Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ ĐỐI VỚI ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP TỈNH 1.1 Quan niệm về “lý luận chính trị” và “giáo dục lý luận chính trị” 1.1 Quan niệm về “ lý luận chính trị” Thứ nhất, quan niệm về lý luận. Để làm rõ quan niệm về “lý luận chính trị” trước hết chúng ta tìm hiểu quan niệm về “lý luận”. Từ những góc độ khác nhau, phương diện khác nhau đến những quan niệm khác nhau. Chúng ta biết đến với những cụm từ như : Lý luận văn học, lý luận nghệ thuật, lý luận tôn giáo… Theo yếu cầu của sự phát triển khách quan và không ngừng của cuộc sống con người, mọi lĩnh vực đều phải có cơ sở khoa học lý giải và soi sáng.
Dưới góc độ khoa học triết học có thể quan niệm “lý luận” là một hệ thống những tri thức khoa học được khái quát từ kinh nghiệm thực tiễn phản ánh những mối quan hệ bản chất, tất nhiên mang tính quy luật của sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan và được biểu đạt bằng hệ thống những khái niệm, phạm trù, nguyên lý, quy luật… Lý luận, với tư cách là một khoa học, có tính khái quát cao, thể hiện bản chất sự vật, hiện tượng và do vậy lý luận khoa học bao giờ cũng có tính hệ thống. Xuất hiện trên cơ sở của hoạt động thực tiễn, lý luận quay trở lại chỉ đạo hoạt động thực tiễn và là cơ sở lý luận cho hoạt động thực tiễn. Vậy cơ sở của lý luận chính là thực tiễn. Về vai trò, tác dụng của lý luận đối với một Đảng Cộng sản, V.
Lênin đã có luận điểm cơ bản, có giá trị phổ biến và lâu dài rằng: “Không có lý luận cách mạng thì không có phong trào cách mạng” và “Nếu không có một lý 9 z luận tiên phong dẫn đường thì một Đảng vô sản không thể làm tròn vai trò của một chiến sỹ tiên phong”. [43, 241] Như chúng ta đã quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh, rằng: Lý luận mà tách rời thực tiễn là lý luận suông và ngược lại thực tiễn không có lý luận là thực tiễn mù quáng. Dĩ nhiên lý luận đóng vai trò tích cực thì phải là lý luận mang giá trị có sức thuyết phục khoa học đúng đắn. Lý luận sai lầm thì sẽ dẫn đến những sai lầm trong hoạt động của con người.
Tính đúng đắn hay sai lầm của lý luận chỉ có thể kiểm nghiệm qua thực tiễn. Trong các bài viết, bài nói chuyện của mình, Hồ Chí Minh đề cập rất nhiều đến vấn đề lý luận, có ý nghĩa định hướng cho công tác tư tưởng, lý luận trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Theo Hồ Chí Minh, "lý luận” là sự tổng kết những kinh nghiệm của loài người, là sự tổng hợp những tri thức về tự nhiên, xã hội tích lũy lại trong quá trình lịch sử và lý luận Mác - Lênin là sự tổng kết kinh nghiệm đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân thế giới. Trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”, Hồ Chí Minh nói một cách cụ thể: "lý luận là đem thực tế trong lịch sử, trong kinh nghiệm, trong các cuộc đấu tranh, xem xét, so sánh thật kỹ lưỡng, rõ ràng, làm thành kết luận.
Rồi lại đem nó chứng minh với thực tế” [53, 233]. Lý luận được khái quát từ những kinh nghiệm thực tiễn, nhưng lý luận là trình độ cao hơn về chất so với kinh nghiệm. Tri thức lý luận thể hiện trong hệ thống các khái niệm, phạm trù, quy luật. Khác với kinh nghiệm, lý luận mang tính trừu tượng và khái quát cao, nhờ đó, nó đem lại sự hiểu biết sâu sắc về bản chất, tính tất nhiên, tính quy luật của các sự vật, hiện tượng khách quan, nó thể hiện tính chân lý sâu sắc hơn, chính xác hơn, hệ thống hơn, nghĩa là có tính bản chất sâu sắc hơn và do đó, phạm vi ứng dụng của nó cũng phổ biến hơn, rộng hơn nhiều so với tri thức kinh nghiệm.Ăngghen cũng từng chỉ rõ: “Sự quan sát theo kinh nghiệm tự nó không bao giờ có thể chứng minh được đầy đủ tính tất yếu và nhiệm vụ của nhận thức lý luận là quy sự vận động bề ngoài chỉ biểu hiện trong hiện tượng về sự vận động bên trong thực sự” [15, 343].
Thứ hai, quan niệm về chính trị. Theo thực tiễn lịch sử của nhân loại thì chính trị chỉ xuất hiện khi xã hội tư hữu ra đời, có sự phân hoá thành các giai cấp. Đó là những hoạt động xoay quanh vấn đề giành, giữ và sử dụng quyền lực của các giai cấp, nhất là giai cấp thống trị vì lợi ích của mình. Phản ánh và phân tích khoa học một cách khách quan và rất đúng với thực tiễn lịch sử nhân loại có tính quy luật như vậy, V.
Lênin đã có một luận điểm rất nổi tiếng và có giá trị lâu dài, cho đến khi nhân loại không còn chế độ tư hữu - áp bức - bóc lột và giai cấp, đó là luận điểm: “Chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế” [45, 149]. Chính trị theo nghĩa cụ thể hơn là hoạt động của con người trong xã hội có nhà nước, trước hết là những hoạt động, nghĩa vụ, trách nhiệm và quyền hạn, quyền lợi…của mỗi công dân theo luật pháp, gìn giữ và điều chỉnh những luật lệ chung mà những luật lệ này tác động trực tiếp lên cuộc sống của những người góp phần làm ra, gìn giữ và điều chỉnh những luật lệ chung đó. Trong bất kỳ xã hội nào thì cũng cần những luật lệ chung để hoạt động nhịp nhàng và khoa học, tránh tình trạng vô tình hay cố ý xâm phạm quyền lợi, lợi ích, tài sản, sức khỏe hay thậm chí tính mạng của người khác hay của cộng đồng Thứ ba, quan niệm về lý luận chính trị. Đây môt bộ phận nằm trong các loại lý luận khoa học của nhân loài đó là lý luận của các loại khoa học nói chung (triết học, kinh tế học, sử học, văn học, văn hóa vv…).
Mọi loại lý luận khoa học đều thể hiện qua hệ thống các phạm trù, khái niệm cơ bản, các quy luật và tính quy luât của mỗi khoa học đó. Nhưng, lý luận chính trị chỉ nảy sinh khi loài người có chế độ tư hữu, các giai cấp, các Đảng Chính trị và các Nhà nước gắn với các hệ tư tưởng của các giai cấp thống trị xã hội. 11 z Vậy thực chất lý luận chính trị là loại lý luận dựa trên cơ sở một hệ tư tưởng của môt giai cấp, nhất là giai cấp thống trị - lãnh đạo xã hội, suy cho cùng là phản ánh quyền lực, lợi ích kinh tế của giai cấp đó. Là hệ thống những phạm trù, khái niệm, quy luật, tính quy luật.phản ánh về các giai cấp, các quan hệ giai cấp trong xã hội có giai cấp, phản ánh cuộc đấu tranh giai cấp (hoặc liên minh giai cấp).nhằm thực hiện quyền lực, vị thế và các lợi ích, nhất là lợi ích kinh tế của các giai cấp, trong đó có một giai cấp duy nhất thống trị (lãnh đạo) xã hội, ở một quốc gia dân tộc nhất định.
Song, một vấn đề rất cơ bản tiếp theo và đáng quan tâm nhất là quyền lực, lợi ích cơ bản của giai cấp thống trị xã hội nào đó có thống nhất về căn bản với quyền lực và lợi ích cơ bản của nhân dân lao đông và cả dân tộc của mỗi quốc gia hay không? Vấn đề nầy mang bản chất và mục đích của giai cấp thống trị.thường đã bị các giai cấp tư hữu - áp bức - bóc lột, nhất là giai cấp tư sản che đậy. Bởi vì, quyền lực và lợi ích của các giai cấp đó về cơ bản là không thống nhất với lợi ích của đại đa số nhân dân lao động và toàn dân tộc trong một quốc gia. Đối với Việt Nam (các Đảng cộng sản, các nước theo xu hướng xã hội chủ nghĩa – cộng sản chủ nghĩa) thì “lý luận chính trị” theo học thuyết Mác- Lênin, lập trường, quan điểm đường lối cách mạng và cương lĩnh của Đảng Cộng sản Việt Nam, Đảng của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam. Thứ tư, quan niệm về giáo dục lý luận chính trị.
Trong tác phẩm “Nhiệm vụ của Đoàn Thanh niên. Lênin đã nhấn mạnh một luận điểm nổi bật về ý nghĩa và yêu cầu chung nhất của giáo dục lý luận chính trị trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội – Chủ nghĩa Cộng sản, đó là: “Theo một nghĩa nào đó, có thể nói rằng, nhiệm vụ xây dựng thật sự xã hội Công sản chính là của thanh niên .Vì vậy, tất cả thanh niên muốn đi theo chủ nghĩa Cộng sản thì đều phải học chủ nghĩa Cộng sản” [46, 354]. 12 z Thậm chí, trong công tác giáo dục lý luận chính trị, V. Lênin còn có một luận điểm trực tiếp nói về giáo dục, tuyên truyền, bảo về chủ nghĩa xã hội khoa học, đó là: “Đảng Cộng sản không chỉ lãnh đạo cuộc đấu tranh kinh tế mà cả cuộc đấu tranh chính trị, không được xao lãng một phút nào cái mục đích cuối cùng của chúng ta, phải giáo dục, tuyên truyền, bảo vệ, tránh khỏi mọi sự xuyên tạc và phát triển hơn nữa hệ tư tưởng của giai cấp vô sản - học thuyết chủ nghĩa xã hội khoa học, tức là chủ nghĩa Mác” [43, 336].
Trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh, tư tưởng về giáo dục lý luận chính trị luôn có ý nghĩa về mặt nhận thức và chỉ đạo thực tiễn sâu sắc đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam. Nhìn chung tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục không chỉ bó hẹp trong việc giáo dục tri thức, học vấn cho con người, mà còn bao quát rộng rãi nhiều mặt, nhiều lĩnh vực, trong đó có giáo dục lý luận chính trị. Những tư tưởng đó rất sâu xa nhưng vô cùng sinh động, thiết thực, nhằm đào tạo ra những con người toàn diện, vừa "hồng" vừa "chuyên", có tri thức, lý tưởng, đạo đức, sức khoẻ, thẩm mỹ… Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, việc giáo dục và giáo dục lý luận chính trị đối với hoạt động thực tiễn luôn luôn gắn bó chặt chẽ với nhau, có sự thống nhất hữu cơ, không thể tách rời nhau. Sinh thời, chủ tịch Hồ Chí Minh đã thấy được vai trò của công tác giáo dục lý luận chính trị từ rất sớm.
Người chỉ rõ: Phải bồi dưỡng giảng viên lý luận cho các chi bộ.