Luận án Tiến sĩ về Quản lý Chương trình Đào tạo Ngành Quản trị Kinh doanh theo Tiếp cận CDIO

Luận án tiến sĩ phân tích quản lý chương trình đào tạo ngành quản trị kinh doanh theo tiếp cận CDIO tại các trường đại học Bắc miền Trung.

• Tác giả: Trần Hải Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS. Phan Văn Nhân
• Trường học: Viện Khoa Học Giáo Dục Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Quản Lý Chương Trình Đào Tạo Ngành Quản Trị Kinh Doanh Theo Tiếp Cận CDIO Tại Các Trường Đại Học Bắc Miền Trung
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về quản lý chương trình đào tạo ngành quản trị kinh doanh theo tiếp cận CDIO

Quản lý chương trình đào tạo ngành quản trị kinh doanh theo tiếp cận CDIO là một khái niệm quan trọng trong giáo dục đại học hiện nay. Quản lý chương trình đào tạo không chỉ đơn thuần là việc tổ chức và triển khai các hoạt động giảng dạy mà còn bao gồm việc xác định mục tiêu, chuẩn đầu ra và các phương pháp giảng dạy phù hợp. Theo tiếp cận CDIO, chương trình đào tạo cần được thiết kế để sinh viên có thể hình thành ý tưởng, thiết kế, thực hiện và vận hành các dự án thực tế. Điều này giúp sinh viên phát triển kỹ năng nghề nghiệp cần thiết, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động. Việc áp dụng mô hình CDIO trong ngành quản trị kinh doanh không chỉ nâng cao chất lượng đào tạo mà còn tạo ra sự kết nối giữa lý thuyết và thực hành, giúp sinh viên có thể áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Đặc biệt, trong bối cảnh đổi mới giáo dục, việc áp dụng CDIO là một giải pháp cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục đại học tại Việt Nam.

1.1. Tổng quan về nghiên cứu vấn đề

Nghiên cứu về quản lý chương trình đào tạo theo tiếp cận CDIO đã được thực hiện ở nhiều quốc gia, tuy nhiên tại Việt Nam, lĩnh vực này vẫn còn nhiều hạn chế. Các nghiên cứu hiện tại chủ yếu tập trung vào các trường đại học kỹ thuật, trong khi ngành quản trị kinh doanh chưa được quan tâm đúng mức. Việc thiếu hụt các nghiên cứu hệ thống về quản lý chương trình đào tạo theo CDIO trong ngành quản trị kinh doanh đã dẫn đến việc chưa có các tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả quản lý. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết cho việc nghiên cứu và phát triển các mô hình quản lý phù hợp với bối cảnh giáo dục Việt Nam, đặc biệt là trong khu vực Bắc miền Trung, nơi có nhiều trường đại học đang triển khai chương trình đào tạo này.

II. Thực trạng quản lý chương trình đào tạo ngành quản trị kinh doanh theo tiếp cận CDIO tại Bắc miền Trung

Thực trạng quản lý chương trình đào tạo ngành quản trị kinh doanh theo tiếp cận CDIO tại các trường đại học Bắc miền Trung cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các trường đại học trong khu vực này đã bắt đầu áp dụng mô hình CDIO, tuy nhiên, việc triển khai còn gặp nhiều khó khăn. Đội ngũ giảng viên chưa được đào tạo bài bản về CDIO, dẫn đến việc áp dụng không đồng bộ và thiếu hiệu quả. Hơn nữa, cơ sở vật chất và thiết bị đào tạo cũng chưa đáp ứng đủ yêu cầu cho việc thực hành và trải nghiệm thực tế của sinh viên. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo và khả năng đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Để cải thiện tình hình, cần có sự đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng và đào tạo đội ngũ giảng viên, đồng thời xây dựng các chương trình đào tạo phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

2.1. Đánh giá chung thực trạng quản lý chương trình đào tạo

Đánh giá chung về thực trạng quản lý chương trình đào tạo ngành quản trị kinh doanh theo tiếp cận CDIO cho thấy rằng mặc dù đã có những nỗ lực trong việc áp dụng mô hình này, nhưng vẫn còn nhiều tồn tại. Các trường đại học chưa có một hệ thống đánh giá hiệu quả quản lý chương trình đào tạo rõ ràng, dẫn đến việc khó khăn trong việc xác định các tiêu chuẩn và chuẩn đầu ra. Hơn nữa, sự tham gia của các bên liên quan, bao gồm doanh nghiệp và cộng đồng, trong việc xây dựng chương trình đào tạo cũng còn hạn chế. Điều này làm giảm tính thực tiễn và khả năng áp dụng của chương trình đào tạo trong thực tế.

III. Giải pháp quản lý chương trình đào tạo ngành quản trị kinh doanh theo tiếp cận CDIO

Để nâng cao chất lượng quản lý chương trình đào tạo ngành quản trị kinh doanh theo tiếp cận CDIO, cần thiết phải triển khai một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tổ chức các khóa đào tạo cho đội ngũ giảng viên về phương pháp CDIO, giúp họ hiểu rõ hơn về cách thức áp dụng mô hình này trong giảng dạy. Thứ hai, cần xây dựng một hệ thống đánh giá hiệu quả quản lý chương trình đào tạo, từ đó có thể điều chỉnh và cải tiến chương trình một cách kịp thời. Cuối cùng, việc tăng cường hợp tác với doanh nghiệp và các tổ chức xã hội trong việc xây dựng chương trình đào tạo cũng là một giải pháp quan trọng, giúp đảm bảo rằng chương trình đào tạo luôn phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động.

3.1. Tổ chức đào tạo cho đội ngũ giảng viên

Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về CDIO cho đội ngũ giảng viên là một trong những giải pháp quan trọng. Việc này không chỉ giúp giảng viên nắm vững các phương pháp giảng dạy mới mà còn tạo ra sự đồng bộ trong việc áp dụng CDIO tại các trường đại học. Các khóa đào tạo nên được thiết kế theo hướng thực hành, giúp giảng viên có cơ hội trải nghiệm và áp dụng các phương pháp giảng dạy mới ngay trong quá trình đào tạo. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của sinh viên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO NGÀNH QUẢN TRỊ KINH DOANH THEO TIẾP CẬN CDIO 1. Tổng quan về nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về chương trình đào tạo theo tiếp cận CDIO CDIO là chữ viết tắt của các từ: Conceive - hình thành ý tưởng, Design - thiết kế, Implement - triển khai/thực hiện và Operate - vận hành, khởi nguồn từ Viện Công nghệ MIT (Hoa Kỳ) [50]. Cho tới nay, chương trình này đã mở rộng hơn 180 trường ĐH trên 35 Quốc gia (Malmqvistm et al.

Những quốc gia có các trường ĐH đã áp dụng CDIO: Mỹ có Học viện Công nghệ Massachusetts, ĐH California, Daniel Webster, Học viện Naval; Ca-na-đa có ĐH Hoàng Gia, Ontario, Calgary, Manitoba,…; Pháp có Telecom Bretagne; New Zealand có ĐH Auckland; Vương quốc Anh có ĐH Lancaster, Liverpool, Leeds, Aston (Anh) và ĐH Hoàng Gia Belfast (Bắc Ireland); Thụy Điển có ĐH Kỹ thuật Chalmers, Jönköping, Linköping; Úc có ĐH Curtin, ĐH Công nghệ Sydney; Trung Quốc có ĐH Giao thông Bắc Kinh, ĐH Thanh Hoa, vvv. Song hành với quá trình triển khai, áp dụng CDIO ở các trường đại học của nhiều quốc gia gồm cả những nước phát triển và những nước đang phát triển phương pháp này đã có nhiều công trình nghiên cứu và các tài liệu công bố về phương pháp đào tạo này. Nội dung nghiên cứu thể hiện trên các phương diện, khía cạnh khác nhau từ đặc điểm, lịch sử hình thành và phát triển cho đến cách thức tổ chức, hệ thống chuẩn đầu ra, phương pháp giảng da ̣y, học tập, cách thức quản lý đào ta ̣o theo tiếp cận CDIO. Xu hướng nghiên cứu này chủ yếu làm rõ những cơ sở lý thuyết về phương pháp CDIO.

Nó nhằm trả lời cho những câu hỏi như: Lý do ra đời của phương pháp CDIO? Mục tiêu cơ bản của đào tạo theo phương pháp 23 tiếp cận CDIO là gì? Bản chất, nội dung đào tạo đại học theo tiếp cận CDIO là gì? Phương thức hoạt động của nó ra sao? Các đặc trưng cơ bản của CDIO? Chuẩn đầu ra của CDIO bao gồm những nội dung cơ bản gì? Những điểm mạnh và hạn chế trong đào tạo theo phương pháp CDIO? Các nội dung cơ bản của phát triển chương trình đào tạo đại học theo tiếp cận CDIO. Đây là những nội dung nghiên cứu nhằm xác lập và củng cố cơ sở lý thuyết của phương pháp đào tạo theo tiếp cận CDIO. Một số tác giả nghiên cứu xu hướng này có thể liệt kê như sau: Edström et al. (2009) với các nội dung liên quan đến cải cách và xây dựng chương trình đào tạo kỹ thuật theo phương pháp tiếp cận CDIO.

Tài liệu này đã được Hồ Tấn Nhựt, Đoàn Thị Minh Trinh biên dịch (NXB Đại học Quốc gia TP. Trong tài liệu này bên cạnh việc đề cập tổng quan về sáng kiến CDIO, các tác giả đã nhấn mạnh đến mục tiêu quan trọng hàng đầu của đào tạo là trang bị cho sinh viên các kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết để sau khi ra trường, sinh viên có thể thích nghi với môi trường làm việc, đáp ứng được như cầu xã hội. Các tác giả cũng đã phân tích các ý nghĩa quan trọng của CDIO. Thứ nhất, CDIO là một đề xướng trong giáo dục, là cách tiếp cận để đổi mới việc xây dựng và tổ chức chương trình đào tạo – khởi nguồn là các chương trình đào tạo kỹ sư – nhằm giúp sinh viên ra trường nhanh chóng thích nghi với môi trường làm việc.

Thứ hai, CDIO bao gồm 4 giai đoạn bắt buộc để tạo ra một sản phẩm, quy trình hay hệ thống kỹ thuật. Thứ ba, CDIO cũng chính là 4 năng lực cốt lõi mà sinh viên cần đạt sau khi tốt nghiệp. Như vậy, 4 giai đoạn hay 4 năng lực C-D-I-O mang tính khái quát cao, có thể áp dụng cho nhiều chuyên ngành kỹ thuật nói riêng mà có thể mở rộng cho các lĩnh vực khác. Mặc khác CDIO có thể phát triển không bó hẹp trong phạm vi một nhóm người, một tổ chức mà còn vươn tới quy mô một quốc gia và rộng hơn toàn cầu [50, 67].

24 Các tác giả Edström et al. (2009), đã làm rõ CDIO là một hệ thống phương pháp quản lý, phát triển chương trình đào tạo kỹ sư, nhưng về bản chất đây là quy trình đào tạo chuẩn, căn cứ vào đầu ra để thiết kế đầu vào. Ngoài ra các tác giả đã làm rõ quá trình hình thành mô hình CDIO, các lý do và sự cần thiết áp dụng CDIO trong đào tạo đại học. Các tác giả còn chỉ ra phương thức triển khai CDIO trên toàn tổ chức, để áp dụng cho các hoạt động đào tạo của nhà trường [88].

Nhóm tác giả Gunnarsson, Wiklund, Svensson, Kindgren và Granath (2007), chỉ ra rằng cơ sở tiếp cận CDIO (Conceive – Hình thành ý tưởng, Design – Thiết kế, Implement – Triển khai, Operate – Vận hành) được hình thành trên cơ sở phân tích vòng đời sản phẩm hay chu kỳ sản phẩm [95]. Theo Berglund và Malmqvist (2007), đã nghiên cứu thực trạng triển khai áp dụng phương pháp đào tạo đại học theo hướng tiếp cận CDIO đã đặt vấn đề nghiên cứu chuẩn đầu ra làm cơ sở cho việc xây dựng và quản lý các chương trình đào tạo phù hợp [76]. Gunnarsson, Herbertsson, Kindgren, và Wiklund (2009) đã chỉ ra việc xây dựng các mục tiêu của CDIO cũng như phương thức thực hiện các mục tiêu này. Tác giả đã nêu bật phương pháp tiếp cận CDIO có 3 mục tiêu tổng quát nhằm đào tạo sinh viên có những khả năng: Nắm vững kiến thức chuyên sâu hơn về quy tắc cơ bản của kỹ thuật; Dẫn đầu trong kiến tạo và vận hành sản phầm, quy trình và hệ thống mới; Hiểu được tầm quan trọng và tác động chiến lược của nghiên cứu và phát triển kỹ thuật đối với xã hội [96].

Berglund và Malmqvist (2007) trong báo cáo trình bày tại hội nghị CDIO quốc tế lần thứ 3 đã đưa ra các chương trình đào tạo tổng thể dựa trên phương pháp tiếp cận CDIO, đặc biệt nhấn mạnh đến các lợi ích khi áp dụng cho việc đào tạo kỹ sư chuyên ngành kỹ thuật [76]. 25 Hệ thống giáo dục đại học theo tiếp cận CDIO được thực sự áp dụng ở Việt Nam cho đến nay chưa lâu (bắt đầu áp dụng từ năm 2009). Trong giai đoạn đầu, năm học 2009 – 2010, ĐHQG Hà Nội và ĐHQG Thành phố Hồ Chí Minh bắt đầu áp dụng CDIO để đào tạo một số ngành tại các trường thành viên. Trong những năm tiếp theo nhiều trường đại học khác như Trường Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh, Trường Đại học Đà Lạt, Trường Đại học Cần Thơ, Trường Đại học Thủ Dầu Một, Đại học Thái Nguyên, Trường Đại học Vinh, Trường Đại học Hà Tĩnh đã xem xét thí điểm và áp dụng vào một số chuyên ngành đào tạo.

Luận án tiến sĩ Quản lý giáo dục của tác giả Nguyễn Kiều Oanh (2014) với đề tài: “Quản lý hoạt động bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho giảng viên đại học theo tiếp cận CDIO” đã nghiên cứu, đánh giá tổng quan về giáo dục đại học, bồi dưỡng, phát triển nguồn nhân lực giáo dục đại học (GDĐH) trong nước và quốc tế, trong đó CDIO là cách tiếp cận mới và hợp lý nhất, đáp ứng như cầu xã hội về bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực GDĐH cả trong nước và quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu như ở Việt Nam hiện nay. Với mục tiêu nâng cao “kỹ năng cứng”, “kỹ năng mềm” và “tầm nhìn” cho giảng viên đại học ở Việt Nam, Luận án đã tập trung khái quát những luận điểm lý luận cơ bản về hoạt động và quản lý hoạt động bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho giảng viên đại học, phân tích làm rõ khả năng vận dụng tiếp cận CDIO vào quản lý hoạt động bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho giảng viên đại học, xây dựng sơ đồ khung về hoạt động bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm theo tiếp cận CDIO. Luận án đã đánh giá thực trạng hoạt động và quản lý hoạt động bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho giảng viên của một số trường ĐH ở Việt Nam, chỉ ra cụ thể những bất cập trong quản lý hoạt động bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm hiện nay từ công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của giảng viên về tầm quan trọng của hoạt động bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho giảng viên đến đánh giá nhu 26 cầu của xã hội về đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và nhu cầu của giảng viên về bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm, cũng như xây dựng và triển khai chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho giáo viên đại học và điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ hoạt động bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho giảng viên đại học [53]. Ngoài đề tài nói trên, cũng tiếp cận dưới góc độ tương tự tác giả Nguyễn Kiều Oanh (2012) cũng đã có bài nghiên cứu: “Bước đầu vận dụng phương thức CDIO trong quản lý hoạt động bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm ở đại học quốc gia Hà Nội” đăng trên Tạp chí Giáo dục, số 300 (12), 2012 với các nội dung tương tự như trên nhưng đề cập dưới phạm vi ngắn gọn hơn [51].

Nghiên cứu về chuẩn đầu ra đối với những ngành đào tạo kỹ sư theo mô hình CDIO được xây dựng dựa vào việc khảo sát, nghiên cứu rất kỹ yêu cầu thị trường, được thể hiện ở 4 khối kiến thức, kỹ năng chính: (1) kiến thức chuyên ngành và lập luận kỹ thuật (technical knowledge and reasoning); (2) kỹ năng, thái độ cá nhân và nghề nghiệp (professional and personal skills and attitudes), (3) kỹ năng, thái độ xã hội (interpersonal skills and attitudes); (4) kiến thức, kỹ năng CDIO trong bối cảnh xã hội và doanh nghiệp (CDIO in social and enterprise context). Ba nhóm kiến thức, kỹ năng đầu làm nền tảng cho nhóm kiến thức, kỹ năng thứ 4. Nghĩa là, khi đó sinh viên (SV) tốt nghiệp sẽ đạt được C-D-I-O: hình thành ý tưởng – thiết kế ý tưởng – thực hiện – và vận hành. Khi xây dựng xong chuẩn đầu ra, giảng viên phải tích hợp nó vào đề cương môn học của mình phụ trách.

Theo Vũ Anh Dũng và Phùng Xuân Nhạ (2011), Trường ĐH Kinh tế (ĐHQG Hà Nội), quá trình này cần phải tiến hành qua 5 bước: (1) Hội thảo phổ biến, tập huấn cho giảng viên và các đối tượng có liên quan về chuẩn đầu ra CDIO; (2) Giảng viên (GV) tích hợp chuẩn đầu ra vào đề cương môn học; (3) Hội đồng nghiệm thu đề cương môn học đó; (4) GV hoàn chỉnh đề cương theo ý 27 kiến của hội đồng; (5) Hội đồng phê duyệt nghiệm thu đề cương.