CHƯƠNG 1 – GIỚI THIỆU CHUNG Theo đà phát triển của đất nước trong thời kỳ đổi mới với nền kinh tế thị trường, ngày càng có thêm nhiều các dự án đầu tư đã và đang được thực hiện. Khi các công trình xây dựng ngày càng tăng nhanh chóng, đầu tư xây dựng tăng mỗi năm trung bình 15%÷ 20%, nhu cầu xây dựng luôn tăng trên mức 10%, thì vấn đề quản lý xây dựng nói chung và quản lý dự án xây dựng nói riêng ngày càng trở thành vấn đề được quan tâm. Một trong những phát triển hiện tại đáng nói của ngành xây dựng là sự đòi hỏi khắt khe về công nghệ và tiến độ thời gian với chi phí xây dựng phải hợp lý của các dự án. Bên cạnh đó trong những năm gần đây, yếu tố “thỏa mãn yêu cầu của khách hàng” đang tăng lên trong quá trình thực hiện dự án, hay trong xây dựng công trình.
Sự thoả mãn của khách hàng, sự hài lòng của chủ đầu tư đều hướng tới vấn đề chất lượng và mỹ quan công trình. Thực tế cho thấy bên cạnh những công trình có chất lượng đảm bảo thì còn rất nhiều công trình kém chất lượng bởi nhiều yếu tố: bớt xén, ép tiến độ thi công, chi phí xây dựng quá thấp… Đây chính là các vấn đề đáng quan tâm của một nghành nghiên cứu mới, đó là “Quản lý dự án xây dựng”. Các đặc điểm chính của ngành xây dựng Xây dựng cơ bản (XDCB) là ngành sản xuất vật chất quan trọng mang tính chất công nghiệp nhằm tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cho nền kinh tế quốc dân. Một bộ phận lớn của thu nhập quốc dân, của quỹ tích luỹ cùng với vốn đầu tư của nước ngoài được sử dụng trong lĩnh vực xây dựng cơ bản.
So với các ngành sản xuất khác, ngành XDCB có những đặc điểm về kinh tế - kỹ thuật riêng biệt, thể hiện rất rõ nét ở sản phẩm xây lắp và quá trình tạo ra sản phẩm của ngành. Điều này đã chi phối đến công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp xây lắp. Một số đặc điểm chính của ngành xây dựng là: - Sản phẩm xây lắp là những công trình xây dựng, vật kiến trúc. có quy mô lớn, kết cấu phức tạp mang tính đơn chiếc, thời gian sản xuất sản phẩm xây lắp lâu dài.Do đó, việc tổ chức quản lý và hạch toán sản phẩm xây lắp phải lập dự toán (dự toán thiết kế, dự toán thi công).
Quá trình sản xuất xây lắp phải so sánh với dự toán, lấy dự toán làm thước đo, đồng thời để giảm bớt rủi ro phải mua bảo hiểm cho công trình xây lắp. 10 - Sản phẩm xây lắp được tiêu thụ theo giá dự toán hoặc giá thỏa thuận với chủ đầu tư (giá đấu thầu), do đó tính chất hàng hóa của sản phẩm xây lắp không thể hiện rõ. - Sản phẩm xây lắp cố định tại nơi sản xuất còn các điều kiện sản xuất (xe máy, thiết bị thi công, người lao động.) phải di chuyển theo địa điểm đặt sản phẩm. Đặc điểm này làm cho công tác quản lý sử dụng, hạch toán tài sản, vật tư rất phức tạp do ảnh hưởng của điều kiện thiên nhiên, thời tiết và dễ mất mát hư hỏng.
- Sản phẩm xây lắp từ khi khởi công cho đến khi hoàn thành công trình bàn giao đưa vào sử dụng thường kéo dài. Nó phụ thuộc vào quy mô, tính phức tạp về kỹ thuật của từng công trình. - Quá trình thi công được chia thành nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn lại chia thành nhiều công việc khác nhau, các công việc thường diễn ra ngoài trời chịu tác động rất lớn của các nhân tố môi trường như nắng, mưa, lũ lụt. Đặc điểm này đòi hỏi việc tổ chức quản lý, giám sát chặt chẽ sao cho bảo đảm chất lượng công trình đúng như thiết kế, dự toán.
- Khi so sánh với các ngành công nghiệp khác thì kỹ thuật công nghệ áp dụng trong ngành xây dựng còn rất lạc hậu với nhiều việc vẫn phải làm bằng thủ công. - Ngành xây dựng có nhiều đặc tính giống với cả ngành sản xuất và dịch vụ. Tất nhiên là như các ngành sản xuất khác, ngành xây dựng cũng tạo ra các sản phẩm vật chất, thường được quyết định bởi các yếu tố chi phí, kích cỡ và độ phức tạp. Theo một cách lập luận khác thì ngành xây dựng lại cũng giống ngành dịch vụ vì nó không tích tụ một lượng tư bản lớn như đối với các ngành chế tạo cơ khí, giao thông và khai thác dầu mỏ.
Những đặc điểm trên có ảnh hưởng rất lớn đến quá trình chuẩn bị và thực hiện dự án xây dựng, từ việc tính toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp xây lắp cho đến việc đảm bảo chất lượng và thời giant hi công xây dựng. Chính vì vậy, các kỹ năng về quản lý dự án là rất cần thiết trong ngành xây dựng. Các dạng công trình xây dựng Vì hầu hết các chủ đầu tư nói chung là chỉ quan tâm đến việc xây dựng một loại hình cụ thể của công trình xây dựng, họ phải nhận thức được kiểu loại hình xây dựng nào thích hợp nhất với họ. Tương tự như vậy, ngành công nghiệp xây dựng là một khối của các phân đoạn sản phẩm khá đa dạng và.
Một số chủ đầu tư có thể chỉ xây dựng công trình một lần trong một thời gian dài và có xu hướng tìm kiếm lợi thế ngắn hạn. Tuy nhiên, nhiều chủ sở 11 hữu phải xây dựng lại theo định kỳ các công trình mới và / hoặc cải tạo, phục hồi các cơ sở hiện có. Đó là lợi thế của họ để giữ cho các ngành công nghiệp xây dựng lành mạnh và hiệu quả. Nói chung, các chủ sở hữu dễ có quyền lực hơn để gây ảnh hưởng đến ngành xây dựng bởi vì, bởi những hành động cá nhân của họ, họ có thể tạo nên ưu đãi hoặc không khuyến khích cho tính hiệu quả, sáng tạo và chất lượng trong xây dựng.
Đó là sự quan tâm của tất cả các bên mà các chủ đầu tư có một tác động tích cực trong xây dựng và ảnh hưởng có lợi về hiệu quả trong ngành công nghiệp xây dựng. Trong quá trình chuẩn bị cho các loại hình xây dựng khác nhau thì phương pháp lựa chọn nhà thầu, loại hợp đồng xây dựng và phương pháp chi trả tài chính đối với dự án xây dựng có thể khác nhau khá nhiều. Do vậy để làm rõ những vấn đề liên quan cũng như có thể hiểu sâu hơn về ngành xây dựng thì chúng ta nên phân chia các công trình xây dựng thành bốn loại chính, với những đặc điểm riêng biệt của chúng. Đó là các loại: Xây dựng công trình dân dụng, Xây dựng công trình công cộng, Xây dựng công trình công nghiệp và Xây dựng công trình hạ tầng.
Phần tiếp theo sẽ giới thiệu chi tiết cho từng loại xây dựng đặc thù. Có thể tham khảo thêm quy chuẩn quốc gia QCVN-03:2009/BXD về cách phân loại, phân cấp công trình đầu tư xây dựng.1 Xây dựng công trình dân dụng Đây là loại hình xây dựng cho những loại nhà ở đơn chiếc thấp tầng, chung cư cao tầng, khu biệt thự, ký túc xá …. Trong quá trình phát triển và xây dựng các dự án nhà ở dân dụng như vậy, đơn vị phát triển hay tư vấn cho dự án có kinh nghiệm trong ngành xây dựng thường đóng vai trò như là đơn vị đại diện chủ đầu tư và chịu trách nhiệm chính trong việc tạo ra các thỏa thuận và ký kết các hợp đồng pháp lý cần thiết về thiết kế và xây dựng, thu xếp các nguồn tài chính và phân phối các sản phẩm xây dựng hoàn chỉnh. Nhiệm vụ thiết kế công trình dân dụng thường được thực hiện bởi kiến trúc sư và kỹ sư độc lập hoặc có tổ chức, và được thi công xây dựng bởi các nhà thầu chính và các thầu phụ cho công tác chuyên biệt như kết cấu, cơ khí, điện, nước, lợp mái thép và các công việc khác.
Một ngoại lệ đối với loại hình xây dựng này là đối với những loại nhà ở đơn chiếc thấp tầng có thể được thiết kế bởi các chủ thầu xây dựng với ít hiểu biết về lý thuyết xây dựng nhưng có nhiều kinh nghiệm thi công thực tế.1 Khu chung cư cao tầng tại khu đô thị mới Trung Hòa – Nhân Chính, Hà Nội Thị trường công trình dân dụng bị ảnh hưởng rất nhiều bởi những điều kiện chung về kinh tế, pháp luật, chính sách thuế, biến động tài chính, hệ thống tiền tệ và các can thiệp của chính quyền. Thông thường, chỉ với một sự gia tăng nhỏ trong tổng nhu cầu về thị trường công trình dân dụng sẽ thường thu hút một sự đầu tư đáng kể trong xây dựng do đa phần nhiều dự án nhà ở có thể được khởi công tại vị trí địa lý khác nhau, bởi các nhà đầu tư cá nhân và tập thể khác nhau và phát triển đồng thời. Bởi vì loại xây dựng này tương đối dễ dàng thực hiện các hạng mục chính nên có nhiều nhà thầu xây dựng mới tham gia vào việc xây dựng nhà ở. Do đó, thị trường này có tính cạnh tranh cao với những rủi ro tiềm ẩn cao, những cũng tạo ra các khoản lợi nhuận lớn và danh tiếng mở rộng.2 Xây dựng công trình công cộng Xây dựng công trình công cộng bao gồm một loạt các dự án có đặc điểm và quy mô khác nhau, chẳng hạn như trường học, trạm xá và bệnh viện, cơ sở giải trí và sân vận động, chuỗi cửa hàng bán lẻ và trung tâm mua sắm lớn, các tòa nhà văn phòng chọc trời và khách sạn.
Chủ đầu tư của các công trình công cộng có thể có nhiều kinh nghiệm hoặc không có nhiều kinh nghiệm trong các quá trình xây dựng, nhưng họ lại dễ dàng lựa chọn được các đơn vị tư vấn xây dựng chuyên nghiệp có chuyên môn và hiểu biết tốt, cũng như họ có thể tự chủ trong việc sắp xếp các nguồn tài chính để chi trả cho chi phí đầu tư và xây dựng công trình. Điều đặc biệt đối với loại hình xây dựng này là các kiến trúc sư và kỹ sư thường tham gia thiết kế một hoặc một số loại công trình riêng biệt, trong khi các nhà thầu xây dựng hoặc tổng thầu thi công dự án cũng chỉ có kinh nghiệm và năng lực chuyên ngành với một số loại dự án cụ thể.