CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN TRONG ĐẠI HỌC ĐA NGÀNH, ĐA LĨNH VỰC THEO QUAN ĐIỂM TỰ CHỦ VÀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ 1. TỔNG QUAN LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ Quản lý nhân lực nói chung và QL nhân lực trong GDĐH nói riêng thu hút được sự quan tâm của đông đảo các nhà NC, các nhà QL trong lĩnh vực GD cũng như trong lĩnh vực QLGD. Các công trình nghiên cứu trong lĩnh vực này khá phong phú với những ý kiến khác nhau, thậm chí trái ngược nhau tùy theo cách tiếp cận. Tuy nhiên, QL nhân lực đối với một trường ĐH ở Việt Nam là lĩnh vực khá hẹp và còn rất ít các công trình đăng tải các nội dung liên quan.
Các tài liệu liên quan thường dừng ở các bài phát biểu trong các cuộc hội thảo nội bộ hay những đề tài cấp trường với những nội dung mang tính khai phá. Các bài báo, tạp chí liên quan thường bàn đến khái niệm QL nhân lực và QL nguồn nhân lực cho lĩnh vực GD-ĐT với đối tượng khá rộng và những giải pháp mang tính định hướng cho toàn bộ hệ thống GD Việt Nam. Các công trình tiêu biểu của nhóm này có thể kể đến là đề tài: “Nghiên cứu đổi mới hệ thống tổ chức trường ĐH Việt Nam theo hướng tăng cường TC&TNXH” (Vũ Ngọc Hải, chủ nhiệm, 2008) và bài viết trên Kỷ yếu Hội thảo GDĐH Việt Nam – Hội nhập và Thách thức của Bộ GD&ĐT năm 2004; Tạp chí Đại học và Trung học chuyên nghiệp, số 6/1999 của tác giả Lâm Quang Thiệp có tiêu đề “Quyền TC&TNXH của trường ĐH”; các bài viết của tác giả Đặng Xuân Hải đăng trên Tạp chí GD với tiêu đề: “Một số yếu tố ảnh hưởng đến quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm của trường đại học” số 69, tháng 10/2003 và “Mối quan hệ giữa vai trò quản lý nhà nước về GD và quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học”, số 76, tháng 1/2004; Tạp chí GD, số ra 117 tháng 7/2005 của tác giả Vương Thanh Hương với tiêu đề: "Quyền tự chủ của các trường ĐH trong bối cảnh toàn cầu hoá", hay bài viết của tác giả Nguyễn Viết Sự: "Cơ sở khoa học và giải pháp nâng cao năng lực NCKH cho GV các trường sư phạm kỹ thuật" đăng trên Tạp chí Khoa học GD, số 13, ngày 13/10/2006. Bài viết của tác giả Phạm 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phụ trên VietnamNet, ngày 26/10/2006 có tiêu đề “Tự chủ ĐH” đánh đổi “bằng trách nhiệm xã hội” hay bài viết của tác giả Vũ Quốc Phóng trên báo Dạy và học ngày nay số 4/2007 với tiêu đề “Quản trị ĐH kiểu Mỹ” và hàng trăm bài viết đăng trên các tạp chí, website với chủ đề “Tự chủ của ĐH” đã khái quát nên những thách thức, những áp lực cần thay đổi đối với GDĐH Việt Nam khi gia nhập WTO, đặc biệt là vấn đề quản trị đội ngũ và vấn đề tự chủ, trách nhiệm xã hội của các trường ĐH Việt Nam.
Ở một phạm vi rộng hơn khi NC QL nhân lực, các công trình thuộc lĩnh vực này khá phong phú và có mặt trên hầu hết các loại tài liệu như sách, kỷ yếu hội thảo, bài viết trên tạp chí, các đề tài khoa học… Rất khó khăn khi liệt kê đầy đủ các công trình thuộc nhóm này bởi khối lượng khá đồ sộ và phạm vi NC rất rộng. Một số công trình tiêu biểu có liên quan đến đề tài luận án như cuốn sách: "Phát triển nguồn nhân lực GDĐH Việt Nam" của tác giả Đỗ Minh Cương, Nguyễn Thị Doan (2001) đề cập đến vai trò của con người và định hướng về phát triển nguồn lực con người nói chung, trong ngành GD nói riêng. Nội dung của cuốn sách đi sâu phân tích tính đặc thù trong sự phát triển nguồn nhân lực của GDĐH, đồng thời kiến nghị một số giải pháp chủ yếu về phát triển nguồn nhân lực GDĐH Việt Nam. Tuy nhiên, những giải pháp đề xuất chỉ mang tính khai phá, nặng về định tính và chung cho GĐĐH Việt Nam.
Cuốn sách: "QL nguồn nhân lực ở Việt Nam, một số vấn đề lý luận và thực tiễn" do tác giả Phạm Thành Nghị, Vũ Hoàng Ngân (chủ biên, 2004), đã tập hợp các bài viết của một số nhà QL, các nhà khoa học, cán bộ NC với nội dung khá đầy đủ, đề cập từ những quan điểm, cơ chế, chính sách đến các giải pháp phát triển nguồn nhân lực ở Việt Nam và nêu nên những kinh nghiệm QL phát triển nguồn nhân lực nước ngoài. Tuy nhiên, vấn đề mà cuốn sách nêu ra vẫn chỉ dừng lại ở tầm vĩ mô và thiếu sự tổng thuật xuyên suốt các bài viết của các tác giả để hình thành quan điểm chính thống của cuốn sách. Đề tài trọng điểm cấp ĐHQGHN: “NC xây dựng các tiêu chí đánh giá hoạt động giảng dạy ĐH và NCKH của GV trong ĐHQGHN” do các tác giả Nguyễn Đức Chính và Nguyễn Phương Nga (chủ trì, 2006) đã phân tích các kinh nghiệm về đánh giá hoạt động GD&NCKH của một số trường ĐH trên thế giới, hiện trạng đánh giá hoạt động GD&NCKH của ĐHQGHN và đề xuất xây dựng các tiêu chí đánh giá hoạt động GD&NCKH của GV. Mặc dù, nội dung 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của đề tài mới chỉ đề cập đến một khía cạch rất hẹp của QLĐNGV nhưng kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ làm cơ sở rất tốt cho hoạt động đánh giá giảng viên của đề tài luận án.
Cuốn sách: “Đánh giá sự nghiệp công cộng” của tác giả Ngô Cương, Nhà xuất bản GD Thượng Hải, Trung Quốc, năm 2003 có kết cấu hệ thống lý luận riêng, có tích luỹ kinh nghiệm thực tiễn và có mối liên hệ logic chặt chẽ thuộc lĩnh vực QL và đánh giá sự nghiệp công cộng. Nội dung của cuốn sách đã đề cập đến những vấn đề QL nhà trường như: QL giảng dạy, QL học sinh, QL NCKH và QL văn hoá nhà trường, QL môi trường nhà trường,. Đặc biệt trong Chương 9 của cuốn sách đã nêu nên lý luận và phương pháp đánh giá sự nghiệp công cộng vận dụng trong lĩnh vực GD để đánh giá nhà trường như: đánh giá giáo viên, đánh giá công tác cán bộ và đánh giá tư tưởng đạo đức học sinh. Đây là tài liệu rất gần với nội dung đánh giá giảng viên của đề tài luận án.
Bên cạnh đó, phải kể đến các công trình NC của Ngân hàng Phát triển Châu Á mà công trình tiêu biểu là: "Phục vụ và duy trì: cải thiện hành chính công trong một thế giới cạnh tranh", Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, 2003. Nội dung cuốn sách nêu lên bức tranh tổng thể của nền hành chính công, đặc biệt trong phần II của cuốn sách, đã trình bày về việc huy động và sử dụng các nguồn tài chính, vật chất và nhân lực của chính quyền, QL tài chính ở chính quyền trung ương và chính quyền địa phương, mua sắm, việc làm và chính sách bồi thường, QL nhân sự và ĐT. Mặc dù đây là công trình khá rộng, nhưng nghiên cứu nội dung này sẽ phục vụ đắc lực trong việc gắn chức trách của viên chức công đối với giảng viên. Cho đến nay, Hội nghị Thế giới GDĐH thế kỷ 21 (Paris, 10/1998) do UNESCO tổ chức là hội nghị thu hút được số lượng lớn người và đại diện cho đầy đủ thành phần xã hội tham dự, là cuộc tập hợp quốc tế lớn nhất về GDĐH.
Liên quan đến vấn đề NC, Hội nghị đã khẳng định một chính sách mạnh mẽ về phát triển đội ngũ là yếu tố quan trọng đối với các trường ĐH. Cần xây dựng các chính sách rõ ràng đối với giáo chức ĐH, sao cho có thể cập nhật và nâng cao kỹ năng của họ, khuyến khích sự cải tiến về chương trình ĐT, phương pháp dạy và học, với tình trạng tài chính và nghiệp vụ thích hợp, để đạt chất lượng cao trong NC và giảng dạy. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cuốn sách “Phương pháp lãnh đạo và QL nhà trường hiệu quả” (sách dịch) của Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia năm 2004 đã được biên soạn công phu từ nguồn tài liệu NC của các giáo sư, tiến sĩ, nhà NC GD thuộc phân khoa NC GD các trường ĐH, viện NC nổi tiếng trên thế giới. Nội dung của cuốn sách đã đưa ra nhiều giải pháp khoa học, tiên tiến về những vấn đề đang là đề tài thời sự trong các hội thảo về QLGD Việt Nam, với cách tiếp cận từ nhiều góc độ như: QL nhân sự, tổ chức phối hợp các mục tiêu, chiến lược của nhà trường, QL chất lượng giảng dạy và học tập,.
thực sự là nguồn tài liệu quý trong công tác QLGD nhà trường. Có thể nói rằng, công trình NC của nước ngoài mang tính hệ thống, khá đầy đủ và "gần" với lĩnh vực NC của đề tài luận án phải kể đến tài liệu “QL trường ĐH trong GDĐH” của Bikas C.Sanyal, Micheala Martin, Susan D’Antoni của Viện Quy hoạch GD Quốc tế IIEP. Tài liệu này dành cho các nhà quy hoạch GD, CBQL trường ĐH và các nhà NC về QLGD. Với những mô đun về QL trường ĐH trong GDĐH đã cung cấp một cách nhìn khái quát về công tác QLĐH trong GDĐH và theo đó đã làm nổi bật ba chủ đề cơ bản, QL tài chính, QL cán bộ giảng dạy và QL diện tích sử dụng.
Tuy nhiên, sau thời gian 10 năm tồn tại, tính thời sự và một số nội dung của tài liệu không còn phù hợp với bối cảnh hiện nay. Một điểm cần lưu ý đối với các công trình NC về GDĐH và phát triển nguồn nhân lực cho GDĐH là các kết luận có nhiều điểm khác biệt, thậm chí trái ngược nhau tùy góc nhìn và xuất phát điểm NC. Nếu như các công trình của UNESCO, Ngân hàng Phát triển Châu Á và các tổ chức quốc tế có cách tiếp cận riêng và đề xuất hệ thống giải pháp theo quan điểm tiếp cận đó và đã triển khai thực hiện thành công thì những công trình NC của các tác giả trong nước mới dừng lại theo hướng đề xuất, ít triển khai thực hiện tại các cơ sở GDĐH. Các công trình NC trong nước mang tính hệ thống, khá đầy đủ và "gần" với lĩnh vực NC của đề tài luận án phải kể đến các luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ.
Đây cũng là nhóm công trình đồ sộ về số lượng và NC khá toàn diện về các vấn đề liên quan đến QL nhân lực nói chung, QL nhân lực cho GDĐH nói riêng.