CHƯƠNG 1 Cơ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TOÁN THEO HƯỚNG PHÁT TRIÉN NĂNG Lực ĐẶC THỪ HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC co SỞ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về dạy học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực • đặc • sinh • thù học Dương Trần Bình, trong nghiên cứu về “Quản lý HĐDH ở Trường tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh đổi mới căn bàn và toàn diện giáo dục” [5]. Đã xây dựng cơ sở lý luận cho quàn lý dạy học đáp ứng yêu cầu đồi mới giáo dục và đề xuất các biện pháp quản lý dạy học đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục tiểu học.
Lê Tiến Đạt nghiên cứu "''Một số giải pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiêu học huyện Ninh Giang, tinh Hải Dương" [15], Các công trình này đã tập trung đề cập nghiên cứu về HĐDH và quản lý HĐDH ở các trường tiểu học, theo đặc thù của từng địa phương và đề xuất các biện pháp nâng cao chất lượng dạy học ở trường tiểu học. Tác giả Nguyễn Thị Kim Hoa (2021) với bài viết “Dạy Toán ở tiểu học theo định hướng phát triển năng lực người học”, đăng trên Tạp chí Khoa học Đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh. Theo các xu thế mới trong giáo dục toán, một chương trình dạy học toán tiên tiến đòi hỏi người học không chỉ có kiến thức và kĩ năng mà còn có thái độ và húng thú với việc học toán. Hội nhập với sự phát triền giáo dục toàn cầu, giáo dục toán ở Việt Nam đang hướng đến đổi mới mục tiêu dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học.
Bài viết xác định các năng lực toán học đặc thù cần phát triển ở học sinh tiểu học, các nguyên tắc dạy học; từ đó nêu ra quy trình tổ chức hoạt động dạy học toán theo hướng phát triển năng lực qua một bài học cụ thể. 5 Tác giả Nguyễn Duy Hải (2021), Đôi mới phương pháp dạy học Toán tiếp cận chương trình giảo dục phô thông 2018 theo định hướng phát triển năng lực học sinh tiểu học. bài viết trên cơ sở đánh giá đặc điểm của môn Toán đã đưa ra một số phương pháp dạy học môn Toán nhằm phát huy năng lực học sinh và đối mới phương pháp đánh giá việc dạy học môn Toán ở trường tiểu học. Nghiên cứu về quản lỷ dạy học môn Toán theo định hướng phát triến năng lực đặc thù học sinh O •• • Nguyễn Cảnh Toàn (2005) với “Khơi dậy tiềm năng sáng tạo” đã đưa ra các vấn đề về sáng tạo học như khái niệm, nguồn gốc, cơ sớ thần kinh của hoạt động sáng tạo.
Quyển sách đã chỉ ra cho người giáo viên làm thế nào đế dạy HS học tập sáng tạo, điều này rất phù hợp cho học sinh thông qua học tập môn Toán. Tác giả Phạm Văn Hoàn (2019), Quản lý Hoạt động dạy học môn Toán theo hưởng tích hợp ở các trường trung học cơ sở huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội, Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục. Luận văn đánh tập trung đánh giá nhũng ưu điểm, hạn chế của quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng tích họp ở các trường Trung học cơ sở huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nôi. Trên cơ sở đó, tác giả đã đề xuất một số biện pháp để nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý dạy học môn Toán theo hướng tích hợp ở các trường THCS huyện Mỳ Đức trong thời gian tới.
Gần đây có một số luận văn, luận án nghiên cứu về quản lý dạy học môn Toán ở các trường Tiểu học, THCS, THPT, như luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục Khổng Thị Kim Dung, thành phố Hà Nội đã nghiên cứu về “Quản lý HĐDH môn Toán tại Trường tiêu học Bồ Đề, Quận Long Biên, Thành phố Hà Nội” [13], Đồ Thị Mai Lê nghiên cứu “Một số biện pháp quản lý dạy học môn Toán của Hiệu trưởng các trường Trung học cơ sở Thành phố Hải Dương, 6 tinh Hải Dương theo định hướng phát trỉên năng lực người học" [27] đã khái quát về thực trạng và đề xuất các biện pháp quản lý dạy học môn Toán của hiệu trưởng các trường trung học cơ sở thành phố Hải Dương, tỉnh Hải Dương theo định hướng phát triển năng lực người học; Nguyễn Thị Vân Anh nghiên cứu "Thực trạng quản lý đối mói phương pháp dạy học ở các trường trung học cơ sở quận Hà Đông theo định hướng phát triền năng lực học sinh" [1], tác giả đã đề cập những yêu cầu mới về dạy học môn Toán hiện nay, đánh giá thực trạng quản lý đổi mới phương pháp dạy học trên cơ sở thực tiễn giúp các trường trung học cơ sở đề xuất biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh. Vũ Thị Ngân nghiên cứu về "Quản lý HĐDH môn Toán ớ các trường Trung học phô thông huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình theo định hướng giáo dục trung học phô thông sau năm 2015" [30] đã xác định những yêu cầu đổi mới trong dạy học môn Toán ở trường THCS và nội dung, biện pháp quản lý của Hiệu trưởng. Các công trình trên trên đã nghiên cứu nhiều vấn đề, nhiều mặt của HĐDH và quàn lý HĐDH môn Toán, như quản lý dạy học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh; quản lý dạy học môn Toán theo định hướng đổi mới; Chưa có công trình nào nghiên cứu quản lý HĐDH môn Toán theo định hướng phát triền năng lực đặc thù học sinh ở các trường Trung học cơ sờ thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ. Do đó tác giả chọn vấn đề nghiên cứu làm luận văn tốt nghiệp.
Một số khái niệm cơ băn liên quan đến đề tài 1. Khái niệm • hoạt • o dạy • động • môn Toán • học * Dạy học Dạy học là một quá trình sư phạm, với nội dung khoa học, được thực hiện theo một phương pháp sư phạm đặc biệt do nhà trường tổ chức, giáo 7 viên (GV) thực hiện nhằm giúp học sinh (HS) nắm vững hệ thống kiến thức khoa học và hình thành hệ thống kiến thức khoa học và hình thành hệ thống kỳ năng hoạt động, nâng cao trình độ học vấn, phát triển trí tuệ và hoàn thiện nhân cách. Dạy học nhìn từ góc độ tiếp cận hệ thống, là một hệ thống tưong tác chặt chẽ với nhau giữa các thành tố cơ bản bên trong hệ thống (Mục đích, nhiệm vụ, nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức, người dạy, người học) và tương tác chặt chẽ với môi trường tự nhiên, môi trường xã hội bên ngoài nó. Các thành tố này tương tác với nhau, thâm nhập vào nhau để thực hiện mục đích, nhiệm vụ dạy học, nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học.
Việc nhìn nhận dạy học như một hệ thống “động” luôn luôn tương tác với môi trường cho thấy hoạt động này phải thay đồi khi môi trường thay đổi. Có như vậy hoạt động dạy học mới đảm bảo thực hiện tốt được chức năng của nó. Dạy học gắn liền với hoạt động giáo dục. Cả hai hoạt động này đều hướng tới một mục tiêu chung là phát triển toàn diện nhân cách người học.
Hoạt động dạy học, nhìn dưới góc độ hoạt động sống tích cực, có ý thức của con người, là quá trình mà trong đỏ dưới sự tố chức, điều khiển, lãnh đạo của người GV làm cho người học tự giác, tích cực, chủ động tự tồ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức - học tập cùa mình nhằm thực hiện những nhiệm vụ dạy học. Bản chất của dạy học thể hiện tính thống nhất của hoạt động dạy và hoạt động học, có sự thống nhất biện chứng giữa các thành tố của hoạt động “dạy và hoạt động “học” trong quá trình triển khai hoạt động dạy học. Dạy học là một quá trình tương tác, cộng tác giữa thầy và trò. Chù thể hoạt động dạy là GV, chủ thể hoạt động học là HS.
Quá trinh vận động tích cực, sáng tạo của chủ thể này làm cho chủ thể kia phát triển, hoàn 8 thiện về phẩm chất, năng lực đồng thời chính chủ thể này cũng hoàn thiện mình hơn thông qua việc soi mình vào chủ thể kia, nhận phản hồi từ chủ thể kia để điều chỉnh. Nhu vậy, dạy học là hoạt động có mục đích, cỏ kể hoạch được tô chức dưới vai trồ chủ đạo của giảo viên (tô chức, lãnh đạo, điều khiên) học sinh tự tô chức, tự điều khiên hoạt động nhận thức của bản thăn nhằm lĩnh hội tri thức, kỹ xáo, kỹ năng và hình thành, phát triển nhân cách [38]. * Dạy học môn Toán Toán học là một môn khoa học nghiên cứu về các số, cấu trúc, không gian và các phép biến đổi. Nó là môn học nghiên cứu về các cấu trúc trừu tuợng định nghĩa từ các tiên đề, bằng cách sử dụng lý luận học và ký hiệu Toán học, trên cơ sở đó hình thành các năng lục nói chung và năng lực tính Toán cho người học.
Theo tác giả hoạt động dạy học môn Toán là quá trình được tố chức một cách có mục đích, có kế hoạch của người giáo viên trong đó dưới vai trò tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn, điều khiển của giáo viên, học sinh tự giác, tích cực chủ động, tự tổ chức hoạt động học tập nhằm hình thành phát triển phẩm chất năng lực chung và hình thành phát triển năng lực Toán học cho học sinh. * Năng lực và năng lực đặc thù môn Toán - Năng lực Theo Từ điển bách khoa Việt Nam “Năng lực là đặc điểm của cá nhân, thế hiện mức độ thông thạo - tức là có thế thực hiện một cách thành thục và • • 4^2 • • • • • chắc chắn một hay một số dạng hoạt động nào đó” [22]. Từ điển Tiếng Việt: Năng lực là phẩm chất tâm lý và sinh lý tạo cho con người khả năng hoàn thành một loại hoạt động nào đó với chất lượng cao. Nói đến năng lực là nói đến những việc cá nhân con người làm được, thực hiện được một cách hiệu quả.
Tác giã luận văn lựa chọn hướng tiếp cận năng lực như sau: “Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển 9 nhờ tố chất sẵn có và quả trình học tập, rèn luyện, cho phép con nguời huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân khác nhu hứng thú, niềm tin, ý chí,.