới.
7 Năm 1998, nhà nghiên cứu Hà Nhật Thăng xuất bản cuốn sách “Giáo dục hệ thống giá trị đạo đức nhân văn”. Tác giả coi việc trang bị cho học sinh, sinh viên nắm vững hệ thống giá trị cốt lõi là cơ sở cơ bản của nhân cách, rèn luyện để thế hệ trẻ có những hành vi tƣơng ứng với hệ thống giá trị đạo đức nhân văn cốt lõi của dân tộc, phù hợp với xu thế biến đổi của thời đại. Những kết quả nghiên cứu trên đã đƣợc vận dụng vào việc xây dựng chƣơng trình sách giáo khoa các bậc từ tiểu học đến trung học phổ thông và đƣợc triển khai từ năm 2000 trên phạm vi cả nƣớc. Tác giả Lục Thị Nga trong cuốn tài liệu tập huấn “Hiệu trưởng trường trung học cơ sở với vấn đề giáo dục giá trị sống - kỹ năng sống và giao tiếp ứng xử trong quản lý” (2016), đã giới thiệu ba nội dung chủ yếu là Hiệu trƣởng trƣờng trung học cơ sở với vấn đề giáo dục giá trị sống, giáo dục kỹ năng sống và giao tiếp ứng xử trong quản lý.
Tác giả khẳng định rằng, trong khuôn khổ trƣờng học thân thiện, học sinh tích cực nhƣ hiện nay, việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là một trong những tiêu chí đánh giá trƣờng học. Tuy nhiên, việc giáo dục kỹ năng sống cần đƣợc bắt đầu từ việc giáo dục giá trị sống. Nói khác đi, học sinh, thanh niên cần đƣợc giáo dục giá trị sống rồi sau đó là kỹ năng sống. Giao tiếp ứng xử trong quản lý là kỹ năng sống quan trọng của chính nhà quản lý giáo dục.
Mặt khác, đó cũng là một tiêu chí trong bộ chuẩn hiệu trƣởng trƣờng phổ thông. Cuốn tài liệu này đƣợc sử dụng trong các khóa tập huấn nhân rộng tới gần 3000 cán bộ quản lý trƣờng học của 5 tỉnh và đƣợc ngƣời tham gia đánh giá tốt. Tác giả Hà Thị Lan Hƣơng với bài báo “Giải pháp quản lý nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng sống” (2017) đã chỉ ra một số giải pháp quản lý của Hiệu trƣởng nhƣ: Phân công 1 Phó Hiệu trƣởng phụ trách công tác ngoại khóa thiết kế các chủ đề giáo dục kỹ năng sống cho phù hợp với nội dung hoạt động thực hiện chủ đề hoạt động ngoài giờ lên lớp theo công văn chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo. Các chủ đề giáo dục kỹ năng sống phù hợp với nội dung hoạt động.
Công trình của nhóm tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đinh Thị Kim Hoa, Trần Văn Tính, Vũ Phƣơng Liên “Giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống cho học sinh trung học phổ thông”. Cuốn sách này bàn luận đến giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống trong đó giá trị sống là nền tảng, kỹ năng sống là công cụ và phƣơng tiện để tiếp nhận và thể hiện giá trị sống. Đây là những tiền đề đƣa công tác giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống cho học sinh trung học phổ thông vào các nhà trƣờng mạnh mẽ, mang lại hiệu quả thiết thực, góp phần nâng cao chất lƣợng giáo dục toàn diện, nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. 8 Tác giả Phạm Thị Nga với Luận án tiến sĩ “Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống cho học sinh các trường trung học cơ sở trong bối cảnh đổi mới giáo dục” đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống cho học sinh các trƣờng trung học cơ sở trong bối cảnh đổi mới giáo dục, dựa trên định hƣớng phát triển giáo dục của Nghị quyết Trung ƣơng 29- NQ/TW.
Tác giả nghiên cứu và chỉ ra những biện pháp, cách thức thực hiện, cách chỉ đạo, lãnh đạo, kiểm tra đánh giá, huy động các lực lƣợng khác vào hoạt động này; cũng nhƣ những hoạt động tinh thần và vật chất nhằm hỗ trợ hoạt động giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống cho học sinh.