phần mở đầu và kết luận, luận văn có kết cấu gồm 04 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng Quản lý chất thải rắn trên địa bàn Huyện Sóc Sơn thành phố Hà Nội Chƣơng 4: Đề xuất, kiến nghị một số giải pháp giúp hoàn thiện công tác quản lý chất thải rắn trên đại bàn Huyện Sóc Sơn 4 z Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Trải quan hơn 20 năm đổi mới, kinh tế Việt Nam đã đạt đƣợc nhiều thành quả quan trọng, đời sống ngƣời dân ngày càng đƣợc nâng cao. Tuy nhiên, việc nền kinh tế phát triển quá nhanh và nóng đã gây ra nhiều vấn đề về mội trƣờng. Trong đó chất thải rắn là một trong những vấn đề nan giải, đang đƣợc Nhà nƣớc, các tổ chức và toàn xã hội quan tâm.
Trong thời gian qua đã có rất nhiều các nhà nghiên cứu, nhà khoa học thực hiện các nghiên cứu, điều tra, khảo sát liên quan đến chủ đề này. Tiêu biểu có thể kể đến các nghiên cứu ở Viện Môi trƣờng và Tài nguyên. Trong đó, có các đề tài nghiên cứu về hiện trạng, quy hoạch và công nghệ xử lý chất thải rắn nhƣ: Tác giả Nguyễn Thanh Phong với đề tài: “Nghiên cứu đề xuất các giải pháp khả thi xe lý chất thải rắn khu liên hợp Nam Bình dƣơng phục vụ cho phát triển bền vững kinh tế - xã hội tỉnh” đã đƣa ra các công nghệ xử lý CTR gồm các công nghệ tái chế, chôn lấp hợp vệ sinh, xử lý chất thải công nghiệp, nƣớc rỉ rác cho khu liên hợp. Đồng thời xây dựng chƣơng trình quản lý và giám sát chất lƣợng môi trƣờng cho khu liên hợp Nam Bình Dƣơng.
Các trƣờng đại học, các trung tâm nghiên cứu cũng tiến hành các nghiên cứu tƣơng tự nhằm giảm thiểu và xử lý triệt để chất thải rắn. Tác giả Phạm Thị Lâm Tuyền (2005) đã bảo vệ đề tài “Nghiên cứu quy hoạch hệ thống chất thải rắn tại huyện Di Linh – tỉnh Lâm Đồng”. Đề tài đã phân tích và giúp chúng ta thấy rõ các tác động của các hoạt động có liên quan đến chất thả rắn. “Khảo sát, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực quản lý và xử lý chất thải rắn ở Thị xã Gò Công” của tác giả Lê nguyên Kim Ngân (2008) đã đánh giá và đề xuất đƣợc biện pháp thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn cho thị xã Gò Công.
Trƣơng Văn Hiếu (2008) “Nghiên cứu đánh giá hiện trạng và đề xuất quản lý CTR sinh hoạt cho thành phố Tam Kỳ - Quảng Ngãi”. Luận văn đã khảo sát và 5 z đánh giá hiện trạng thu gom CRT và nhận thức của ngƣời dân về CTRSH. Từ những vấn đề hiện trạng thu gom CTR tác giả đã đề xuất giải pháp quản lý CRTSH tại thành phố Tam Kỳ. Những đề tài nghiên cứu về chất thải rắn trong thời gian qua đã góp phần hoàn thiện công tác quản lý chất thải rắn, giải quyết đƣợc một số vấn đề đang đặt ra.
Tuy nhiên, các nghiên cứu chƣa có nhiều giải pháp cụ thể, đồng bộ nhằm ngăn ngừa ô nhiễm môi trƣờng, tiết kiệm năng lƣợng, sử dụng nguyên liệu tái chế, phát triển môi trƣờng bền vững. Đặc biệt chƣa có nghiên cứu nào tìm hiểu đầy đủ về quản lý chất thải rắn tại một huyện ven đô nhƣ Sóc Sơn. Chính vì vậy tác giả lựa chọn đề tài “Quản lý chất thải rắn trên địa bàn huyện Sóc Sơn thành phố Hà Nội” làm luận văn thạc sỹ của mình. Luận văn nhằm đánh giá thực trạng công tác quản lý chất thải rắn trên địa bàn huyện bao gồm công tác thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải, qua đó đề xuất, kiến nghị một số giải pháp giúp hoàn thiện công tác này trong thời gian tới.
Chất thải rắn Khái niệm chất thải rắn Theo quan niệm chung:CTR(Solid Waste – CTR) là toàn bộ các loại vật chất đƣợc con ngƣời loại bỏ trong các hoạt động kinh tế - xã hội của mình (bao gồm các hoạt động sản xuất, các hoạt động sống và duy trì sự tồn tại của cộng đồng v. Trong đó quan trọng nhất là các loại chất thải sinh ra từ các hoạt động sản xuất và hoạt động sống (Nhuệ, 2001). Theo quan điểm mới: CTR là chất thải ở thể rắn, đƣợc thải ra từ quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác. CTR bao gồm CTR thông thƣờng và chất thải rắn nguy hại (CTRNH).
CTR phát thải trong sinh hoạt cá nhân, hộ gia đình, nơi công cộng đƣợc gọi chung là chất thải sinh hoạt. CTR phát sinh từ hoạt động sản xuất công nghiệp, làng nghề, kinh doanh, dịch vụ hoặc các hoạt động khác đƣợc gọi chung là chất thải rắn công nghiệp (CTRCN). CTRNH là CTR chứa các chất hoặc hợp chất có một trong những đặc tính phóng xạ, dễ cháy, dễ nổ, dễ ăn mòn, dễ lây nhiễm, gây ngộ độc hoặc các đặc tính nguy hại khác. 6 z CTR đƣợc thải ra từ mọi hoạt động của đời sống xã hội.
Trong số đó thì nhà dân, khu dân cƣ; bệnh viện, cơ sở y tế và các khu công nghiệp, nhà máy, xí nghiệp dịch vụ thƣơng mại (chợ) là những nơi có lƣợng thải lớn hơn cả. Nguồn phát sinhCTR Nguồn phát sinh, thành phần và tốc độ phát sinh của CTR là cơ sở quan trọng để thiết kế, lựa chọn công nghệ xử lý và đề xuất các chƣơng trình QLCTR.Các nguồn phát sinh CTR bao gồm: - Từ các khu dân cƣ; - Từ các trung tâm thƣơng mại; - Từ các đơn vị, cơ quan, trƣờng học, các công trình công cộng, công trình xây dựng. - Từ các dịch vụ đô thị, bến xe, nhà ga - Từ các khu công nghiệp, cụm, điểm công nghiệp. - Từ các bệnh viện.
CTR trong khu vực đô thị đƣợc phát sinh từ rất nhiều nguồn khác nhau, đặc biệt tại khu vực nhà dân, Chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) chiếm chủ yếu, khu vực công cộng, trung tâm thƣơng mại, xây dựng có số lƣợng CTRCN lớn. Nhà dân, khu Cơ quan, trƣờng Xây dựng dân cƣ học Chợ, bến xe Bệnh viện, cơ sở nhà ga CTR y tế Hoạt động xử lý Khu CN, nhà Giao thông máy, xí nghiệp rác thải Sơ đồ 1.1 Nguồn gốc hình thành CTR 7 z CTR tại các huyện ngoại thành đƣợc xem nhƣ là chất thải cộng đồng, ngoại trừ các chất thải tỏng quá trình chế biến tại các khu công nghiệp và chất thải công nghiệp. Các loại chất thải sinh ra từ các nguồn này đƣợc trình bày chi tiết trong bảng sau: Bảng 1.1 Các loại chất thải rắn tại các huyện ngoại thành Các hoạt động và vị trí Nguồn Loại CTR phát sinh chất thải Chất thải thực phẩm, giấy, bìa cứng, nhựa dẻo, hàng dệt, đồ gia, chất thải vƣờn, Những nơi ở riêng của đồ gỗ, thủy tinh, hộp một hay nhiều hộ gia thiếc, nhôm, kim loại Nhà ở đình. Những căn hộ thấp, khác, tàn thuốc, rác đƣờng vừa và cao tầng,… phố, chất thải đặc biệt (dầu, lốp xe, thiết bị điện,…) chất sinh hoạt nguy hại.
Giấy, bìa cứng, nhựa dẻo, Cửa hàng, nhà hàng, chợ, gỗ, chất thải thực phẩm, Thƣơng mại văn phòng, khách sạn, thủy tinh, kim loại, chất dịch vụ, cửa hiệu in,… thải đặc biệt, chất thải nguy hại (CTNH),… Giấy, bìa cứng, nhựa dẻo, Trƣờng học, bệnh viện, chất thải thực phẩm, thủy Cơ quan nhà tù, trung tâm Chính tinh, kim loại, chất thải phủ,… đặc biệt, CTNH,… Nơi xây dựng mới, sửa chữa, Xây dựng và phá dỡ san bằng các công trình xây Gỗ, thép, bê tông, đất,… dựng, vỉa hè hƣ hại. 8 z Quét dọn đƣờng phố, làm CTR đặc biệt, rác đƣờng đẹp phong cách, làm sạch phố, vật xén ra từ cây, Dịch vụ đô thị (trù tạm xử theo lƣu vực, công viên và chất thải từ các công viên, lý) bãi tắm, những khu vực bãi tắm và các khu vực tiêu khiển khác. tiêu khiển khác. Quá trình xử lý nƣớc, nƣớc thải và chất thải Trạm xử lý, lò thiêu đốt Khối lƣợng lớn bùn dƣ công nghiệp.
Các chất thải đƣợc xử lý. (Nguồn: George Tchobanoglous, et al, Mc Graw – Hill Inc, 1993) Phân loại CTR Việc phân loại CTR giúp xác định các loại khác nhau của CTR đƣợc sinh ra. Khi thực hiện phân loại CTR sẽ giúp chúng ta gia tăng khả năng tái chế và tái sử dụng các vật liệu trong chất thải, đem lại hiệu quả kinh tế và BVMT.Các loại CTR đƣợc thải ra từ các hoạt động khác nhau nên đƣợc phân loại theo nhiều cách khác nhau. Phân loại theo công nghệ xử lý – quản lý Theo cách phân loại này, CTR đƣợc chi ra các thành phần nhƣ sau: các chất cháy đƣợc, các chất không cháy đƣợc, các chất hỗn hợp.
- Các chất cháy đƣợc:nhƣ giấy, hàng dệt, rác thải, cỏ, gỗ, củi rơm, chất dỏe, da và cao su. - Các chất không cháy đƣợc: Kim loại sắt, Kim loại không phải sắt, Thủy tinh. - Các chất hỗn hợp: Phân loại theo vị trí hình thành:CTR có thể đƣợc phân loại theo vị trí hình thành nhƣ trong nhà, ngoài nhà, trên đƣờng phố, chợ,… Phân loại theo bản chất nguồn tạo thành: - CTRSH: là những chất thải liên quan đến các hoạt động của con ngƣời, nguồn tạo thành chủ yếu từ các khu dân cƣ, các cơ quan, trƣờng học, các trung tâm dịch vụ, thƣơng mại. CTRSH có thành phần bao gồm kim loại, sành sứ, thủy tinh, gạch ngói vỡ, đất, đá, cao su, chất dẻo, thực phẩm dƣ thừa hoặc quá 9 z hạn sử dụng, xƣơng động vật, tre, gỗ, lông gà lông vịt, vải, giấy, rơm rạ, xác động vật, vỏ rau quả,… - CTRCN: là chất thải phát sinh từ các hoạt động sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp.
- Chất thải xây dựng: là các phế thải nhƣ đất, đá, gạch, ngói, bê tông vỡ do các hoạt động phá dỡ, xây dựng công trình,… chất thải xây dựng gồm: - Chất thải nông nghiệp: là những chất thải và mẫu thừa thải ra từ các hoạt động nông nghiệp, thí dụ nhƣ trồng trọt, thu hoạch các loại cây trồng, các sản phẩm thải ra từ chế biến sữa, của các lò giết mổ,… Phân loại theo mức độ nguy hại: Theo mức độ nguy hại CTR đƣợc phân loại thành: CTRNH: bao gồm các loại hóa chất dễ gây phản ứng, độc hại, chất thải sinh học thối rữa, các chất dễ cháy, nổ hoặc các chất phóng xạ, các chất thải nhiễm khuẩn, lây lan,… có nguy cơ đe dọa tới sức khỏe con ngƣời, động vật và cây cỏ. Nguồn phát sinh CTNH chủ yếu từ các hoạt động y tế, công nghiệp và nông nghiêp.