Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 04 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý chi BHXH. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng quản lý chi BHXH tại BHXH quận Đống Đa, thành phố Hà Nội. Chƣơng 4: Định hƣớng và giải pháp hoàn thiện quản lý chi BHXH tại BHXH quận Đống Đa, thành phố Hà Nội.
3 z CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Cho đến nay đã có một số công trình nghiên cứu liên quan đến chi BHXH. - Đỗ Văn Sinh (2015), “Quản lý tài chính trong BHXH của Việt Nam - Thực trạng và giải pháp”, luận án tiến sỹ kinh tế, Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh. Tác giả của luận án đã hệ thống hóa và làm rõ hơn những vấn đề lý luận chung về quản lý tài chính trong BHXH Việt Nam, trong đó có nội dung thu, chi BHXH; phân tích, đánh giá thực trạng quản lý thu, chi trong BHXH Việt Nam.
Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý tài chính trong BHXH Việt Nam. - Đào Thế Khoa (2012), “Thực trạng và giải pháp tăng cƣờng quản lý chi tại BHXH Tỉnh Thái Nguyên”, luận văn thạc sỹ quản lý kinh tế, trƣờng đại học Kinh tế quốc dân. Tác giả luận văn đã hệ thống hóa một số vấn đề lý luận chung về quản lý chi BHXH; phân tích đánh giá thực trạng quản lý chi BHXH tại BHXH tỉnh Thái Nguyên. Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cƣờng quản lý chi tại BHXH tỉnh Thái Nguyên.
- Nguyễn Thị Chính (2010), “Hoàn thiện hệ thống tổ chức và hoạt động chi trả các chế độ BHXH ở Việt Nam”, luận án tiến sỹ kinh tế, trƣờng đại học Kinh tế quốc dân. Tác giả của luận án đã đi sâu phân tích những vấn đề lý luận cơ bản về hệ thống tổ chức và hoạt động chi trả các chế độ BHXH; phân tích đánh giá thực trạng hệ thống tổ chức và hoạt động chi trả các chế độ BHXH ở Việt Nam. Đề xuất định hƣớng và một số giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện hệ thống tổ chức và hoạt động chi trả các chế độ BHXH ở Việt Nam. - Ngô Võ Lƣợc (2014), “Phân tích và đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu, chi quỹ BHXH, BHYT bắt buộc tại BHXH tỉnh 4 z Hòa Bình”, luận văn thạc sỹ quản trị kinh doanh, trƣờng đại học Bách khoa Hà Nội.
Tác giả luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về BHXH, BHYT và quản lý thu, chi quỹ BHXH, BHYT bắt buộc, phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý thu, chi BHXH, BHYT bắt buộc tại BHXH tỉnh Hòa Bình. Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện quản lý thu, chi quỹ BHXH, BHYT bắt buộc ở BHXH tỉnh Hòa Bình. - Nguyên Huy Ban (1999), "Chiến lược phát triển BHXH phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2020", đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ. Tác giả đã nghiên cứu mối quan hệ giữa tăng trƣởng kinh tế và phát triển BHXH, việc thực hiện BHXH ở một số nƣớc trên thế giới và thực trạng chính sách BHXH ở Việt Nam.
Đƣa ra những định hƣớng cơ bản để phát triển BHXH ở Việt Nam. - Tác giả Đỗ Minh Cƣơng và Mạc Văn Tiến trong công trình “Góp phần đổi mới và hoàn thiện chính sách bảo đảm xã hội ở nước ta hiện nay” (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996) đã làm rõ một số nội dung của chính sách an sinh xã hội qua việc phân tích: Cơ sở lý luận của bảo đảm xã hội; nhũng quy định của công ước quốc tế về bảo đảm xã hội và kinh nghiệm của một số quốc gia trong việc thực hiện chính sách bảo đảm xã hội; lịch sử hình thành chính sách bảo đảm xã hội ở Việt Nam; vấn đề đổi mới chính sách bảo đảm xã hội nói chung và chính sách an sinh xã hội nói riêng trên các lĩnh vực như BHXH, cứu trợ xã hội, ưu đãi xã hội. Mặc dù vẫn chƣa phân định rõ ràng giữa bảo đảm xã hội với an sinh xã hội song có thể nói, công trình đó đã đƣa ra nhiều luận cứ quan trọng cho việc đổi mới và hoàn thiện chính sách an sinh xã hội nói riêng và chính sách xã hội nói chung ở Việt Nam trong giai đoạn vừa qua. - Cuốn "an sinh xã hội ở Việt Nam hướng tới 2020" (Nxb Chính trị quốc gia, 2012) do tác giả Vũ Văn Phúc chủ biên là tập hợp các bài viết trình bày về:1) Những vấn đề lý luận chung và kinh nghiệm thế giới về an sinh xã hội; 2) Những vấn đề về thực tiễn an sinh xã hội ở nước ta.
Trong bài "an sinh xã hội ở nước ta: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn" tác giả Vũ Văn 5 z Phúc nhấn mạnh "bảo đảm an sinh xã hội trở thành vấn đề trung tâm trong chiến lược phát triển đất nước, bởi việc chăm lo, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân là mục tiêu cao nhất của sự nghiệp xây dựng XHCN ở Việt Nam". Để thực hiện mục tiêu đó, một số tác giả cho rằng Nhà nƣớc cần phải thực hiện nhiều giải pháp khác nhau nhƣ: Tiếp tục quán triệt sâu sắc và vận dụng tốt hơn quan điểm kết hợp hài hoà giữa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội với bảo đảm an sinh xã hội ngay trong từng bước và từng chính sách phát triển; xây dựng và hoàn thiện pháp luật về an sinh xã hội một cách đồng bộ, đồng thời quyết liệt đưa các văn bản vào cuộc sống; phát triển mạnh và đa dạng hoá hệ thống BHXH, BHYT, tiến tới BHYT toàn dân; tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, phát huy vai trò của hệ thống chính trị, v.v… Xuất phát từ những quan điểm nghiên cứu khác nhau về quản lý chi BHXH mà các tác giả có cái nhìn đa chiều, phạm vi rộng hẹp khác nhau, góc độ nghiên cứu khác nhau về quản lý chi BHXH. Nhƣng tựa trung lại, các đề tài nghiên cứu này tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về BHXH, chi BHXH ở Việt Nam nói chung, ở một số địa phƣơng nói riêng Tuy nhiên, nghiên cứu hoạt động quản lý chi BHXH trên địa bàn quận Đống Đa thì chƣa có một công trình nào, một đề tài nào đề cập đến. Kế thừa những nghiên cứu của các tác giả, ở luận văn này tôi tập trung vào nghiên cứu quản lý chi BHXH tại BHXH quận Đống Đa, từ đó đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý chi BHXH ở quận Đống Đa, thành phố Hà Nội.
Cơ sở lý luận về quản lý chi bảo hiểm xã hội 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của chi Bảo hiểm xã hội 1.Các khái niệm có liên quan về Bảo hiểm xã hội BHXH ra đời vào những năm giữa thế kỷ 19, khi nền công nghiệp và kinh tế hàng hóa đã bắt đầu phát triển mạnh mẽ ở các nƣớc Châu Âu. Có thể 6 z nói, BHXH là một trong những loại hình bảo hiểm ra đời khá sớm và đến nay đã đƣợc thực hiện ở tất cả các nƣơc trên thế giới. Trong cuộc sống hàng ngày, con ngƣời không thể tránh khỏi những rủi ro nhƣ: ốm đau, bệnh tật, tai nạn lao động…Trong những trƣờng hợp đó nếu không có thu nhập, ngƣời lao động có thể không đủ khả năng tự phục vụ bản thân mình.
Để giảm bớt và vƣợt qua những khó khăn, con ngƣời cần có những biện pháp phòng ngừa. Và BHXH ra đời với bản chất là bảo hiểm cho thu nhập của những ngƣời tham gia BHXH đã tạo niềm tin cho ngƣời lao động, giúp họ yên tâm sản xuất, góp phần ổn định thu nhập cho bản thân và đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc. Bảo hiểm nói chung hay BHXH nói riêng đều mang lại những lợi ích kinh tế - xã hội thiết thực. Trƣớc hết bảo hiểm góp phần ổn định tài chính cho ngƣời tham gia trƣớc tổn thất do rủi ro gây ra, đề phòng và hạn chế tổn thất giúp cho cuộc sống của con ngƣời an toàn hơn, xã hội trật tự hơn, làm giảm bớt nỗi lo cho mỗi cá nhân, mỗi doanh nghiệp, góp phần ổn định chi tiêu NSNN.
Từ sự cần thiết về BHXH ngƣời ta đã đƣa ra nhiều định nghĩa khác nhau về BHXH cho đến nay vẫn chƣa có một định nghĩa thống nhất mà chủ yếu theo quan niệm của từng nƣớc. Tuy vậy về cơ bản, khái niệm BHXH đƣợc hiểu: “BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho ngƣời lao động khi họ bị mất hoặc giảm khoản thu nhập từ nghề nghiệp do bị mất hoặc giảm khả năng lao động hoặc mất việc làm, do những rủi ro xã hội thông qua việc hình thành, sử dụng một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH và các nguồn thu nhập hợp pháp khác, nhằm góp phần đảm bảo an toàn đời sống của ngƣời lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần đảm bảo an toàn xã hội”. Định nghĩa theo tổ chức lao động thế giới ILO: “BHXH là sự bảo vệ của cộng đồng xã hội đối với các thành viên của mình thông qua sự huy động 7 z các nguồn đóng góp vào quỹ BHXH để trợ cấp trong các trƣờng hợp ốm đau, tai nạn, thƣơng tật, già yếu, thất nghiệp đồng thời chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đông con để ổn định đời sống của các thành viên và đảm bảo an toàn xã hội”. Theo luật BHXH của Việt Nam (năm 2006): “BHXH là sự đảm bảo thay thế hay bù đắp một phần thu nhập của ngƣời lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH” Ở góc độ tài chính, BHXH đƣợc định nghĩa: “Là quá trình thành lập và sử dụng quỹ tiền tệ dự phòng của cộng đồng những ngƣời lao động, có sự bảo trợ của Nhà nƣớc, để san sẻ rủ ro, đảm bảo thu nhập cho họ và gia đình trong những trƣờng hợp cần thiết theo quy định của pháp luật”.
Nhƣ vậy, xuất phát từ nhu cầu của ngƣời lao động, BHXH đã trở thành chính sách xã hội quan trọng của nƣớc ta và hầu hết các nƣớc trên thế giới.