Luận văn thạc sĩ về quản lý du lịch di sản và phát triển du lịch tại Vịnh Hạ Long

Luận văn thạc sĩ phân tích quản lý du lịch di sản với phát triển du lịch của địa phương nghiên cứu trường hợp di sản vịnh hạ, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Trần Thị Hoa
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Đức Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Du lịch
• Đề tài: Quản Lý Di Sản Với Phát Triển Du Lịch Của Địa Phương, Nghiên Cứu Trường Hợp Di Sản Vịnh Hạ Long
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
• 4. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 5. Bố cục luận văn
• 1. CHƢƠNG I: DI SẢN VÀ DU LỊCH DI SẢN
• 1.1. Khái niệm di sản
• 1.2. Phân loại di sản
• 1.2.1. Phân loại theo nội dung
• 1.2.1.1. PHÂN LOẠI THEO PRENTICE
• 1.2.1.2. PHÂN LOẠI THEO TUNBRIGE VÀ ASHWORTH
• 1.2.1.3. PHÂN LOẠI THEO SWARBROOKE
• 1.2.1.4. PHÂN LOẠI THEO UNESCO
• 1.2.1.5. PHÂN LOẠI THEO LUẬT DI SẢN CỦA VIỆT NAM
• 1.2.2. Phân loại di sản theo giá trị
• 1.2.2.1. DI SẢN THẾ GIỚI
• 1.2.2.2. DI SẢN QUỐC GIA
• 1.2.2.3. DI SẢN ĐỊA PHƯƠNG
• 1.2.2.4. DI SẢN CÁ NHÂN
• 1.3. Ý nghĩa của di sản
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa giáo dục
• 1.3.3. Ý nghĩa kinh tế
• 1.4. Du lịch di sản
• 1.4.1. Khái niệm du lịch di sản
• 1.4.2. Cung du lịch di sản
• 1.5. Các dạng di sản tiêu biểu
• 1.5.1. DI SẢN CHIẾN TRANH
• 1.5.2. DI SẢN TÔN GIÁO VÀ CÁC CUỘC HÀNH HƯƠNG
• 1.5.3. VĂN HOÁ ĐỜI SỐNG
• 1.5.4. LỄ HỘI VÀ CÁC SỰ KIỆN ĐẶC BIỆT
• 1.5.5. DI SẢN CÔNG NGHIỆP
• 1.5.6. CÁC ĐIỂM KHẢO CỔ
• 1.5.7. DI SẢN VĂN HỌC
• 1.6. Không gian du lịch di sản
• 1.6.1. KHU BẢO TỒN
• 1.7. Các dịch vụ hỗ trợ
• 1.7.1. DỊCH VỤ ĂN UỐNG
• 1.7.2. DỊCH VỤ LƯU TRÚ
• 1.7.3. DỊCH VỤ BÁN HÀNG
• 1.7.4. DỊCH VỤ KHÁC
• 1.8. Cầu trong du lịch di sản
• 1.9. Đặc điểm khách du lịch di sản
• 1.9.1. ĐẶC ĐIỂM NHÂN KHẨU
• 1.9.2. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA LÝ
• 1.9.3. ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ
• 1.10. Động cơ của khách du lịch di sản
• 1.10.1. ĐỘNG CƠ ĐỂ TRAU DỒI KIỀN THỨC
• 1.10.2. ĐỘNG CƠ VÌ LỢI ÍCH CÁ NHÂN
• 1.11. Cầu tiềm năng
• 1.12. Mối quan hệ giữa di sản và du lịch di sản
• 1.13. Vai trò của di sản đối với hoạt động du lịch
• 1.14. Tác động của hoạt động du lịch đối với di sản
• 1.14.1. Tác động tích cực
• 1.14.2. Tác động tiêu cực
• 2. CHƯƠNG II: QUẢN LÝ DI SẢN TRONG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH
• 2.1. Vai trò của quản lý di sản
• 2.2. Nguyên tắc quản lý di sản
• 2.2.1. Nguyên tắc chung
• 2.2.2. Nguyên tắc cụ thể
• 2.3. Quản lý di sản trong hoạt động du lịch
• 2.4. Các hình thức sở hữu di sản
• 2.4.1. Sở hữu nhà nước
• 2.4.2. Sở hữu tư nhân
• 2.4.3. Sở hữu của các tổ chức phi lợi nhuận
• 2.4.4. Sở hữu liên kết
• 2.5. Giá trị kinh tế liên quan đến di sản
• 2.5.1. Phí sử dụng
• 2.5.2. Dịch vụ bổ sung
• 2.5.3. Nguồn thu từ bán hàng lẻ
• 2.5.4. Nguồn thu từ dịch vụ ăn nghỉ
• 2.5.5. Nguồn thu từ dịch vụ hướng dẫn
• 2.5.6. Nguồn thu từ trợ cấp, tài trợ, quyên góp
• 2.6. Quản lý nhân viên
• 2.6.1. Khu vực tư nhân
• 2.6.2. Khu vực nhà nước
• 2.6.3. Nhân viên tình nguyện
• 2.7. Quản lý công tác bảo tồn di sản
• 2.7.1. Tính cấp thiết của bảo tồn di sản
• 2.7.2. Quy trình bảo tồn
• 2.7.3. Thách thức trong bảo tồn di sản
• 2.7.3.1. THIẾU KINH PHÍ
• 2.7.3.2. SỰ HIỆN ĐẠI HOÁ
• 2.7.3.3. SỨC ÉP TỪ MÔI TRƯỜNG VẬT CHẤT
• 2.7.3.4. NHẬN THỨC CỦA CỘNG ĐỒNG
• 2.7.4. Các hình thức bảo tồn
• 2.7.4.1. HÌNH THỨC BẢO QUẢN, DUY TRÌ
• 2.7.4.2. HÌNH THỨC PHỤC HỒI, TU BỔ
• 2.7.4.3. HÌNH THỨC CẢI TIẾN, NÂNG CẤP
• 2.7.4.4. HÌNH THỨC CẢI TẠO MỚI LẠI
• 2.8. Thuyết minh di sản
• 2.8.1. Thuyết minh di sản là gì?
• 2.8.2. Lịch sử thuyết minh di sản
• 2.8.3. Nguyên tắc thuyết minh di sản
• 2.8.4. Quy trình thuyết minh
• 2.8.4.1. XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU VÀ MỤC ĐÍCH
• 2.8.4.2. PHÂN TÍCH TÌNH HUỐNG
• 2.8.4.3. PHÂN TÍCH VÀ TỔNG HỢP DỮ LIỆU
• 2.8.4.4. ĐỀ XUẤT KẾ HOẠCH THUYẾT MINH
• 2.8.4.5. THỰC HIỆN KẾ HOẠCH, CHƯƠNG TRÌNH ĐÃ ĐỀ RA
• 2.8.4.6. KIỂM TRA VÀ ĐÁNH GIÁ
• 2.9. Tiếp thị di sản
• 2.9.1. PHÂN THÍCH THỊ TRƯỜNG
• 2.9.2. XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU CỦA CHIẾN LƯỢC
• 2.9.3. XÂY DỰNG HOẠT ĐỘNG TIẾP THỊ CỤ THỂ
• 2.9.4. QUẢN LÝ TIẾP THỊ
• 2.9.5. ĐÁNH GIÁ TIẾP THỊ
• 3. CHƢƠNG III: HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ DI SẢN VỊNH HẠ LONG
• 3.1. Thực trạng hoạt động quản lý di sản tại Hạ Long- Quảng Ninh
• 3.2. Phân tích SWOT thực trạng quản lý di sản vịnh Hạ Long
• 3.2.1. THÁCH THỨC
• 3.3. Nhiệm vụ mới trong công tác quản lý và phát huy giá trị di sản vịnh Hạ Long
• 3.4. Quan điểm chỉ đạo của Uỷ ban Nhân dân tỉnh Quảng Ninh
• 3.5. Nhiệm vụ cụ thể trước mắt
• 3.6. Nhiệm vụ, giải pháp lâu dài
• 3.7. Phân công trách nhiệm cụ thể
• 3.8. Một số mô hình quản lý hiệu quả
• 3.8.1. Con thuyền sinh thái
• 3.8.2. Giới thiệu về dự án
• 3.8.3. Một số kiến nghị đối với dự án
• 3.8.4. Bảo tàng sinh thái Hạ Long
• 3.8.5. Xu hướng phát triển bảo tàng trên thế giới
• 3.8.6. Nhu cầu xây dựng bảo tàng sinh thái Hạ Long
• 3.8.7. Một số kiến nghị đối với dự án bảo tàng sinh thái Hạ Long
• 3.8.8. TRUNG TÂM DI SẢN
• 3.8.9. HỆ THỐNG KHÁCH SẠN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẠ LONG
• 3.8.10. DU LỊCH DI SẢN VÀ NGÀNH THAN
• 3.8.11. QUẢN LÝ NGUỒN TƯ LIỆU CỦA BẢO TÀNG SINH THÁI
• 3.8.12. THUYẾT MINH DI SẢN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG TRÍCH DẪN

Tóm tắt

I. Giới thiệu về du lịch di sản

Du lịch di sản là một lĩnh vực quan trọng trong ngành du lịch, liên quan đến việc khám phá và trải nghiệm các giá trị văn hóa, lịch sử và tự nhiên của các di sản. Du lịch di sản không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn và phát huy giá trị của các di sản. Theo thống kê của Tổ chức Du lịch thế giới (UNWTO), di sản là yếu tố quan trọng, là đích đến của trên 40% các chuyến du lịch quốc tế. Điều này cho thấy sự hấp dẫn của di sản văn hóa và di sản thiên nhiên đối với du khách. Vịnh Hạ Long, với giá trị di sản thiên nhiên thế giới, là một ví dụ điển hình cho sự kết hợp giữa quản lý du lịch và bảo tồn di sản. Việc phát triển du lịch bền vững tại Hạ Long không chỉ giúp tăng cường thu nhập cho địa phương mà còn bảo vệ môi trường và các giá trị văn hóa địa phương.

1.1. Khái niệm và phân loại di sản

Di sản được định nghĩa là những gì của quá khứ mà một xã hội mong muốn lưu giữ lại. Có nhiều cách phân loại di sản, trong đó phân loại theo UNESCO là phổ biến nhất, bao gồm di sản thiên nhiên và di sản văn hóa. Di sản thiên nhiên bao gồm các thành tạo tự nhiên có giá trị thẩm mỹ và khoa học, trong khi di sản văn hóa bao gồm các sản phẩm vật chất và tinh thần có giá trị lịch sử. Việc phân loại này giúp xác định rõ ràng các giá trị và vai trò của di sản trong phát triển du lịch địa phương.

II. Quản lý di sản trong hoạt động du lịch

Quản lý di sản là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển du lịch bền vững. Việc quản lý hiệu quả không chỉ bảo vệ các giá trị di sản mà còn tạo ra cơ hội cho du lịch địa phương phát triển. Các nguyên tắc quản lý di sản bao gồm việc bảo tồn, phát huy giá trị và tạo ra lợi ích kinh tế cho cộng đồng. Quản lý tài nguyên du lịch cần có sự phối hợp giữa các bên liên quan, từ chính quyền địa phương đến cộng đồng dân cư. Đặc biệt, việc nâng cao nhận thức về vai trò của di sản trong phát triển du lịch là rất cần thiết. Các mô hình quản lý hiệu quả như hợp tác phát triển du lịch và quản lý tài nguyên du lịch sẽ giúp bảo vệ di sản và phát triển kinh tế địa phương.

2.1. Tác động của du lịch đến di sản

Hoạt động du lịch có thể mang lại nhiều lợi ích cho di sản, nhưng cũng có thể gây ra những tác động tiêu cực. Tác động tích cực bao gồm việc tăng cường nhận thức và đầu tư vào bảo tồn di sản. Tuy nhiên, du lịch cũng có thể dẫn đến ô nhiễm môi trường, biến dạng di sản và làm giảm giá trị văn hóa. Để giảm thiểu các tác động tiêu cực, cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ, bao gồm việc giới hạn số lượng khách tham quan và tăng cường giáo dục cộng đồng về bảo tồn di sản.

III. Thực trạng quản lý di sản tại Vịnh Hạ Long

Vịnh Hạ Long là một trong những di sản thiên nhiên thế giới nổi tiếng nhất tại Việt Nam. Tuy nhiên, hiện nay, Vịnh Hạ Long đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý di sản. Sự gia tăng lượng khách du lịch đã tạo ra áp lực lớn lên tài nguyên và môi trường. Các vấn đề như ô nhiễm nước, khai thác tài nguyên không bền vững và sự phát triển hạ tầng du lịch không kiểm soát đang đe dọa giá trị toàn cầu của di sản này. Để giải quyết những vấn đề này, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý, cộng đồng và các tổ chức quốc tế. Việc xây dựng các mô hình quản lý hiệu quả như bảo tàng sinh thái và trung tâm di sản sẽ giúp bảo tồn và phát huy giá trị của Vịnh Hạ Long.

3.1. Các mô hình quản lý hiệu quả

Một số mô hình quản lý hiệu quả đã được áp dụng tại Vịnh Hạ Long, như mô hình con thuyền sinh thái và bảo tàng sinh thái Hạ Long. Những mô hình này không chỉ giúp bảo tồn di sản mà còn tạo ra các sản phẩm du lịch hấp dẫn, thu hút du khách. Việc phát triển các mô hình này cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức bảo tồn. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của di sản trong phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Di sản văn hóa và thiên nhiên đóng vai trò quan trọng trong phát triển du lịch toàn cầu, chiếm hơn 40% các chuyến du lịch quốc tế theo thống kê của Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO). Tại Việt Nam, vịnh Hạ Long là một trong số ít di sản thế giới được UNESCO công nhận hai lần, với giá trị thẩm mỹ và địa chất đặc biệt. Năm 2006, vịnh Hạ Long đón gần 1,5 triệu lượt khách, thu phí tham quan đạt 42 tỷ đồng và đóng góp 36,8 tỷ đồng vào ngân sách địa phương. Tuy nhiên, sự phát triển du lịch cũng đặt ra nhiều thách thức như áp lực môi trường, khai thác tài nguyên không bền vững và nguy cơ suy thoái di sản.

Luận văn tập trung nghiên cứu quản lý di sản trong phát triển du lịch tại địa phương, với trường hợp cụ thể là di sản vịnh Hạ Long từ năm 2000 đến nay. Mục tiêu chính là đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý di sản nhằm phát triển du lịch bền vững, đồng thời bảo vệ giá trị toàn cầu của di sản. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc cân bằng giữa phát triển kinh tế du lịch và bảo tồn di sản, góp phần nâng cao nhận thức của các bên liên quan về vai trò của di sản trong phát triển địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý di sản và du lịch di sản nổi bật:

• Lý thuyết về di sản: Di sản được định nghĩa là tài sản vật chất và phi vật thể được chuyển giao từ thế hệ trước cho thế hệ hiện tại và tương lai, bao gồm các giá trị văn hóa, lịch sử, khoa học và kinh tế. Các phân loại di sản theo UNESCO gồm di sản thiên nhiên và di sản văn hóa, đồng thời phân loại theo giá trị cấp thế giới, quốc gia, địa phương và cá nhân.

• Mô hình SWOT: Phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong quản lý di sản, giúp đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phù hợp.

• Lý thuyết về cầu du lịch di sản: Phân tích đặc điểm nhân khẩu, địa lý, tâm lý và động cơ của khách du lịch di sản nhằm hiểu rõ nhu cầu và hành vi khách hàng.

Các khái niệm chính bao gồm: quản lý di sản, du lịch di sản, bảo tồn di sản, phát triển bền vững, và thuyết minh di sản.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập tài liệu thứ cấp từ các sách, bài viết quốc tế và trong nước về quản lý di sản và du lịch di sản; các văn bản pháp luật, quy chế, báo cáo của UBND tỉnh Quảng Ninh, Sở Du lịch Quảng Ninh và Ban Quản lý vịnh Hạ Long từ năm 2000 đến nay.

• Khảo sát thực địa và phỏng vấn: Tiến hành khảo sát tại vịnh Hạ Long, phỏng vấn các nhà quản lý, người dân địa phương và các bên liên quan để ghi nhận thực trạng quản lý di sản, những thành công và khó khăn.

• Phân tích mô hình SWOT: Áp dụng mô hình SWOT để đánh giá ưu điểm, hạn chế, cơ hội và thách thức trong công tác quản lý di sản vịnh Hạ Long.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát thực địa với khoảng vài chục đối tượng đại diện cho các nhóm liên quan, lựa chọn theo phương pháp phi xác suất nhằm đảm bảo thu thập thông tin đa chiều.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2000 đến nay, phản ánh các chính sách và thực tiễn quản lý di sản trong hơn hai thập kỷ qua.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động tích cực của du lịch đối với di sản: Du lịch tại vịnh Hạ Long đã tạo ra nguồn thu lớn, với gần 1,5 triệu lượt khách năm 2006, thu phí tham quan 42 tỷ đồng, đóng góp 36,8 tỷ đồng vào ngân sách địa phương. Du lịch góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị di sản và thúc đẩy đầu tư bảo tồn.

2. Áp lực và thách thức trong quản lý di sản: Vịnh Hạ Long đang chịu sức ép lớn từ dân số, môi trường và tài chính. Ô nhiễm nước do khai thác than và hoạt động du lịch là vấn đề nghiêm trọng. Việc khai thác san hô và thu thập thực vật trên đảo vẫn diễn ra khó kiểm soát. Cơ sở hạ tầng phát triển chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến tài nguyên nước và môi trường tự nhiên.

3. Nhận thức và phối hợp quản lý còn hạn chế: Sự phối hợp giữa các ngành kinh tế, các cấp chính quyền và tổ chức quốc tế chưa thực sự hiệu quả. Nhân viên quản lý và cộng đồng địa phương cần nâng cao nhận thức về bảo tồn di sản. Các mô hình quản lý hiện tại chưa phát huy tối đa hiệu quả.

4. Mô hình quản lý và phát triển du lịch bền vững: Một số mô hình như "con thuyền sinh thái" và dự án bảo tàng sinh thái Hạ Long được đánh giá cao về tính bền vững và giáo dục cộng đồng. Tuy nhiên, cần có sự đầu tư và hỗ trợ lâu dài để nhân rộng.

Thảo luận kết quả

Các số liệu cho thấy du lịch di sản tại vịnh Hạ Long đóng vai trò kinh tế quan trọng, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương từ khai thác than sang dịch vụ du lịch. Tuy nhiên, áp lực môi trường và tài nguyên đang đe dọa giá trị toàn cầu của di sản. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, việc cân bằng giữa phát triển du lịch và bảo tồn di sản là thách thức chung, đòi hỏi quản lý tích hợp và đa ngành.

Biểu đồ phân tích SWOT minh họa rõ điểm mạnh như giá trị di sản độc đáo, điểm yếu về nhận thức và nguồn lực hạn chế, cơ hội từ sự quan tâm quốc tế và thách thức từ ô nhiễm môi trường và khai thác quá mức. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của chính sách quản lý, sự tham gia cộng đồng và đổi mới mô hình quản lý để phát triển du lịch bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và bảo tồn di sản: Áp dụng các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác tài nguyên, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, đặc biệt là xử lý nước thải từ du lịch và khai thác than. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý vịnh Hạ Long, Sở Tài nguyên Môi trường, trong vòng 1-3 năm.

2. Phát triển mô hình du lịch sinh thái và giáo dục: Mở rộng các dự án như "con thuyền sinh thái" và bảo tàng sinh thái nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng và du khách về giá trị di sản. Chủ thể: Sở Du lịch, các tổ chức phi chính phủ, trong 2-5 năm.

3. Nâng cao năng lực quản lý và phối hợp liên ngành: Tổ chức đào tạo, tập huấn cho cán bộ quản lý, nhân viên du lịch và cộng đồng địa phương về bảo tồn và phát triển du lịch bền vững. Tăng cường phối hợp giữa các ngành kinh tế liên quan. Chủ thể: UBND tỉnh Quảng Ninh, các sở ngành, trong 1-2 năm.

4. Xây dựng chính sách ưu đãi và huy động nguồn lực tài chính: Khuyến khích đầu tư từ các tổ chức trong và ngoài nước, áp dụng phí dịch vụ hợp lý để tái đầu tư cho bảo tồn di sản. Chủ thể: Chính quyền địa phương, các nhà đầu tư, trong 3-5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý du lịch và di sản: Giúp hiểu rõ thực trạng, thách thức và giải pháp quản lý di sản gắn với phát triển du lịch bền vững, từ đó xây dựng chính sách phù hợp.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành du lịch, quản lý di sản: Cung cấp cơ sở lý thuyết, mô hình phân tích và dữ liệu thực tiễn để phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.

3. Cộng đồng địa phương và doanh nghiệp du lịch: Nâng cao nhận thức về vai trò của di sản trong phát triển kinh tế, đồng thời hiểu rõ trách nhiệm bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

4. Các tổ chức phi chính phủ và quốc tế hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn và phát triển du lịch: Tham khảo để xây dựng chương trình hỗ trợ, hợp tác phát triển dự án bảo tồn và du lịch sinh thái.

Câu hỏi thường gặp

1. Quản lý di sản có vai trò gì trong phát triển du lịch?
   Quản lý di sản giúp bảo vệ giá trị văn hóa, thiên nhiên đồng thời tạo điều kiện phát triển du lịch bền vững, tránh các tác động tiêu cực như suy thoái môi trường và mất mát di sản.

2. Những thách thức lớn nhất trong quản lý di sản vịnh Hạ Long là gì?
   Bao gồm áp lực dân số, ô nhiễm môi trường do khai thác than và du lịch, thiếu nguồn lực tài chính và nhận thức chưa đồng đều giữa các bên liên quan.

3. Mô hình "con thuyền sinh thái" có điểm gì nổi bật?
   Đây là mô hình du lịch thân thiện môi trường, kết hợp giáo dục cộng đồng và du khách về bảo tồn di sản, góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực của du lịch.

4. Làm thế nào để nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn di sản?
   Thông qua các chương trình đào tạo, thuyết minh di sản, truyền thông và sự tham gia trực tiếp của cộng đồng trong các hoạt động bảo tồn và phát triển du lịch.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Kết hợp thu thập tài liệu thứ cấp, khảo sát thực địa, phỏng vấn và phân tích SWOT nhằm đánh giá toàn diện thực trạng và đề xuất giải pháp quản lý di sản.

Kết luận

• Quản lý di sản là yếu tố then chốt để phát triển du lịch bền vững, bảo vệ giá trị văn hóa và thiên nhiên của vịnh Hạ Long.
• Du lịch di sản tại Hạ Long đóng góp kinh tế lớn nhưng cũng tạo ra áp lực môi trường và tài nguyên đáng kể.
• Nghiên cứu đã phân tích thực trạng quản lý, nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức qua mô hình SWOT.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường bảo tồn, phát triển mô hình du lịch sinh thái, nâng cao năng lực quản lý và huy động nguồn lực tài chính.
• Khuyến khích các bên liên quan phối hợp chặt chẽ để bảo vệ và phát huy giá trị di sản, hướng tới phát triển du lịch bền vững trong tương lai gần.

Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá cho các nhà quản lý, nghiên cứu và cộng đồng địa phương trong việc phát triển du lịch di sản hiệu quả. Hành động ngay hôm nay để bảo vệ di sản cho thế hệ mai sau!

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được chia làm ba chương: Chƣơng I : Di sản và du lịch di sản 5 z Chƣơng II : Quản lý di sản trong hoạt động du lịch Chƣơng III: Hoạt động quản lý di sản vịnh Hạ Long CHƢƠNG I: DI SẢN VÀ DU LỊCH DI SẢN 1. Khái niệm di sản Trên thế giới, có rất nhiều định nghĩa khác nhau về di sản. Có những định nghĩa khá ngắn gọn, ví dụ như định nghĩa của Fladmark năm 1998, Graham năm 2000, Tunbridge và Ashworth năm 1996 đều cho rằng: Di sản là những gì của quá khứ mà một xã hội muốn lưu giữ lại [22,2]. Hay định nghĩa của tác giả Hardy đưa ra năm 1998: “ Di sản là sợi dây liên kết với quá khứ, nó đại diện cho quyền thừa kế được chuyền giao cho thế hệ hiện tại và tương lai”[22,2].

Những định nghĩa này cho rằng di sản có xu hướng lựa chọn chứ không phải tất cả các di sản đều là giá trị xã hội. Di sản tồn tại hiện nay đã được chọn lựa từ trong quá khứ. Và dù vô tình hay cố ý thì xã hội đã lọc chọn di sản qua hệ thống giá trị xã hội thay đổi theo từng không gian và thời gian nhất định. Bên cạnh đó lại xuất hiện những định nghĩa mang tính chi tiết hơn như Hall và McArthur [26,9]chỉ rõ di sản là các giá trị cụ thể của từng cá nhân, gia đình, tập thể, quốc gia hay của tất cả mọi người.

Theo tác giả Bowes [19,35]đưa ra năm 1989 thì di sản gắn bó chặt chẽ với vùng. Di sản không chỉ bao gồm rất nhiều các điểm, các nơi mang tính lịch sử, mà còn là toàn bộ hệ phong cảnh với đặc điểm địa lý của vùng như: trang trại, cánh đồng, con đường, những trung tâm thương mại, và đương nhiên là bao gồm chính bản thân con người với truyền thống và các hoạt động kinh tế. 6 z Tác giả Asworth và Tunbrigde [22,33] lại nhìn di sản là cách sử dụng những giá trị của quá khứ của thế hệ hiện nay. Những sự thuyết minh về lịch sử, các toà nhà cổ, sản phẩm, ký ức, kỷ niệm mang tính chọn lựa chọn…đều nhằm đáp ứng nhu cầu hiện tại và mang đặc điểm cá nhân, xã hội, dân tộc, vùng lãnh thổ.

Nó đem lại nguồn lợi kinh tế trong ngành công nghiệp di sản. Như vậy, giữa các học giả xuất hiện định nghĩa khác nhau về di sản. Một bên thì đồng nghĩa di sản với văn hoá, phong cảnh được cộng đồng quan tâm bảo vệ và sẽ được chuyển giao cho thế hệ tương lai. Mục đích sử dụng di sản gắn liền với việc bảo vệ chúng.

Di sản theo quan điểm này, nghiêng nhiều về các trung tâm di sản (Heritage centre). Quan điểm thứ hai khác với quản điểm trên, cho rằng: di sản đồng nghĩa với việc vận dụng, khai thác quá khứ vì mục đích thương mại. Di sản ở đây gắn với công nghiệp di sản (Heritage industry). Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu đều có khẳng định rằng: Di sản là sợi dây liên hệ với quá khứ, Di sản là hiện thân của sự kế thừa, chuyển giao từ thế hệ này hiện tại cho thế hệ tương lai bao gồm cả các truyền thống văn hoá (phi vật thể) và các tác phẩm mang tính vật chất (vật thể).

Di sản là những gì của quá khứ mà một xã hội mong muốn (được) lưu giữ lại. Di sản có thể là các giá trị ghi dấu cá nhân, gia đình, hay có thể là giá trị mang tầm vóc quốc gia thậm chí là các giá trị chung của toàn nhân loại. Di sản mang giá trị lớn và có thể khai thác phục vụ cho mục đích kinh tế. Phân loại di sản Phân loại di sản để đáp ứng tốt cho nhu cầu sử dụng và quản lý di sản hiệu quả.

Có nhiều cách phân loại di sản khác nhau dựa trên các tiêu chí khác 7 z nhau. Ở đây tác giả chỉ xin đưa ra hai tiêu chí phân loại phổ biến và rõ nét nhất: theo nội dung và theo giá trị.Phân loại theo nội dung Tuỳ thuộc vào tính hấp dẫn của tài nguyên di sản đối với từng đối tượng mà di sản được phân chia theo các nội dung khác nhau. PHÂN LOẠI THEO PRENTICE Prentice đưa ra thì di sản được phân thành: di sản vật thể và phi vật thể[28,11]. Trong đó di sản vật thể gồm: Di sản hữu hình bất động: các toà nhà, dòng sông, khu tự nhiên… Di sản hữu hình di chuyển được: các hiện vật trong bảo tàng, tài liệu văn thư lưu giữ… Di sản phi vật thể gồm: Di sản vô hình như các giá trị, tập quán, nghi lễ, lối sống, bao gồm cả các lễ hội, sự kiện văn hoá và nghê thuật.

PHÂN LOẠI THEO TUNBRIGE VÀ ASHWORTH Tunbrige và Ashworth [22,4] thì cho rằng di sản gồm: Các di tích của quá khứ Các sản phẩm của điều kiện sống hiện đại, nhưng chịu ảnh hưởng và được góp phần tạo nên bởi quá khứ. Các sản phẩm văn hoá, nghệ thuật được tạo nên trong quá khứ và hiện tại Các nhân tố thuộc về môi trường tự nhiên còn lại từ qúa khứ mang tính tiêu biểu, độc đáo và sẽ được chuyển giao cho thế hệ tương lai. Phần lớn các hoạt động thương mại dựa trên việc bán sản phẩm, dịch vụ liên quan đến di sản. 8 z PHÂN LOẠI THEO SWARBROOKE Còn với Swarbrooke[29,222] thì di sản luôn là sự hoà trộn giữa yếu tố hữu hình và vô hình như: Các toà nhà, công trình tưởng niệm lịch sử Những địa điểm ghi dấu ấn quan trọng trong quá khứ (như chiến trận) Phong cảnh cùng cuộc sống truyền thống của động vật hoang dã Ngôn ngữ, văn học, âm nhạc, nghệ thuật Các sự kiện truyền thống, văn hoá dân gian Phong cách sống truyền thống, bao gồm cả đồ ăn, thức uống, loại hình thể thao PHÂN LOẠI THEO UNESCO Mỗi tác giả đều có cách tiếp cận khác nhau khi tiến hành phân loại di sản.

Tuy nhiên, cho đến nay, cách phân loại được nhiều người biết đến và chấp nhận vẫn là quan điểm của UNESCO: di sản được chia thành di sản thiên nhiên và di sản văn hoá. Trong đó đáng quan tâm là tiêu chí để công nhận một di sản trở thành di sản thế giới. Đây cũng là cách phân loại mà tác giả sử dụng trong luận văn. Theo cách phân loại này, di sản thiên nhiên thế giới phải đảm bảo các tiêu chí sau: Là mẫu tiêu biểu cho giai đoạn tiến hoá trái đất Là mẫu tiêu biểu cho quá trình địa chất, tiến hoá sinh học Là mẫu tiêu biểu cho hệ sinh thái quan trọng nhất, phong cảnh đẹp, tổ hợp đặc sắc của tự nhiên và văn hoá Nơi cư trú tự nhiên còn sống xót thực vật, động vật bị đe doạ, có giá trị toàn cầu về mặt khoa học và bảo tồn Cũng theo cách phân loại của UNESCO thì di sản văn hóa thế giới phải đáp ứng các tiêu chí: Tác phẩm hàng đầu độc nhất, vô nhị của con người 9 z Ảnh hưởng đến sự phát triển nghệ thuật kiến trúc, cấu tạo không gian của một thời kỳ Chứng cứ cho 1 nền văn minh đã biến mất Ví dụ tiêu biểu cho thể loại xây dựng, kiến trúc, phản ánh một giai đoạn có ý nghĩa lịch sử.

Ví dụ hùng hồn về một dạng nhà ở truyền thống có nguy cơ bị huỷ hoại Liên quan trực tiếp đến sự kiện, tín ngưỡng, đáp ứng yêu cầu về ý tưởng sáng tạo vật liệu PHÂN LOẠI THEO LUẬT DI SẢN CỦA VIỆT NAM Tại Việt Nam, Luật di sản văn hoá Việt Nam cũng thể hiện rõ quan điểm phân loại di sản thành di sản thiên nhiên và di sản văn hoá. Di sản tự nhiên: là các thành tạo tự nhiên có ý nghĩa thẩm mỹ, khoa học và bảo tồn. Di sản văn hoá: là các sản phẩm, vật chất, tinh thần có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, chia thành di sản văn hoá vật thể và di sản văn hoá phi vật thể. Di sản văn hoá vật thể: là sản phẩm vật chất, có giá trị văn hoá, lịch sử, khoa học, gồm: Tiếng nói, Chữ viết Tác phẩm văn học: sử thi, trường ca… Hình thức diễn xướng dân gian: múa, âm nhạc, trò chơi… Lối sống, phong tục: ma chay, cưới xin… Lễ hội truyền thống Bí quyết: nghề, y học,… Di sản văn hoá phi vât thể: là sản phẩm tinh thần, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, gồm: Danh lam thắng cảnh 10 z Di tích lịch sử văn hoá Di vật cổ vật bảo vật quốc gia Như vậy, trên đây, luận văn đã trình bày một số cách phân loại di sản trên thế giới và của Việt Nam.

Không thể đánh giá cách phân loại nào hay hơn kém hơn vì bản thân mỗi tổ chức đưa ra cách phân loại điều nhằm phục vụ cho mục đích sử dụng riêng của mình, xuất phát từ đặc điểm di sản ở từng quốc gia, từng vùng. Tại Việt Nam, di sản văn hoá chiếm ưu thế hơn hẳn so với di sản thiên nhiên về sự giàu có, đa dạng. Điều này giải thích vì sao luật di sản văn hoá được ra đời trước tiên, chứ không phải là luật di sản nói chung. Đứng ở góc độ quản lý di sản thì chúng ta vừa đáp ứng cách phân loại của UNESCO, vì Việt Nam là một thành viên của Công ước bảo vệ di sản năm 1972, lại vừa phải tuân thủ những quy định riêng về phân chia di sản theo luật hiện hành trong nước.

Hay nói cách khác, quản lý di sản cần dựa trên luật lệ, quy định quốc tế và quốc gia. Phân loại di sản theo giá trị Di sản không đồng hạng, mà tồn tại ở Di sản các mức độ khác nhau về giá trị: cấp thế giới, thế giới quốc gia, địa phương, cá nhân. Chúng liên kết Di sản với nhau bởi quan niệm di sản chung (Shared Di sản Di sản quốc địa chung gia heritage). phương MÔ HÌNH PHÂN LOẠI DI SẢN THEO GIÁ TRỊ Di sản Nguồn: Timothy (1997)[22,14] cá nhân DI SẢN THẾ GIỚI Đây là những di sản có tầm quan trọng đặc biệt, có sức hấp dẫn lớn, thu hút lượng lớn khách du lịch đến từ các quốc gia.

Đầu những năm 70 của thế kỷ trước, nhận thức về tầm quan trọng của các điểm di sản nổi tiếng thế giới 11 z đã trở thành mối quan tâm được đề cập trong các hội nghị quốc tế về các vườn quốc gia, sau đó là trong các chương trình Môi trường của Liên hiệp quốc, chương trình Bầu sinh quyển và con người của UNESCO. Tại các cuộc thảo luận này, ý tưởng về một công ước quốc tế được đề cập và đạt được sự đồng thuận cao.