Chương 1 CỞ SỞ LÝ LUẬNVỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Hoạt động dạy học ở các trường trung học phổ thông 1.Khái niệm hoạt động dạy học ở các trường trung học phổ thông 1. Trường trung học phổ thông trong hệ thống giáo dục quốc dân Trường THPT là cơ sở giáo dục của hệ thống giáo dục quốc dân có tư cách pháp nhân và có con dấu riêng. Trường THPT là cấp cơ sở của hệ thống giáo dục, nơi trực tiếp giáo dục, đào tạo học sinh, nơi thực thi mọi chủ trương, đường lối, chế độ, chính sách, nội dung, phương pháp, chế độ tổ chức giáo dục.
Đó cũng là nơi trực tiếp diễn ra lao động dạy của thầy, lao động học của trò, hoạt động của bộ máy quản lý nhà trường. Điều 28, Luật Giáo dục ghi rõ: “Giáo dục trung học phổ thông được thực hiện trong 03 năm học, từ lớp mười đến hết lớp mười hai. Học sinh vào học lớp mười phải có bằng tốt nghiệp trung học cơ sở. Tuổi của học sinh vào học lớp mười là 15 tuổi và được tính theo năm”.
Nhà trường trong hệ thống giáo dục quốc dân thuộc mọi loại hình đều được thành lập theo quy hoạch, kế hoạch của Nhà nước nhằm phát triển sự nghiệp giáo dục. Nhà nước tạo điều kiện để trường công lập giữ vai trò nòng cốt trong hệ thống giáo dục quốc dân. Trường THPT là một loại hình đào tạo chính quy ở Việt Nam, dành cho lứa tuổi từ 15 tới 18 không kể một số trường hợp đặc biệt. Nó gồm các khối lớp: lớp 10, lớp 11, lớp 12.
Sau khi tốt nghiệp hệ giáo dục này, học sinh được nhận bằng Tốt nghiệp Phổ thông trung học. Trường phổ thông được lập tại các địa phương trên cả nước. Người đứng đầu một ngôi trường được gọi là "Hiệu Trưởng". Trường được sự quản lý trực tiếp của Sở Giáo dục và Đào tạo (tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương).
Nhiệm vụ và quyền hạn của trường THPT được quy định cụ thể trong Điều 3, Điều lệ trường trung học cơ sở, trường THPT và trường phổ thông có nhiều cấp 10 IEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com Luan van thac học, được xác định như sau: Xây dựng chiến lược, kế hoạch phát triển nhà trường gắn với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương; xác định tầm nhìn, sứ mệnh, các giá trị cốt lõi về giáo dục, văn hóa, lịch sử và truyền thống của nhà trường. Xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục của nhà trường theo chương trình giáo dục phổ thông do Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành. Phối hợp với gia đình học sinh, tổ chức và cá nhân trong tổ chức các hoạt động giáo dục. Tuyển sinh và tiếp nhận học sinh, quản lý học sinh theo quy định của Bộ GD&ĐT.
Thực hiện kế hoạch phổ cập giáo dục trong phạm vi được phân công. Tổ chức cho giáo viên, nhân viên, học sinh tham gia các hoạt động xã hội. Quản lý giáo viên, nhân viên theo quy định của pháp luật. Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực cho hoạt động giáo dục theo quy định của pháp luật.
Quản lý, sử dụng và bảo quản cơ sở vật chất, trang thiết bị theo quy định của pháp luật. Thực hiện các hoạt động về bảo đảm chất lượng giáo dục, đánh giá và kiểm định chất lượng giáo dục theo quy định của Bộ GD&ĐT. Thực hiện công khai về cam kết chất lượng giáo dục, các điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục và thu, chi tài chính theo quy định của pháp luật. Thực hiện dân chủ, trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục trong quản lý các hoạt động giáo dục; bảo đảm việc tham gia của học sinh, gia đình và xã hội trong quản lý các hoạt động giáo dục theo quy định của pháp luật.
Thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật [5]. Khái niệm hoạt động dạy học HĐDH “là hệ thống những hành động phối hợp, tương tác giữa giáo viên và học sinh, trong đó, dưới tác động chủ đạo của giáo viên, học sinh tự giác, tích cực, chủ động lĩnh hội hệ thống tri thức khoa học, kỹ năng, kỹ xảo, phát triển năng lực nhận thức, năng lực hành động, hình thành thế giới quan khoa học và những phẩm chất của nhân cách” [7, tr. 11 IEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com Luan van thac Theo tác giả Đặng Huỳnh Mai: “Dạy học là một bộ phận của quá trình sư phạm tổng thể, là quá trình tác động qua lại giữa giáo viên và học sinh nhằm truyền thụ và lĩnh hội những tri thức khoa học, những kỹ năng, kỹ xảo hoạt động nhận thức và thực tiễn, trên cơ sở đó phát triển năng lực tư duy và hình thành thế giới quan khoa học” [20, tr. Từ các khái niệm nêu trên, trong luận văn này khái niệm HĐDH được xác định như sau: HĐDH là quá trình gồm hai hoạt động thống nhất biện chứng: hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh.
Hai hoạt động này luôn gắn bó mật thiết với nhau, tác động qua lại lẫn nhau, bổ sung cho nhau. Trong đó dưới sự tổ chức, điều khiển của giáo viên, người học tự giác, tích cực tự điều khiển hoạt động học tập của mình nhằm chiếm lĩnh tri thức khoa học, hình thành kỹ năng, thái độ, phát triển nhân cách. Trong quá trình dạy học, hoạt động dạy của giáo viên có vai trò chủ đạo, hoạt động học của học sinh có vai trò tự giác, chủ động, tích cực. Nếu thiếu một trong hai hoạt động trên, quá trình dạy học không diễn ra.
* Hoạt động dạy của giáo viên Hoạt động dạy của giáo viênlà việc giáo viên điều khiển quá trình học sinh chiếm lĩnh, lĩnh hội tri thức hình thành và phát triển nhân cách. Quá trình dạy học có vai trò chủ đạo trong tổ chức và điều khiển hoạt động học tập của học sinh, giúp học sinh nắm kiến thức, hình thành kỹ năng, thái độ. Hoạt động dạy có chức năng kép là truyền đạt thông tin dạy học và điều khiển hoạt động học. Trong dạy học, hoạt động của giáo viên phải “Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên ” [8, tr.
Công việc của người dạy là tổ chức, điều khiển, hướng dẫn, uốn nắn những hoạt động chiếm lĩnh tri thức của học sinh. Hoạt động dạy của giáo viên gồm: Giáo viên nghiên cứu nội dung sách giáo khoa, tài liệu tham khảo, nắm vững và lựa chọn phương pháp giảng dạy phù hợp với trình độ học sinh. Trên cơ sở đó, giáo viên xây dựng phương án thích hợp nhất để dạy từng bài cụ thể cho từng lớp học. 12 IEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com Luan van thac Trong quá trình giảng dạy trên lớp, các hoạt động của giáo viên được phối hợp nhịp nhàng với hoạt động của học sinh như củng cố kiến thức, nêu vấn đề, giảng dạy kiến thức mới, rèn luyện kỹ năng, hướng dẫn học sinh tự học.
* Hoạt động học của học sinh Theo Phạm Minh Hạc: “Hoạt động học nhằm tiếp thu (lĩnh hội) những điều của hoạt động dạy truyền thụ và biến những điều tiếp thu được thành năng lực thể chất và năng lực tinh thần” [12, tr. Hoạt động học là quá trình tự điều khiển thể hiện ở sự tự giác, tích cực và sáng tạo của người học dưới sự hướng dẫn của giáo viên với phương pháp phù hợp nhằm chiếm lĩnh tri thức khoa học, biến kiến thức nhân loại thành học vấn của bản thân. Hoạt động học của học sinh bao gồm: học sinh phối hợp hoạt động với giáo viên trên lớp và tiếp thu kiến thức, kỹ năng mới; học sinh tự học ở nhà để mở rộng kiến thức, vận dụng kiến thức mới vào cuộc sống đồng thời ghi nhớ các kiến thức, kỹ năng cơ bản để có thể biểu đạt lại thành lời nói, chữ viết cho giáo viên và người khác hiểu được. Hoạt động học là quá trình học sinh biến kinh nghiệm xã hội lịch sử loài người thành kiến thức, kinh nghiệm bản thân, từ đó hình thành và phát triển nhân cách.Đặc điểm hoạt động dạy học ở các trường trung học phổ thông 1.
Hoạt động dạy của giáo viên Hoạt động dạy của giáo viên trong nhà trường THPT được thực hiện thông qua những nội dung cụ thể sau đây: * Việc thực hiện mục tiêu, chương trình, kế hoạch dạy học Chương trình giáo dục THPT giúp học sinh tiếp tục phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết đối với người lao động, ý thức và nhân cách công dân, khả năng tự học và ý thức học tập suốt đời, khả năng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích, điều kiện và hoàn cảnh của bản thân để tiếp tục học lên, học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động, khả năng thích ứng với những đổi thay trong bối cảnh toàn cầu hoá và cách mạng công nghiệp mới. Chương trình giáo dục THPT bao gồm chương trình tổng thể (khung chương trình), các chương trình môn học và hoạt động giáo dục. Chương trình giáo dục 13 IEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com Luan van thac THPT được xây dựng trên cơ sở quan điểm của Đảng, Nhà nước về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Chương trình dạy học là pháp lệnh của Nhà nước do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, là căn cứ pháp lý để cơ quan quản lý giáo dục tiến hành chỉ đạo, kiểm tra, giám sát hoạt động giảng dạy trong nhà trường.
Chương trình dạy học quy định nội dung, phương pháp, hình thức dạy học và thời gian dạy học từng môn. Kế hoạch thời gian thực học trong một năm học tương đương 35 tuần. Các trường THPT có thể tổ chức dạy học 1 buổi/ngày hoặc 2 buổi/ngày và phải thực hiện nội dung giáo dục bắt buộc chung thống nhất đối với tất cả cơ sở giáo dục trong cả nước. Trên cơ sở yêu cầu của từng bộ môn học, căn cứ vào hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của các cấp quản lý, hướng dẫn giảng dạy bộ môn, định mức chỉ tiêu được giao, tình hình điều tra chất lượng học sinh, các điều kiện đảm bảo cho việc dạy họcvà tình hình thực tế của nhà trường, mỗi giáo viên phải đề ra kế hoạch giảng dạy phù hợp, trong đó xác định mục tiêu, chỉ tiêu phấn đấu về các mặt hoạt động,đề ra các biện pháp để đạt được các mục tiêu đó.