Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO HƯỚNG THÔNG QUA TÌNH HUỐNG GIAO TIẾP 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu dạy học môn Tiếng Anh theo hướng thông qua tình huống giao tiếp 12 Tác giả Nguyễn Thị Thu Hoài, Nguyễn Thị Hoa (2020) trong bài viết “Nghiên cứu sử dụng tài liệu bổ trợ trong dạy kỹ năng nói tiếng anh tại trường trung học phổ thông” cho rằng: Ngày nay việc sử dụng tài liệu bổ trợ tiếng Anh trong giảng dạy đã trở nên cần thiết và phổ biến hơn. Lợi ích của sử dung tài liệu đã góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học tiếng Anh.
Từ các nghiên cứu đầu tiên về ngôn ngữ, các nhà nghiên cứu về tiếp nhận ngôn ngữ thứ hai và tiếp nhận tiếng nước ngoài đã tìm các cách dạy học hiệu quả nhằm nâng cao kĩ năng ngôn ngữ của người học. Nghiên cứu này với mục đích điều tra việc sử dụng tài liệu hỗ trợ trong giảng dạy kỹ năng nói tiếng Anh. Phương pháp nghiên cứu định lượng được lựa chọn và áp dụng trong nghiên cứu, phiếu khảo sát dùng cho giáo viên và học sinh. Kết quả nghiên cứu tập trung vào thực trạng sử dụng tài liệu bổ trợ, mức độ thường xuyên sử dụng tài liệu và hiệu quả của việc sử dụng tài liệu hỗ trợ trong giảng dạy và đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy kỹ năng nói tiếng Anh.
[14] Tác giả Nguyễn Ngô Đăng Khôi, Phan Tấn Hùng, Cao Thị Hoa (2023) viết bài “Quản lí hoạt động dạy học môn Tiếng Anh theo định hướng tiếp cận năng lực cho sinh viên ở các trường đại học”. Các tác giả có tập trung vào phân tích khía cạnh phương pháp dạy và học tiếng Anh: Phương pháp giảng dạy theo định hướng tiếp cận năng lực là phương pháp giáo dục hiện đại nhằm khuyến khích người học tham gia các hoạt động thực tiễn. Từ đó, giúp người học vận dụng kiến thức để phân tích, đánh giá chính xác vấn đề. Cách tiếp cận trên được đánh giá là ưu việt hơn so với phương pháp giảng dạy cũ, đặc biệt là tiếng Anh.
Phương pháp giảng dạy tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực là vô cùng cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Đối với sinh viên, tiếng Anh giúp họ mở rộng cơ hội học tập, tiếp cận thông tin và khoa học công nghệ tiên tiến, đồng thời mở rộng cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp. [17] Tác giả Hoàng Thị Diệu Linh, Nguyễn Hữu Cương (2024) trong bài: “Khảo sát hoạt động xây dựng môi trường dạy học tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh trung học cơ sở ở một huyện miền núi khu vực Tây bắc Việt Nam” cho rằng: Trong thời đại quốc tế hóa và toàn cầu hóa hiện nay, việc dạy và sử dụng tiếng Anh giao tiếp ở Việt Nam đang là mối quan tâm của các nhà quản lý giáo dục, giáo viên, học sinh và toàn xã hội. Nghiên cứu này phân tích thực trạng các hoạt động xây dựng môi trường dạy học tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh tại một số trường trung học cơ sở ở khu vực miền núi phía Bắc.
Nghiên cứu sử dụng khảo sát 85 nhà quản lý và giáo viên tại 6 trường trung học cơ sở ở một huyện miền núi phía Bắc. Dữ liệu được thu thập và phân tích bằng công cụ phân tích thống kê SPSS của IBM. Kết quả cho thấy ở một 13 số trường học, cán bộ quản lý và giáo viên vẫn chưa thực sự chủ động khi lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch xây dựng môi trường dạy học tiếng Anh theo hướng phát triển kỹ năng giao tiếp. Một vấn đề khó khăn của giáo dục miền núi hiện nay là thiếu giáo viên tiếng Anh cấp tiểu học và trung học cơ sở, thiếu cơ sở vật chất, đồ dùng dạy học, quá tải chương trình môn học và thiếu chính sách hỗ trợ.
Bài viết kết luận rằng việc dạy và học tiếng Anh tại các trường được khảo sát vẫn còn nặng về lý thuyết, thiếu tính ứng dụng, chưa thực sự phát triển năng lực cốt lõi của học sinh trong quá trình dạy và học tiếng Anh hiện nay. [19] Ngoài ra, cũng có thể kể đến bài viết “Áp dụng phương pháp dạy học theo hướng giao tiếp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Anh tại Học viện quân y” của tác giả Nguyễn Thị Hồng Thúy, Nguyễn Thị Tuyết Mai, Nguyễn Thị Kim Luyến (2016) cho rằng: Phương pháp giảng dạy tiếng Anh theo hướng giao tiếp qua một số nghiên cứu cho thấy có rất nhiều ưu điểm như phát huy được tính chủ động, tích cực của người học, giúp nâng cao kỹ năng và khả năng tương tác của người học trong các tình huống giao tiếp, cũng như phản xạ của người học.” [24, tr 59-62] Có thể nói, vấn đề hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo hướng thông qua tình huống giao tiếp đã được một số tác giả quan tâm, tìm hiểu để nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động dạy học. Các công trình nghiên cứu về quản lý dạy học Anh theo hướng thông qua tình huống giao tiếp Tác giả Vương Hồng Hạnh (2020) với nghiên cứu: “Quản lí dạy học môn Tiếng Anh cho học sinh trung học cơ sở theo hướng phát triển năng lực thực hành tiếng trong Chương trình Giáo dục phổ thông mới”. Bài viết cho rằng: Dạy học theo hướng phát triển năng lực đang dần trở thành xu thế tất yếu trong giáo dục.
Với bộ môn Tiếng Anh cấp Trung học cơ sở, dạy học theo hướng phát triển năng lực thực hành tiếng ngày càng quan trọng và do đó việc quản lí dạy học môn Tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực thực hành tiếng càng trở nên cấp thiết. Bài viết tập trung tìm hiểu về đặc trưng và ưu thế của phương pháp dạy học tiếp cận năng lực, các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động dạy học môn Tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực thực hành tiếng, cũng như đặc điểm Chương trình môn Tiếng Anh cấp Trung học cơ sở trong Chương trình Giáo dục phổ thông mới để từ đó phân tích một số yêu cầu về nội dung trong quản lí dạy học môn Tiếng Anh cho học sinh Trung học cơ sở theo hướng phát triển năng lực thực hành tiếng Anh trong Chương trình Giáo dục phổ thông mới. [11] Tác giả Nguyễn Thị Thanh Vân (2022) có bài viết: “Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn tiếng anh ở trường tiểu học” cho rằng: Hiện nay, chất lượng 14 dạy và học tiếng Anh ở trường phổ thông chưa đạt hiệu quả cao. Có nhiều nguyên nhân ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động dạy học tiếng Anh và quản lý hoạt động dạy học tiếng Anh.
Bài viết phân tích một số nội dung lí luận của hoạt động dạy học tiếng Anh và quản lí hoạt động dạy học tiếng Anh, khảo sát thực trạng dạy học tiếng Anh ở phổ thông, trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn tiếng Anh ở trường trung học. [25, tr 109-1110] Tác giả Vương Hồng Hạnh, Nguyễn Thị Hảo, Thạch Thị Lan Anh, của tạp chí Khoa học giáo dục Việt Nam (2023), có bài viết: “Thực trạng quản lí kiểm tra đánh giá kết quả dạy học môn Tiếng Anh ở các trường trung học cơ sở theo hướng phát triển năng lực học sinh”. Các tác giả nêu: Trong bối cảnh đổi mới giáo dục, kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh đóng vai trò quan trọng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết cho việc quản lí thực hiện kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng dạy và học tiếng Anh.
Bài viết nhằm tìm hiểu thực trạng quản lí kiểm tra đánh giá kết quả dạy học môn Tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường trung học cơ sở trên địa bàn Thành phố Hà Nội. Nghiên cứu sử dụng kết quả của dữ liệu khảo sát bảng hỏi với 144 cán bộ quản lí và 360 giáo viên dạy tiếng Anh của một số trường trung học cơ sở trên địa bàn Thành phố Hà Nội. Kết quả nghiên cứu cho thấy, nhận thức về đánh giá năng lực của học sinh đã có sự thay đổi. Các thầy cô đã sử dụng đa dạng các hình thức kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học môn Tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh, đồng thời các nội dung của quản lí hoạt động kiểm tra, đánh giá trong dạy học tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh cũng được thực hiện ở mức thường xuyên.
Tuy nhiên, có sự khác biệt nhất định về các kết quả trên giữa các nhóm giáo viên và cán bộ quản lí theo khu vực, thâm niên công tác. Những phát hiện này sẽ giúp các nhà quản lí và giáo viên tìm ra giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn Tiếng Anh cấp Trung học cơ sở của thành phố theo hướng phát triển năng lực học sinh.[12, 68-72] Tác giả Hà Ánh Phượng (2024) trong bài viết: “Quản lí ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học môn Tiếng Anh ở trường trung học phổ thông trong bối cảnh chuyển đổi số”: "Trong những năm gần đây, việc tích hợp Công nghệ thông tin vào giảng dạy tiếng Anh ngày càng trở nên phổ biến trong bối cảnh chuyển đổi số (Susanty et al. Không giống như nhiều môn học khác, tiếng Anh là một trong những môn học hàng đu nắm bắt những đổi mới công nghệ. Các lớp học tiếng Anh không còn chỉ dựa vào máy chiếu, bản trình bày PowerPoint và bảng tương tác mà còn kết hợp các lớp học ảo, phần mềm sửa lỗi tiếng Anh do AI hỗ trợ, phần mềm đào tạo giọng nói toàn cầu tận dụng Dữ liệu lớn hoặc công nghệ 15 thực tế ảo cho phép sinh viên hầu như đi du lịch đến các quốc gia khác mà không cần rời khỏi lớp học.
Do đó, quản lý nhà trường, mô hình tổ chức lớp học và vai trò của giáo viên và học sinh cũng đang thay đổi. Trong nghiên cứu này, tác giả sử dụng phân tích tài liệu để hệ thống hóa một số vấn đề lý thuyết liên quan đến quản lý tích hợp công nghệ trong giảng dạy tiếng Anh ở cấp trung học phổ thông. Khung lý thuyết được phát triển sẽ được ký hiệu. [21] Tác giả Thái Thị Cẩm Trang, Nguyễn Quốc Trị (2024) có bài viết “Thực trạng bồi dưỡng giáo viên tiếng Anh trung học phổ thông theo tiếp cận năng lực”.