phần mở đầu của quá trình và thiết lập nó như là một phần của chương trình học. Việc tham gia của hiệu trưởng cho giáo viên thấy rằng cải tiến giảng dạy là phần quan trọng nhất trong việc phát triển trường học [38]. Hiện nay, các nước có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới và khu vực đã, đang tập trung xây dựng trường học thế kỷ XXI. Theo Agnes Chang Shook Choeng: “Lãnh đạo nhà trường đóng vai trò quan trọng trong lãnh đạo hoạt động giảng dạy, hỗ trợ giáo viên để có một môi trường học tập tận tâm.
Họ lãnh đạo giáo viên bằng cách thổi nhiệt tình và tiếp thêm nghị lực cho giáo viên, tạo cho giáo viên một không gian về tinh thần, tâm lý và thể lực, hỗ trợ để thử nghiệm những phương pháp giảng dạy mới. Trường học của thế kỷ XXI tập trung phát triển kỹ năng tư duy, đánh giá không tách rời giảng dạy; hợp tác giải quyết vấn đề; học kỹ năng trong bối cảnh các vấn đề thực sự; lấy người học làm trung tâm, định hướng vào giáo viên; tất cả học sinh được học cách tư duy”. Tại Hoa Kỳ, trong những năm 1970 chủ trương tiếp cận năng lực trong giáo dục tập trung vào năng lực hành động, nhắm tới những gì người học dự kiến phải làm được hơn là nhắm tới những gì họ cần phải học được [23, tr. download by : skknchat@gmail.giang 8 Từ những nghiên cứu tổng quan trên, có thể rút ra một số nhận xét sau: (i) Quản lý đổi mới PPDH ở trường THCS là nhiệm vụ cấp bách và lâu dài trong xu thế đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam.
Đây là quá trình khó khăn, phức tạp liên quan đến sự thay đổi nhận thức, tâm lý, thói quen không chỉ của hiệu trưởng, GV, HS mà còn phụ thuộc vào nhiều lực lượng xã hội, nhiều yếu tố liên quan đến hoạt động giáo dục; (ii) Công tác QL xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra đôn đốc, đánh giá hoạt động đổi mới PPDH và cơ chế, chính sách động viên, khuyến khích cần thực hiện đồng bộ để thúc đẩy hoạt động đổi mới PPDH; (iii) Việc bồi dưỡng nâng cao nhận thức, kiến thức đổi mới PPDH, kỹ thuật dạy học là nhu cầu thường xuyên, liên tục giúp GV chủ động, sáng tạo trong việc phối hợp các PPDH nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo trong học tập của HS; (iv) Việc trang bị kỹ năng sống, kỹ năng giải quyết các tình huống thực tiễn cho HS thông qua khả năng phát triển phẩm chất, năng lực một cách tự chủ, sáng tạo trong đổi mới PPDH là rất cần thiết. Những nghiên cứu ở trong nước Khoa học quản lí giáo dục ở Việt Nam được hình thành và phát triển trước hết phải nói đến quan điểm giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Từ đầu nền giáo dục cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có định hướng cho việc đổi mới PPDH. Về phương pháp giáo dục, Người chỉ giáo: “cách học phải nhẹ nhàng; không gò ép học sinh vào khuôn khổ người lớn, phải đặc biệt chú trọng đến sức khỏe của các cháu, chú trọng bồi dưỡng phương pháp tự phát huy nội lực, tư duy giải chứng Mác - Lênin, óc tư duy lý luận, tư duy kỹ thuật, tư duy kinh tế, óc phê phán và sáng tạo cho người học.” Đã có một số tác giả nghiên cứu về QL hoạt động dạy học, đổi mới PPDH.
Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Dạy học và giáo dục trong sự thống nhất là hoạt động trung tâm của nhà trường. Mọi hoạt động đa dạng và download by : skknchat@gmail.giang 9 phức tạp khác nhau của trường đều hướng vào tiêu điểm này. Vì vậy quản lý nhà trường thực chất là quá trình quản lý lao động sư phạm của thầy, hoạt động học tập – tự giáo dục của trò, diễn ra chủ yếu trong quá trình dạy học. Nói ngắn gọn hơn, về thực chất quản lý trường học là quản lý quá trình dạy học” [31].
Theo tác giả Phạm Quang Huân, để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục cần thực hiện một số vấn đề trọng tâm trong QL, trong đó có nêu lên công tác tổ chức, chỉ đạo đổi mới PPDH như sau: (i) Tổ chức nghiên cứu, học tập vấn đề đổi mới PPDH cho đội ngũ giáo viên trong nhà trường; (iii) Tổ chức, chỉ đạo các hoạt động thực hành đổi mới PPDH thường xuyên trong năm học; (iii) Đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá các hoạt động đổi mới PPDH. Tăng cường xây dựng hệ điều kiện cho quá trình đổi mới PPDH [5]. Nhiều tác giả đã viết nhiều tài liệu về đổi mới PPDH và QL đổi mới PPDH như: Phan Trọng Ngọ: “Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường” [30]; Trần Đình Châu: “Đổi mới phương pháp dạy học và sáng tạo với bản đồ tư duy” [10]; Trần Kiều, Trần Đình Châu: “Đổi mới phương pháp dạy học ở trường Trung học cơ sở” [26]; Các tài liệu về QL quá trình đổi mới PPDH của các dự án Việt–Bỉ, SREM, Việt Nam – Singapore. Các tác giả đã đề cập đến hoạt động QL đổi mới PPDH thì cần phải xây dựng kế hoạch cụ thể, đặt ra những yêu cầu mới đối với lao động sư phạm của GV và công tác QL của trường THCS.
Đổi mới PPDH ở trường THCS là quá trình áp dụng các PPDH hiện đại vào nhà trường trên cơ sở phát huy những yếu tố tích cực của PPDH truyền thống nhằm thay đổi cách thức, phương pháp học tập của HS, chuyển từ học tập thụ động, ghi nhớ kiến thức là chính sang học tập tích cực, chủ động, sáng tạo, chú trọng bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. - Tác giả Thái Duy Tuyên, trong tác phẩm “Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới” qua nghiên cứu lý luận và thực tiễn giới thiệu nhiều download by : skknchat@gmail.giang 10 chuyên đề về đổi mới PPDH, phân loại các PPDH, hệ thống các PPDH hiện đại, so sánh PPDH truyền thống và hiện đại. Đặc biệt tác giả nhấn mạnh bản chất, chức năng hoạt động quản lý PPDH của hiệu trưởng như kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra, khích lệ. Để giải quyết có hiệu quả vấn đề đổi mới PPDH trong nhà trường người hiệu trưởng giữ vai trò vô cùng quan trọng.
Một trong những nguyên nhân quan trọng nhất làm cho việc đổi mới PPDH trong nhà trường thời gian qua vận động và phát triển chậm chạp có lẽ là do người hiệu trưởng chưa thật mặn mà với công tác quan trọng này [34]. Từ sau Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VI năm 1986, Bộ GD&ĐT đã tiến hành những điều chỉnh cần thiết, đồng thời chuẩn bị cho việc thực hiện chủ trương đổi mới giáo dục phổ thông. Đổi mới giáo dục là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước đã được thể hiện trong Nghị quyết TW2 khóa VIII: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp GD&ĐT, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học. Trong nghị quyết đại hội Đảng lần thứ XI nhiệm kỳ 2015-2020 của Đảng bộ thị xã Ngã Bảy cũng đã thể hiện quan điểm chỉ đạo đổi mới công tác QL, đổi mới PPDH.
Quan điểm chỉ đạo đổi mới PPDH còn được cụ thể hóa trong các kế hoạch hàng năm của phòng GD&ĐT, chương trình công tác của các trường và một số sáng kiến kinh nghiệm về QL công tác đổi mới PPDH trong trường học. Như vậy, có thể khái quát trong nhà trường THCS, công tác QL đổi mới PPDH đã được các tác giả trên nêu lên với nhiều khía cạnh khác nhau như: Tập trung vào các khâu của quá trình QL từ xây dựng kế hoạch đến kiểm tra, đánh giá; chỉ đạo sinh hoạt tổ chuyên môn về đổi mới PPDH và thực hành đổi mới PPDH; chỉ đạo GV thực hiện quy chế, nề nếp chuyên môn, thiết kế bài giảng theo định hướng phát triển năng lực HS, sử dụng thiết bị dạy học và ứng dụng CNTT trong dạy học. Đến nay, ở các trường THCS trên địa bàn thị download by : skknchat@gmail.giang 11 xã Ngã Bảy, tỉnh Hậu Giang chưa có công trình nào nghiên cứu một cách trọn vẹn, đầy đủ, cập nhật về công tác QL đổi mới PPDH phù hợp với tính chất đặc thù của tỉnh để đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng dạy và học. Các khái niệm cơ bản 1.
Quản lý Quản lý là một hoạt động bắt nguồn từ sự phân công, hợp tác lao động trong một tổ chức nhất định. Chính sự phân công hợp tác lao động nhằm đạt hiệu quả tốt hơn, đòi hỏi phải có sự thống nhất, do vậy cần phải có người đứng đầu, chỉ huy để phối hợp, điều hành, kiểm tra, chỉnh lý. Đây là hoạt động giúp người thủ trưởng phối hợp nỗ lực của các thành viên trong nhóm, trong cộng đồng, trong tổ chức đạt được mục tiêu đề ra. Cho đến nay, vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất về QL.
Đặc biệt là kể từ thế kỷ XXI, các quan niệm về QL lại càng phong phú với nhiều định nghĩa khác nhau.Groupe, Lewin quan niệm QL (Management) là hoạt động chính thống về phối hợp các nguồn vốn trong xí nghiệp (nhân lực, tài chính, thiết bị) nhằm đạt mục tiêu xác định [14, tr. Các trường phái quản lý học đã đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau về QL. Theo Tailor, “Làm quản lý là bạn phải biết rõ: muốn người khác làm việc gì và hãy chú ý đến cách tốt nhất, kinh tế nhất mà họ làm”. Trong khi đó, Fayol cho rằng: “Quản lý là một hoạt động mà mọi tổ chức (gia đình, doanh nghiệp, chính phủ) đều có, nó gồm 5 yếu tố tạo thành là: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, điều chỉnh và kiểm soát.
Quản lý chính là thực hiện kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo điều chỉnh và kiểm soát ấy”; hay Peter F Druker: “Suy cho cùng, quản lý là thực tiễn. Bản chất của nó không nằm ở nhận thức mà là ở hành động; kiểm chứng nó không nằm ở sự logic mà ở thành quả; quyền uy duy nhất của nó là thành tích” [28]. download by : skknchat@gmail.giang 12 Trong Từ điển Tiếng Việt (1992) đã định nghĩa: “Quản lý là trông coi và giữ gìn theo những yêu cầu nhất định; là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định” [37]. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang, “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể người lao động (nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [31, tr.