Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO NHÂN LỰC Y TẾ BẬC TRUNG CẤP CHUYÊN NGHIỆP 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về nhân lực y tế và quản lý chất lượng đào tạo nhân lực y tế bậc TCCN * Khái niệm về nhân lực Nhân lực được hiểu là nguồn lực của mỗi con người mà nguồn lực này gồm có thể lực, trí lực và những phẩm chất đạo đức - tinh thần tạo nên năng lực mà bản thân con người và xã hội đã, đang và sẽ huy động vào quá trình lao động sáng tạo vì sự phát triển và tiến bộ xã hội. * Khái niệm về nhân lực y tế Nhân lực y tế được Tổ chức Y tế thế giới định nghĩa là “tất cả mọi người tham gia vào các hoạt động chăm sóc và nâng cao sức khỏe”.
Đội ngũ nhân lực y tế có trình độ và kỹ năng là điều kiện tiên quyết đảm bảo cho chất lượng các dịch vụ y tế nói chung và chăm sóc sức khỏe cho nhân dân nói riêng. * Khái niệm về quản lý Song song với các hoạt động riêng lẻ của mỗi cá nhân thì tồn tại những hoạt động mang tính đặc thù có tổ chức, có phối hợp, có điều khiển như một tất yếu khách quan. Hoạt động đặc thù đó được gọi là hoạt động quản lý. Chúng ta cũng thấy xuất hiện những thuật ngữ có mối quan hệ gần gũi với thuật ngữ quản lý như thuật ngữ quản trị, lãnh đạo, điều khiển nhưng chúng không đồng nhất.
Tùy theo cách tiếp cận, tùy theo đối tượng quản lý mà khái niệm đó được định nghĩa khác nhau. Theo Từ điển Tiếng Việt thì “Quản lý” là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định [31, tr. Mác đã viết: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của những khí quan độc lập của nó. Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần có nhạc trưởng” [18, tr.
Theo nghĩa rộng, “quản lý chính là các hoạt động do một hoặc nhiều người điều phối hành động của người khác nhằm thu được kết quả mong muốn” (dẫn theo) [29, tr. 7 Xét tư cách quản lý là một hành động có thể nêu lên một định nghĩa về quản lý như sau: “Quản lí là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra”. Như vậy thì quản lý là hoạt động có các đặc điểm: quản lý là tác động hướng đích, có mục tiêu xác định; thể hiện mối quan hệ giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý - đây là quan hệ không cùng cấp, có tính bắt buộc; quản lý bao giờ cũng là quản lý con người; quản lý là sự tác động mang tính chủ quan nhưng tuân theo quy luật khách quan; quản lý là sự vận động của thông tin; quản lý có khả năng thích nghi giữa chủ thể quản lý với đối tượng quản lý và ngược lại. Hoạt động quản lý có 4 chức năng cụ thể: hoạch định, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra.
Nội dung các chức năng này sẽ được phân tích rõ nét hơn ở phần sau tuy nhiên có thể thấy chức năng kiểm tra có vị trí và vai trò quan trọng nhất trong hoạt động quản lý. Kiểm tra đánh giá sẽ góp phần đổi mới công tác kế hoạch hóa, công tác tổ chức, chỉ đạo cũng như đổi mới cơ chế quản lý, phương pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng quản lý nói chung và quản lý giáo dục, quản lý nhà trường nói riêng. Các yếu tố liên quan đến quản lý là các yếu tố chế độ chính trị; xã hội - môi trường; khoa học tổ chức; quyền uy (quyền lực và uy tín); thông tin và mô hình quản lý tổng quát. * Khái niệm quản lý chất lượng đào tạo Quản lý chất lượng đào tạo là nhiệm vụ trọng tâm, nằm trong công tác quản lý giáo dục nói chung và quản lý nhà trường nói riêng đặc biệt trong công tác quản lý chất lượng đào tạo tại trường TCCN.
Để đạt được mục tiêu giáo dục là “Đào tạo nguồn nhân lực Việt Nam phát triển toàn diện cả về số lượng và chất lượng chuyên môn, đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội”, chủ thể quản lý có thể thực hiện quản lý một cách trực tiếp hay gián tiếp các hoạt động đào tạo. Vì vậy, quản lý chất lượng đào tạo trong nhà trường chính là nội dung, cách thức mà chủ thể quản lý cụ thể hoá và sử dụng có hiệu quả các công cụ quản lý đào tạo trong việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ và mục tiêu giáo dục. Trong quá trình đào tạo, các yếu tố mục đích, nội dung, phương pháp, phương tiện dạy học luôn vận động và kết hợp chặt chẽ với nhau thông qua hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò. Hai hoạt động này được xem là trung tâm của quá trình đào tạo và có tính chất khác nhau nhưng thống nhất với nhau trong mối quan hệ giữa thầy và 8 trò, giữa hoạt động dạy và hoạt động học và chúng cùng lúc diễn ra trong điều kiện cơ sở vật chất, kỹ thuật nhất định.
Đối với các trường TCCN đào tạo nhân lực y tế thì hoạt động quản lý đào tạo còn được nhấn mạnh và chú trọng nhiều hơn bởi tính đặc thù của lĩnh vực chăm sóc sức khỏe. Cách thức và sử dụng các công cụ quản lý của chủ thể đòi hỏi phải chặt chẽ hơn, đầy đủ hơn. Quản lý chất lượng đào tạo nhân lực y tế trong trường TCCN cần quan tâm tới các vấn đề về công tác tổ chức hoạt động tại các phòng thực hành cũng như các hoạt động thực tập tay nghề tại các đơn vị phối hợp ngoài trường với công tác đào tạo tại trường; về công tác bồi dưỡng đội ngũ giáo viên chuyên ngành y tế để nâng cao năng lực chuyên môn cũng như năng lực sư phạm và đặc biệt quản lý công tác tổ chức đánh giá chất lượng dạy và học trong nhà trường. Khái niệm chất lượng đào tạo nhân lực y tế bậc TCCN * Khái niệm về chất lượng Chất lượng luôn được coi là vấn đề đáng quan tâm nhất đối với tất cả các lĩnh vực, các chuyên ngành.
Nhưng khái niệm về chất lượng thì gần như không rõ ràng, nhất quán bởi mỗi người nhận thức theo một kiểu khác nhau. Tùy theo hoàn cảnh, thời gian mà khái niệm chất lượng cũng có những thay đổi. Để đi đến một nhận thức đúng đắn, khoa học về khái niệm “chất lượng” trong lĩnh vực giáo dục đào tạo, trước hết chúng ta cần tìm hiểu một số quan niệm về “chất lượng” trong các lĩnh vực khác như lĩnh vực kinh tế. Có thể nói rằng vấn đề chất lượng trong lĩnh vực kinh tế cho dù ngày xưa hay thời nay luôn là mối quan tâm hàng đầu của các nhà sản xuất kinh doanh và cung cấp dịch vụ.
Mục tiêu sống còn của các doanh nghiệp chính là không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm. Song quan niệm về chất lượng cho đến hiện nay vẫn chưa có sự thống nhất. Nói đến chất lượng thông thường người ta nghĩ đến một cái gì đó mang tính tuyệt đối hoặc tuyệt hảo, khó có thể đạt tới được. Quan niệm về chất lượng của các sản phẩm dịch vụ chính là đáp ứng sự hài lòng của khách hàng.
Tất nhiên không chỉ nghe ý kiến của khách hàng và đáp ứng nhu cầu của họ là đủ mà các nhà sản xuất và cung cấp dịch vụ còn phải lưu tâm giải quyết nhiều vấn đề khác. Hiện nay duy trì chất lượng và nâng cao chất lượng không còn là chuyện mới bởi chất lượng được duy trì ổn định sẽ tạo lòng tin trong khách hàng. Chính thông qua các hình thức kiểm tra, kiểm định 9 chất lượng, những sản phẩm nào đáp ứng được các chuẩn mực của chất lượng thì được lưu hành, những sản phẩm nào không đảm bảo chất lượng thì bị loại bỏ. Để đưa ra một định nghĩa hoàn chỉnh về chất lượng quả thực là điều không đơn giản, mà lý do chính ở chỗ ý tưởng về chất lượng là rất rộng, quan niệm chất lượng nhiều khi mang tính cảm tính và đạo đức nhiều hơn những chỉ số khách quan.
Nên ngay trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh và dịch vụ cũng có cách quan niệm về chất lượng khác nhau. Dưới đây là một vài định nghĩa về chất lượng. 1- Chất lượng là “Tiềm năng của một sản phẩm hay dịch vụ nhằm thoả mãn nhu cầu người sử dụng” (Tiêu chuẩn Pháp - NFX 50 - 109). 2 - Theo định nghĩa của ISO 9000 - 2000 “Chất lượng là mức độ đáp ứng các yêu cầu của một tập hợp các đặc tính vốn có đáp ứng các yêu cầu”.
3 - Theo tổ chức đảm bảo chất lượng giáo dục đại học quốc tế (IQAAHE - International Network of Quality Assurance Agencies in Higher Education), đã đưa ra hai khái niệm chất lượng giáo dục. - Tuân theo các chuẩn quy định. - Đạt được các mục tiêu đề ra. Qua phân tích các quan niệm về chất lượng trong lĩnh vực sản xuất và dịch vụ có thể đi đến định nghĩa như sau: Chất lượng là cái làm hài lòng, vượt qua những nhu cầu và mong muốn của người tiêu dùng.
Muốn có sản phẩm hay dịch vụ có chất lượng thì những sản phẩm hay dịch vụ đó phải đạt được những chuẩn mực đã được định sẵn. Qua việc phân tích trên, một lần nữa khẳng định việc đưa ra khái niệm chất lượng một cách khoa học, chính xác là vấn đề khó, nên trong lĩnh vực giáo dục đào tạo khi muốn đưa ra định nghĩa về chất lượng với đầy đủ nội hàm của nó còn là điều khó hơn nhiều. Dưới đây chúng ta cùng tìm hiểu và phân tích những quan niệm về chất lượng trong giáo dục và đào tạo nói chung và chất lượng đào tạo nhân lực y tế bậc TCCN nói riêng để làm rõ vấn đề trên. * Quan niệm về chất lượng đào tạo nhân lực y tế bậc TCCN Chất lượng đào tạo đã và đang là một trong những vấn đề được quan tâm trong giáo dục nói chung và giáo dục bậc trung cấp chuyên nghiệp nói riêng, đặc biệt 10 là trong giai đoạn phát triển ngày càng sâu rộng của khoa học - công nghệ và đời sống xã hội hiện đại.