phần mở đầu, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn có 4 Chương Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý chất thải rắn sinh hoạt. Phương pháp nghiên cứu Chƣơng 3. Kết quả nghiên cứu Chƣơng 4.
Các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý CTRSH tại huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh. 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT 1. Cơ sở lý luận về quản lý chất thải rắn sinh hoạt 1. Các khái niệm có liên quan đến đề tài 1.
Một số khái niệm quản lý môi trường Quản lý môi trường là tổng hợp các biện pháp, luật pháp, chính sách, kinh tế, xã hội thích hợp nhằm bảo vệ môi trường sống và phát triển bền vững kinh tế - xã hội quốc gia. Quản lý môi trường là sự tác động liên tục, có tổ chức và hướng đích của chủ thể quản lý môi trường lên cá nhân hoặc cộng đồng người tiến hành các hoạt động phát triển trong hệ thống môi trường và khách thể quản lý môi trường, sử dụng một cách tốt nhất mọi tiềm năng và cơ hội, nhằm đạt được mục tiêu quản lý môi trường đã đề ra phù hợp với pháp luật và thông lệ hiện hành. Như vậy, theo các khái niệm nêu trên quản lý môi trường là quản lý các hoạt động phát triển, thường xuyên diễn ra trong hệ thống môi trường, có tác động tích cực hoặc tiêu cực đến trạng thái ổn định của nó, do con người thực hiện. Quản lý môi trường là quản lý các hành vi của các cá nhân, tập thể con người trong hoạt động sản xuất, sinh hoạt.
là điều tiết các lợi ích hài hòa trên nguyên tắc ưu tiên lợi ích quốc gia và toàn xã hội. Khái niệm chất thải, chất thải rắn sinh hoạt Chất thải là vật chất ở thể rắn, lỏng, khí hoặc ở dạng khác được thải ra từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc hoạt động khác. Chất thải rắn là chất thải ở thể rắn hoặc bùn thải (Quốc hội, 2020). Chất thải rắn sinh hoạt (còn gọi là rác sinh hoạt) là chất thải rắn phát sinh trong sinh hoạt thường ngày của con người (Chính phủ, 2015).
Tóm lại, chất thải rắn sinh hoạt bao gồm mọi thứ ở dạng rắn mà con người không còn sử dụng tới, có ý định hoặc đã vứt đi hoặc loại bỏ. Nguồn gốc chất thải rắn sinh hoạt Chất thải rắn sinh hoạt là những chất thải rắn phát thải trong sinh hoạt từ cá nhân, hộ gia đình, nơi công cộng. Các nguồn chủ yếu phát sinh chất thải rắn sinh hoạt bao gồm: từ các khu dân cư; từ các trung tâm thương mại; từ các cơ quan, trường học, các công trình công cộng; từ các dịch vụ đô thị, công trình xây dựng; từ các trạm xử lý nước thải và từ các ống thoát nước của địa phương; từ các khu công nghiệp, cụm công nghiệp; từ sản xuất nông nghiệp.1 Nguồn gốc phát sinh chất thải Nguồn thải Thành phần chất thải Chất thải rắn sinh hoạt: - Chất thải thực phẩm (chất hữu cơ có khả năng phân hủy Hộ gia đình, sinh học). khu thương - Giấy, bìa car tông.
mại, dịch vụ, - Nhựa. công sở, khu - Cao su. công cộng, các - Rác vườn. hoạt động sinh - Gỗ.
hoạt của cơ sở - Kim loại: nhôm, sắt. sản xuất, khám - Đồ gốm, sành, thủy tinh. chữa bệnh - Chất thải lọ thủy tinh không chứa thành phần nguy hại. - Các loại khác: tã lót, khăn vệ sinh.
Chất thải nguy hại: - Đồ điện gia dụng thải. - Pin thải, bao bì thuốc diệt côn trùng. Dịch vụ công - Vệ sinh đường phố: Chất thải thực phẩm, giấy báo, bìa car cộng tông, giấy hỗn hợp, kim loại, nhựa, vải, xác động vật,. - Cắt tỉa cây xanh: Cỏ, lá cây, mẩu cây thừa, gốc cây.
“Nguồn: Phòng TN&MT huyện, 2020” 7 1. Quản lý chất thải rắn sinh hoạt 1. Khái niệm quản lý chất thải rắn sinh hoạt Quản lý chất lượng môi trường là sự tác động liên tục, có tổ chức, có phương hướng và mục đích xác định của một chủ thể (con người, địa phương, quốc gia, tổ chức quốc tế. Quản lý CTRSH là quá trình phòng ngừa, giảm thiểu, giám sát, phân loại, thu gom, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý CTRSH.
Nội dung quản lý chất thải rắn sinh hoạt * Điểm tập kết, trạm trung chuyển chất thải rắn sinh hoạt: Điểm tập kết, trạm trung chuyển chất thải rắn sinh hoạt là nơi lưu giữ tạm thời chất thải rắn sinh hoạt trước khi được đưa đến nơi xử lý. Điểm tập kết trung chuyển có thể được xây dựng, có thể là một bãi đất trống đã được quy hoạch sử dụng làm nơi tập kết, trung chuyển chất thải rắn sinh hoạt. Điểm tập kết, trạm trung chuyển chất thải rắn sinh hoạt phải có các khu vực khác nhau để lưu giữ các loại chất thải rắn sinh hoạt đã được phân loại, bảo đảm không để lẫn các loại chất thải đã được phân loại với nhau (Quốc Hội, 2020) * Phân loại chất thải rắn sinh hoạt: Phân loại chất thải là hoạt động phân tách chất thải (đã được phân định) trên thực tế nhằm chia thành các loại hoặc nhóm chất thải để có các quy trình quản lý khác nhau. Phân định chất thải là quá trình phân biệt một vật chất là chất thải hay không phải chất thải, chất thải nguy hại hay chất thải thông thường và xác định chất thải đó thuộc một loại hoặc một nhóm chất thải nhất định với mục đích để phân loại và quản lý trên thực tế (Chính phủ, 2015).
Phân loại chất thải rắn sinh hoạt: Hiện nay có rất nhiều tài liệu về việc quản lý CTRSH, nhưng mỗi tài liệu lại có cách định nghĩa về việc phân loại CTRSH khác nhau. Nhìn về tổng quan thì mục tiêu của phân loại CTRSH là 8 để lựa chọn biện pháp xử lý phù hợp, hiệu quả nhất, nhằm giảm tính độc hại của chất thải gây ra cho môi trường và giảm chi phí một cách tối ưu nhất. Việc phân loại chất thải rắn sinh hoạt phải được quản lý, giám sát, tuyên truyền và vận động tổ chức, cá nhân, hộ gia đình chấp hành theo quy định, bảo đảm yêu cầu thuận lợi cho thu gom, vận chuyển và xử lý (Chính phủ, 2015). Chất thải rắn sinh hoạt phát sinh từ hộ gia đình, cá nhân được phân loại theo nguyên tắc như sau: Chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế; Chất thải thực phẩm; Chất thải rắn sinh hoạt khác (Quốc Hội, 2020).
Chất thải thực phẩm: Là loại chất thải sinh ra từ các hoạt động sinh hoạt của các khu dân cư, từ các khu vực thương mại, nhà hàng, chợ, các khu văn phòng vv. Loại chất thải này có thành phần như thịt, cá hư hỏng, thực phẩm rau, củ, quả dư thừa và các thực phẩm khác. Chúng có thành phần hữu cơ cao, là loại chất thải rắn phân hủy nhanh, khả năng thối rữa cao đặc biệt với những khu vực có nhiệt độ và độ ẩm cao, khả năng gây ô nhiễm môi trường lớn do sự phân rã các chất hữu cơ trong thành phần của chúng Chất thải có khả năng tái chế, tái sử dụng: Là các kim loại như sắt, thép, kẽm, đồng, nhôm, giấy, nhựa, cao su, ni lông, thủy tinh…các loại chất thải không có thành phần hữu cơ và không có khả năng tự phân hủy. Tuy nhiên, loại chất thải này hoàn toàn có thể tái chế mà không thải loại vào môi trường trừ khi chúng tồn tại dưới dạng các muối hay ion thì lại gây tác hại rất lớn tới môi trường.
Chất thải rắn sinh hoạt khác: Chất thải rắn là rác, loại chất thải rắn này thường sinh ra ở các khu dân cư, văn phòng, công sở, khu thương mại, nhà hàng, chợ, khu vui chơi giải trí… chủ yếu là các loại giấy, bao bì, carton, palstic, nilon… Thành phần hóa học chủ yếu là các chất vô cơ, xenlulo và các loại nhựa có thể đốt cháy được. 9 Chất thải rắn là sản phẩm của các quá trình cháy, loại chất thải rắn này chủ yếu là tro tàn, các nhiên liệu cháy còn dư lại của quá trình cháy tại các lò đốt hoặc lò hơi. Các loại tro tàn thường sinh ra tại các cơ sở sản xuất công nghiệp, các hộ gia đình khi sử dụng nhiên liệu đốt lấy nhiệt sử dụng cho mục đích khác. Tro sinh ra thường ở dạng bột mịn hoặc là dạng bánh xỉ khi sử dụng than làm nguyên liệu.
Xét về tính chất thì loại chất thải rắn này là vô hại nhưng chúng lại rất dễ gây hiện tượng ô nhiễm môi trường do việc phát sinh bụi. Chất thải độc hại, các chất thải rắn hóa học, sinh học, chất gây phóng xạ, chất cháy, chất dễ gây nổ vv…khi thải bỏ ra môi trường có ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng tới môi trường. Chúng thường được sinh ra từ các nhà máy, các khu công nghiệp mà tại đó các hóa chất được sử dụng làm nguyên liệu cho sản xuất Ngoài ra, rác thải từ các cơ sở y tế như bông băng, kim tiêm, bệnh phẩm cũng là loại chất thải rắn có tính nguy hại lớn tới môi trường, cũng được xếp vào dạng chất thải độc hại. Chất thải sinh ra trong nông nghiệp rất đa dạng và phức tạp.
Chúng bao gồm các loại cây củ, quả bị thải bỏ, các sản phẩm phụ sinh ra trong nông nghiệp… Loại chất thải này thường rất dễ xử lý, ít gây ô nhiễm môi trường. Tuy nhiên, trong quá trình sản xuất nông nghiêp cũng có loại chất thải có tính độc hại cao ảnh hưởng khá lớn tới môi trường như các loại phân bón hóa học, thuốc trừ sâu. Chúng có khả năng gây ô nhiễm môi trường trên diện rộng, nhất là đối với các nguồn nước ngầm và nước mặt. Chất thải rắn sinh ra trong xây dựng, là loại chất thải rắn sinh ra từ các quá trình đập phá, đào bới các công trình xây dựng dân dụng, giao thông, cầu cống… Loại chất thải này có thành phần chủ yếu là gạch đá, sắt thép, bê tông, tre gỗ… thường xuất hiện ở các khu dân cư mới, hoặc các khu vực đang xây dựng.
10 Chất thải rắn sinh ra từ các ống cống thoát nước thải, trạm xử lý nước, chiếm tới 90 - 95% bùn đất từ các loại bụi, đất, cát đường phố, xác động vật, lá cây, dầu mỡ, kim loại nặng… trôi xuống. Nhìn chung, loại chất thải này đa dạng, phức tạp. Ngoài ra còn một loại chất thải rắn khác cũng được phân loại chung đó là bùn thải sinh ra từ các nhà máy xử lý nước, trạm xử lý nước thải, phân rút từ các hầm cầu, bể tự hoại.