phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Đề tài gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý dạy học môn Vật lí theo chƣơng trình giáo dục phổ thông mới ở các trƣờng trung học phổ thông. 5 c Chƣơng 2: Thực trạng quản lý dạy học môn Vật lí theo chƣơng trình giáo dục phổ thông mới ở các trƣờng trung học phổ thông thành phố Móng Cái tỉnh Quảng Ninh. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý dạy học môn Vật lí theo chƣơng trình giáo dục phổ thông mới ở các trƣờng trung học phổ thông thành phố Móng Cái tỉnh Quảng Ninh. 6 c Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN VẬT LÍ THEO CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề Trong mọi xã hội, mọi thời đại, giáo dục là một lĩnh vực luôn dành đƣợc nhiều sự đầu tƣ phát triển của các quốc gia, quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học. Đảng và Nhà nƣớc ta luôn coi giáo dục là quốc sách hành đầu. Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 của Ban chấp hành Trung ƣơng lần thứ 8 khóa XI đã chỉ rõ: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân. Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - hội”.
Để giáo dục đi cùng với sự phát triển của thời đại, Đảng, Nhà nƣớc và ngành Giáo dục đào tạo đã chỉ rõ yêu cầu cần thiết phải đổi mới chƣơng trình, sách giáo khoa. Quan điểm này đƣợc thể hiện cụ thể trong Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội ".đổi mới toàn diện mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục, thi, kiểm tra, đánh giá chất lượng giáo dục theo yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh;. tăng cường thực hành và gắn với thực tiễn cuộc sống. Để nâng cao chất lƣợng giáo dục trƣớc tiên phải nâng cao chất lƣợng dạy và học trong các nhà trƣờng.
Để nâng cao chất lƣợng dạy học thì vai trò của quản lý hoạt động dạy học là hết sức quan trọng. Nhiều học giả, các nhà khoa học đã nghiên cứu lý luận và thực tiễn để tìm ra các biện pháp quản lý hoạt động dạy học trong các nhà trƣờng một cách hiệu quả nhất. Trần Thị Hƣơng (2016) trong nghiên cứu "Quản lý hoạt động dạy học" đã chỉ ra những yêu cầu của quản lý hoạt động dạy học đó là gắn liền với việc nâng cao chất lƣợng giáo dục toàn diện, tạo động lực, môi trƣờng, điều kiện 7 c thuận lợi, kích thích tinh thần lao động sáng tạo của đội ngũ giáo viên; quản lý tập trung vào hoạt động dạy của giáo viên, trực tiếp với giáo viên và gián tiếp với học sinh đảm bảo quản lý song song hai mặt dạy và học. Công trình nghiên cứu đã chỉ rõ các nhiệm vụ quản lý hoạt động dạy học bao gồm: quản lý kế hoạch, chƣơng trình dạy học; quản lý phân công giảng dạy cho giáo viên; quản lý việc chuẩn bị và thực hiện kế hoạch bài giảng của giáo viên; quản lý phƣơng pháp, phƣơng tiện dạy học và các điều kiện đảm bảo cho hoạt động dạy học; quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn; quản lý bồi dƣỡng giáo viên; quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh.
Nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học ở trƣờng THPT có luận văn thạc sỹ của Nguyễn Hữu Dũng (2006). Tác giả đã xác định vài trò chủ đạo và then chốt của hiệu trƣờng trong việc đảm bảo và nâng cao chất lƣợng hoạt động dạy học tại trƣờng THPT từ đó đề xuất những biện pháp của hiệu trƣởng nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động ở các trƣờng THPT tại thành phố Đà Nẵng. Lê Ngọc Trọng (2014) trong luận văn thạc sỹ "Quản lý hoạt động dạy học ở trƣờng trung học phổ thông Trần Quốc Đại, huyện Gò Dầu, tỉnh Tây Ninh" đã tập trung nghiên cứu về thực trạng quản lý mục tiêu, nội dung chƣơng trình dạy học và phƣơng pháp dạy học; kết quả học tập của học sinh, các điều kiện đảm bảo cho việc dạy và học của nhà trƣờng. Từ đó tác giả đã đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp của hiệu trƣởng nhằm nâng cao chất lƣợng dạy học trong nhà trƣờng.
Nghiên cứu sâu về vấn đề quản lý hoạt động bồi dƣỡng giáo viên nhằm nâng cao chất lƣợng dạy học đáp ứng chƣơng trình giáo dục phổ thông mới có công trình Phạm Thị Kim Oanh (2017) "Phát triển năng lực dạy học cho giáo viên phổ thông đáp ứng với chương trình giáo dục mới". Tác giả đã tập trung nghiên cứu bốn nội dung cơ bản: (1) năng lực dạy học của giáo viên phổ thông; (2) thực trạng về năng lực dạy học của giáo viên phổ thông hiện nay trong đó nhấn mạnh những điểm yếu kém, hạn chế về các năng lực dạy học tích hợp, phân hóa, tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo hay dạy học theo định 8 c hƣớng phát triển năng lực ngƣời học. Tác giả đã chỉ đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển năng lực dạy học cho giáo viên đó là (3) những yêu cầu đổi mới của chƣơng trình giáo dục phổ thông nhƣ đổi mới nội dung giáo dục, phƣơng pháp dạy học, phƣơng pháp kiểm tra đánh giá; (4)vai trò của các trƣờng sƣ phạm trong đào tạo, bồi dƣỡng đội ngũ giáo viên. [16] Có thể nói các nghiên cứu khoa học trên đã đề cập đến vấn đề quản lý hoạt động dạy học nói chung và quản lý hoạt động dạy học môn Vật lí nói riêng ở khía cạnh quản lý nội dung và phƣơng pháp dạy học.
Các tác giả mới chỉ dừng lại ở những gợi ý, những định hƣớng có tính khái quát mà chƣa đi sâu vào nghiên cứu một cách toàn diện quản lý hoạt động dạy học môn Vật lí THPT theo chƣơng trình giáo dục phổ thông mới. Hơn nữa, hiện nay tại thành phố Móng Cái tỉnh Quảng Ninh chƣa có nghiên cứu nào về quản lý hoạt động dạy học môn Vật lí THPT theo chƣơng trình giáo dục phổ thông mới. Chính vì vậy, đề tài Đề tài “Quản lý dạy học môn Vật lí ở các trường trung học phổ thông thành phố Móng Cái tỉnh Quảng Ninh theo chương trình giáo dục phổ thông mới ” hƣớng tới việc đánh giá đúng thực trạng hiện tại của hoạt động quản lý dạy học bộ môn Vật lí hiện hành tại các trƣờng THPT trên địa bàn thành phố Móng Cái tỉnh Quảng Ninh. Trên cơ sở đó tìm ra những biện pháp phù hợp với điều kiện cụ thể của các nhà trƣờng, của ngành và của địa phƣơng để quản lý hoạt động dạy học môn Vật lí theo chƣơng trình giáo dục phổ thông mới một cách hiệu quả.
Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1. Dạy học Học là hoạt động đặc thù của con ngƣời đƣợc điều khiển bởi mục đích tự giác là lĩnh hội những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mới nhằm tự biến đổi bản thân theo hƣớng ngày càng hoàn thiện. Hoạt động học là quá trình tiếp thu kiến thức và rèn luyện kỹ năng mới dƣới sự hƣớng dẫn, chỉ đạo, điều khiển của giáo viên. Hoạt động học luôn luôn 9 c đi đôi và gắn liền với hoạt động dạy của giáo viên và hợp thành hoạt động dạy học trong lĩnh vực sƣ phạm [9].
Về bản chất hoạt động học là hoạt động hƣớng vào làm thay đổi chính mình, nó đƣợc điều khiển một cách có ý thức nhằm tiếp thu tri thức, kỹ năng, kỹ xảo đặc biệt tiếp thu cả những tri thức của chính bản thân hoạt động (cách học). Học có thể có sự hƣớng dẫn tổ chức của giáo viên và có thể không có sự hƣớng dẫn của giáo viên mà nó đƣợc diễn ra dƣới hình thức tự lực của ngƣời học. Nhƣng dù ở hình thức nào thì vai trò của giáo viên vẫn chiếm vai trò quan trọng trong quá trình định hƣớng, dẫn dắt và trợ giúp cho hoạt động học. Dạy và học là hai mặt hoạt động của quá trình dạy học có cùng chung mục đích đó là vì sự tiến bộ của ngƣời học và luôn luôn có mối quan hệ mật thiết, biện chứng với nhau tồn tại vì nhau.
Theo chúng tôi : Dạy học là một quá trình trong đó dưới vai trò chủ đạo của giáo viên, người học tự giác, tích cực tự tổ chức hoạt động học tập để hình thành tri thức, kĩ năng, kỹ xảo, phát triển năng lực hoạt động trí tuệ và hình thành các phẩm chất nhân cách thực hiện có hiệu quả mục tiêu, nhiệm vụ dạy học đề ra.[18] Hoạt động dạy học ở trƣờng THPT thực hiện các nhiệm vụ sau đây: - Tổ chức, điều khiển học sinh nắm vững hệ thống những tri khoa học, phổ thông, hiện đại, phù hợp với điều kiện về tự nhiên, xã hội và con ngƣời Việt Nam, khả năng tƣ duy của học sinh Việt Nam, đồng thời rèn luyện, phát triển cho học sinh những kỹ năng, kỹ xảo tƣơng ứng. - Tổ chức, điều khiển nhằm phát triển ở học sinh năng lực hoạt động trí tuệ, đặc biệt là năng lực tƣ duy độc lập, sáng tạo. - Hình thành cho ngƣời học thế giới quan, nhân sinh quan khoa học, lý tƣởng và những phẩm chất cơ bản, cần thiết của ngƣời công dân, ngƣời lao động. Dạy học Vật lí ở trường phổ thông Dạy học môn Vật lí ở trƣờng THPT là quá trình trong đó dƣới vai trò tổ chức, hƣớng dẫn, chỉ đạo của giáo viên Vật lý, học sinh tự giác, tích cực tự tổ chức hoạt động học tập nhằm thực hiện có hiệu quả mục tiêu giáo dục của môn 10 c Vật lý đó là hình thành các năng lực chung và năng lực đặc thù của môn Vật lí cùng 5 phẩm chất đạo đức cơ bản để hoàn thiện nhân cách.
Đóng góp của môn Vật lí giúp học sinh hình thành, phát triển các năng lực chung nhƣ sau: Môn Vật lí góp phần hình thành và phát triển các năng lực chung đã đƣợc nêu trong Chƣơng trình tổng thể đó là: Năng lực tự chủ và tự học: Thông qua các nhiệm vụ thực hành, thực hiện các dự án học tập, tìm hiểu thế giới tự nhiên, môn Vật lí giúp cho học sinh có những trải nghiệm phong phú; nhờ đó, học sinh phát triển đƣợc vốn sống, vốn kinh nghiệm; có khả năng nhận biết cảm xúc, tình cảm, sở thích, cá tính và khả năng của bản thân; biết làm chủ để có hành vi phù hợp, tự tin và lạc quan trong học tập và đời sống.