MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Công tác ĐTN cho LĐNT đã được Đảng và Nhà nước ta xác định vừa là khâu cơ bản, vừa là khâu đột phá để thực hiện có hiệu quả các mục tiêu phát triển KT - XH, chuyển dịch cơ cấu lao động từ lĩnh vực Nông - Lâm - Ngư nghiệp sang Công nghiệp - Xây dựng và Dịch vụ nhằm phục vụ các mục tiêu CNH - HĐH đất nước. Trong những năm qua, nhiều chủ trương, chính sách hỗ trợ thực hiện công tác phát triển nguồn nhân lực đã được ban hành, góp phần tích cực giúp nâng cao chất lượng lao động nói chung và LĐNT nói riêng. Trình độ tay nghề của người lao động ở vùng nông thôn từng bước được nâng lên, tạo ra bước phát triển mới trong kinh tế nông nghiệp nước ta.
Tuy nhiên, do xuất phát từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu với tỷ lệ LĐNT chiếm phần lớn trong cơ cấu của nền kinh tế nên sự chuyển biến về chất lượng lao động chưa đáp ứng yêu phát triển KT - XH trong giai đoạn hiện nay. Bên cạnh đó, việc phát triển nguồn lao động trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn vẫn trông chờ chủ yếu từ sự hỗ trợ của Nhà nước, nguồn vốn đối ứng từ khu vực nông thôn và các nguồn lực xã hội hóa cho phát triển KT - XH nông thôn nói chung, ĐTN nói riêng còn rất hạn chế. Do vậy, công tác ĐTN cho LĐNT của nước ta trong thời gian qua đã và đang bộc lộ rất nhiều hạn chế cần tập trung khắc phục. Ngay sau khi Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành TW Đảng, Khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn ra đời, công tác ĐTN cho LĐNT đã được các cấp ủy đảng và chính quyền các địa phương quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức triển khai thực hiện.
Ngày 27/11/2009, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1956/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020 với mục tiêu nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo nghề, nhằm tạo việc làm, tăng thu nhập của lao động nông thôn, góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động và cơ cấu kinh tế, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn. Thanh Hóa là một tỉnh thuộc khu vực Bắc Trung bộ, với nhiều lợi thế về tự nhiên, KT - XH, lịch sử, văn hóa và cách mạng. Là tỉnh đang trong xu thế CNH - HĐH và xây dựng nông thôn mới. Các cấp ủy Đảng, Chính quyền tỉnh Thanh Hóa rất chú trọng công tác ĐTN cho người lao động.
Trong đó, đặc biệt quan tâm đến chất lượng ĐTN cho LĐNT nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển KT - XH của tỉnh. Tuy 2 nhiên, tỷ lệ lao động qua đào tạo của tỉnh còn thấp, mạng lưới cơ sở ĐTN phát triển chưa đồng đều, chất lượng ĐTN chưa cao, chưa bổ sung kịp thời các nghề mới theo nhu cầu của thị trường lao động. Bên cạnh đó, các Trung tâm GDNN - GDTX, các cơ sở ĐTN hiện nay có nhiều giáo viên dạy văn hóa trong khi lại thiếu giáo viên nghề; hầu hết mới tập trung triển khai ĐTN theo chỉ tiêu đào tạo có ngân sách, chưa năng động, tích cực trong việc tổ chức các lớp ĐTN có thu học phí từ người học dẫn đến chất lượng, hiệu quả ĐTN chưa cao và chưa đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động hiện nay. Nguồn vốn để hỗ trợ cho LĐNT học nghề chủ yếu do ngân sách TW hỗ trợ, ngân sách địa phương còn hạn chế; số lượng phòng học, xưởng thực hành của nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp tư nhân chưa đáp ứng đủ so với quy mô và nhu cầu đào tạo; trang thiết bị đào tạo thiếu thốn do chưa được bố trí đủ vốn để đầu tư đồng bộ, đặc biệt là những ngành nghề trọng điểm, những ngành nghề thị trường lao động đang có nhu cầu.
Bên cạnh đó, chất lượng nguồn LĐNT của tỉnh Thanh Hoá hiện nay chưa phát triển tương xứng với xu thế ngày càng mạnh mẽ của quá trình đô thị hoá. Trình độ chuyên môn, kỹ thuật, tay nghề của người LĐNT còn hạn chế, dẫn đến tình trạng nhiều LĐNT không tìm kiếm được việc làm phù hợp với khả năng, năng lực của bản thân sau khi bị mất tư liệu sản xuất do tác động của đô thị hoá. Vì vậy, ĐTN nói chung, ĐTN cho LĐNT của tỉnh Thanh Hóa nói riêng đã và đang đặt ra nhiều vấn đề mang tính cấp thiết, đặc biệt là trong sự phát triển như vũ bão của khoa học - công nghệ và xu thế đô thị hóa ngày nay. Bởi, chỉ có trang bị cho người LĐNT những kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp phù hợp mới có thể giúp họ đảm bảo được đời sống, sản xuất, góp phần phát triển kinh tế nông thôn và đóng góp tích cực vào việc đảm bảo an sinh xã hội trên địa bàn tỉnh.
Xuất phát từ những lý do trên, tôi lựa chọn đề tài: “Quản lý các hoạt động đào tạo nghề cho lao động nông thôn ở tỉnh Thanh Hoá trong xu thế đô thị hoá” làm đề tài luận văn tốt nghiệp. Nội dung của luận văn có liên quan chặt chẽ với vai trò của Nhà nước trong việc quản lý, tổ chức, nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác ĐTN cho LĐNT trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở hệ nghiên cứu lý luận và thực tiễn công tác quản lý ĐTN cho LĐNT trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả quản lý hoạt động ĐTN cho LĐNT trên địa bàn tỉnh Thanh 3 Hóa, góp phần đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng, phục vụ tái cơ cấu nền kinh tế của tỉnh trong trong xu thế đô thị hoá hiện nay. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu 3.
Khách thể nghiên cứu Quá trình quản lý hoạt động ĐTN cho LĐNT trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa trong xu thế đô thị hoá. Đối tượng nghiên cứu Các giải pháp quản lý hoạt động ĐTN cho LĐNT trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa trong xu thế đô thị hoá. Giả thuyết khoa học 4. ĐTN cho LĐNT tại tỉnh Thanh Hóa đã tạo được sự chuyển biến tích cực trong nhận thức của các cấp, các ngành, các tổ chức chính trị - xã hội và người lao động ở nông thôn về phát triển nguồn nhân lực góp phần giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới.
Các mô hình ĐTN tại các địa phương trên địa bàn tỉnh đã góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm, nâng cao thu nhập, ổn định cuộc sống cho người dân. Nhận thức của LĐNT về học nghề; điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị ĐTN, giáo viên, cán bộ quản lý, nhân tố giới v. là những yếu tố quan trọng quyết định tới chất lượng ĐTN trên địa bàn tỉnh. Nguồn lực bố trí cho ĐTN còn hạn chế dẫn đến hiệu quả đầu tư cho ĐTN ở nông thôn chưa cao.
Nhiệm vụ nghiên cứu 5. Hệ thống hoá một số vấn đề lý luận về ĐTN và ĐTN cho LĐNT trong xu thế đô thị hoá. Phân tích, đánh giá thực trạng các hoạt động ĐTN cho LĐNT trong xu thế đô thị hóa ở tỉnh Thanh Hóa hiện nay. Đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng quản lý ĐTN cho LĐNT ở tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2018-2020 trong xu thế đô thị hoá hiện nay.
Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi nghiên cứu: Luận văn chỉ nghiên cứu các hoạt động quản lý ĐTN cho LĐNT trong xu thế đô thị hoá do chính quyền các cấp của tỉnh tiến hành, không nghiên cứu các hoạt động ĐTN do các chủ thể khác thực hiện (người dân truyền nghề cho con em họ, người lao động ĐTN cho nhau v. - Thời gian nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu hoạt động ĐTN ở tỉnh Thanh Hóa từ năm 2010-2018. - Địa bàn nghiên cứu: Một số vùng ven đô thị thuộc địa bàn các huyện lân cận TP. Thanh Hóa, gồm: Huyện Quảng Xương, huyện Đông Sơn, huyện Hoằng Hóa của tỉnh Thanh Hoá.
- Khách thể khảo sát: Một số tổ chức, cá nhân trên địa bàn huyện: Quảng Xương, Đông Sơn và Hoằng Hoá, gồm: + Trung tâm GDNN - GDTX (01 trung tâm/huyện); + LĐNT đang học nghề (15 người/huyện); LĐNT đã học nghề và đang làm việc (15 người/huyện); + Lãnh đạo, chuyên viên Phòng LĐTBXH (mỗi huyện 01 lãnh đạo và 01 chuyên viên). + Cán bộ quản lý ĐTN cho LĐNT Sở LĐTBXH (02 người). Phƣơng pháp nghiên cứu - Phương pháp tiếp cận: tiếp cận theo hai phía, tiếp cận theo quá trình và tiếp cận theo nhóm nghề. - Phương pháp thu thập thông tin: Gồm có các thông tin thứ cấp và thông tin sơ cấp.
Các thông tin sơ cấp được thu thập từ khảo sát tại 03 Trung tâm GDNN-GDTX; 18 cán bộ quản lý và 24 giáo viên tham gia ĐTN cho LĐNT; 45 phiếu từ LĐNT học nghề; 45 phiếu từ LĐNT đã học nghề và đang làm việc; 06 phiếu từ Lãnh đạo, chuyên viên Phòng LĐTBXH và 02 cán bộ quản lý ĐTN cho LĐNT, Sở LĐTBXH. - Phương pháp phân tích: Phương pháp phân tổ thống kê, thống kê mô tả, thống kê so sánh và phương pháp cho điểm. - Hệ thống chỉ tiêu phân tích: Luận văn sử dụng hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu như các chỉ tiêu về LĐ và TTLĐ, các chỉ tiêu về thực trạng hệ thống ĐTN cho 5 LĐNT, các chỉ tiêu về thực trạng chất lượng ĐTN cho LĐNT. Trên cơ sở các nhóm chỉ tiêu trên, các chỉ tiêu cụ thể được lượng hoá tối đa để nhằm phản ánh rõ bản chất của sự vật, hiện tượng cần nghiên cứu.
Đóng góp của luận văn - Luận văn hệ thống hóa những vấn đề lý luận về ĐTN nói chung, ĐTN cho LĐNT nói riêng và vai trò của quản lý nhà nước đối với hoạt động này. - Phân tích, đánh giá thực trạng công tác ĐTN cho LĐNT trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa và thực trạng của quản lý nhà nước đối với hoạt động này. Làm rõ những hạn chế và nguyên nhân, từ đó đề xuất một số giải pháp khắc phục khó khăn trong công tác ĐTN, nhằm nâng cao chất lượng công tác ĐTN tại tỉnh Thanh Hóa trong xu thế đô thị hóa hiện nay. - Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho một số sở, ban, ngành của tỉnh để tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với ĐTN cho LĐNT.
Các giải pháp đề xuất sẽ có giá trị tham khảo tốt cho Lãnh đạo tỉnh trong việc hoạch định chiến lược ĐTN cho LĐNT, góp phần thực hiện thành công mục tiêu xây dựng nông thôn mới.