Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý nhà nƣớc về hoạt động cai nghiện ma túy Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nƣớc về hoạt động cai nghiện ma túy trên địa bàn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội Chương 3: Quan điểm và giải pháp về quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động cai nghiện ma túy ở huyện Gia Lâm hiện nay 10 Luan van Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ HOẠT ĐỘNG CAI NGHIỆN MA TÚY 1. Khái niệm, đặc điểm và sự cần thiết của QLNN về cai nghiện ma túy 1. Khái niệm về ma túy, nghiện ma túy, cai nghiện ma túy Thuật ngữ "ma túy" xuất hiện ở Việt Nam ban đầu gắn với một sản phẩm dân gian là thuốc phiện, về sau còn đƣợc dùng để chỉ các sản phẩm có đƣợc từ cây cần sa, cô ca và các loại thuốc tân dƣợc gây nghiện khác. Sở dĩ gọi là "ma túy" vì các chất này có tác dụng nhƣ ma thuật, ma quái, nó làm tăng hƣng phấn hoặc ức chế thần kinh, làm cho con ngƣời mê mẩn, ngây ngất không tỉnh táo.
Với cách hiểu này, thuật ngữ "ma túy" đƣợc ghép từ các từ ma thuật, ma quái và túy lúy. Trong tiềm thức của ngƣời Việt Nam, "ma túy" đồng nghĩa với sự xấu xa, tội lỗi cần phải ngăn chặn, loại bỏ khỏi đời sống cộng đồng. Chƣơng trình kiểm soát ma túy quốc tế của Liên hợp quốc (UNDCP) năm 1991 đã xác định: "Ma túy là những chất độc có tính gây nghiện, có nguồn gốc tự nhiên hoặc nhân tạo khi xâm nhập vào cơ thể con ngƣời thì có tác dụng làm thay đổi tâm trạng, ý thức và trí tuệ, làm cho con ngƣời bị lệ thuộc vào chúng gây nên những tổn thƣơng cho từng cá nhân và cộng đồng". Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), "Ma túy là bất kỳ chất gì mà khi đƣa vào cơ thể sống có thể làm thay đổi một hay nhiều chức năng sinh lý của cơ thể"[12].
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự đƣợc Quốc hội thông qua ngày 10/5/1997, Bộ Luật Hình sự năm 1999 đã qui định chất ma túy, tội phạm về ma túy. Ma túy bao gồm nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa, cao cô ca, lá, hoa, quả cây cần sa, lá cây cô ca; quả thuốc phiện khô; quả thuốc phiện tƣơi; heroin; cocain;các chất ma túy khác ở thể lỏng; các chất ma túy khác ở thể rắn [15]. Điều 2 Luật phòng, chống ma túy đƣợc Quốc hội khóa 11 Luan van X kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 09 tháng 12 năm 2000 qui định: “1. Chất ma túy là các chất gây nghiện, chất hƣớng thần đƣợc qui định trong các danh mục do Chính phủ ban hành.
Chất gây nghiện là chất kích thích hoặc ức chế thần kinh, để gây tình trạng nghiện đối với ngƣời sử dụng. Chất hƣớng thần là chất kích thích, ức chế thần kinh hoặc gây ảo giác, nếu sử dụng nhiều lần có thể dẫn tới tình trạng nghiện đối với ngƣời sử dụng”[14,tr 9-10]. Theo Nghị định của Chính phủ số 73/2018/NĐ -CP ngày 15/05/2018 ban hành các danh mục chất ma túy và tiền chất thì hiện nay các chất ma túy gồm 398 chất và 44 tiền chất, chia làm 3 danh mục và 71chất đƣợc phép sử dụng trong kiểm nghiệm và nghiên cứu [21]. Vì vậy có thể quan niệm ma túy là chất có nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp, khi đƣợc đƣa vào cơ thể con ngƣời, nó có tác dụng làm thay đổi trạng thái ý thức và sinh lý của ngƣời đó.
Nếu lạm dụng ma túy, con ngƣời sẽ lệ thuộc vào nó, khi đó gây tổn thƣơng và nguy hại cho ngƣời sử dụng và cộng đồng. Về Nghiện ma túy: Theo Tổ chức Y tế thế giới, OMS – một chất tác động tâm thần có thể gây nên 2 trạng thái là quen và nghiện. Quen: tức là có sự lệ thuộc thuộc về tâm lý – có sự thèm muốn không cƣỡng lại đƣợc, lâu hoặc đến cữ không có nó thì nhớ, thì thèm, ngƣời bứt rứt khó chịu. Nghiện: có đầy đủ 3 đặc tính: - Lệ thuộc về mặt tâm lý mức độ nặng - Có tính dung nạp đòi hỏi tăng dần từ số lƣợng (liều lƣợng) và chất lƣợng.
- Lệ thuộc về sinh lý: vật vã, bứt rứt, rối loạn thần kinh thực vật, tăng giảm cảm giác, mạch nhanh, trụy tim mạnh, cảm giác kiến bò, dòi đục trong xƣơng… - Đây là chỉ điểm của hội chứng cai ma túy làm ngƣời ta không từ bỏ ma túy đƣợc. 12 Luan van Cai nghiện ma tuý: là tổng hợp các biện pháp từ cắt cơn, giải độc, phục hồi sức khoẻ, điều trị các bệnh cơ hội đến các biện pháp điều trị tổng hợp trị liệu nhƣ giáo dục, tâm lý, lao động, giải trí đối với ngƣời nghiện. Việc tiến hành tổng hợp các biện pháp trên, cùng với hoạt động tƣ vấn, hƣớng nghiệp, dạy nghề, tổ chức lao động sản xuất, học tập, các hoạt động văn hoá thể thao [4] nằm trong một quy trình thống nhất của công tác cai nghiện phục hồi. Hoạt động cai nghiện, phục hồi có hiệu quả khi chúng ta làm thay đổi nhận thức và chuyển đổi hành vi của ngƣời nghiện, dẫn tới họ từ bỏ đƣợc ma tuý.
Những phương pháp cai nghiện mà các nước trên thế giới đang áp dụng Phƣơng pháp điều trị bằng các thuốc đối kháng với ma tuý. Trong y tế, hiện nay ngƣời ta sử dụng rộng rãi các thuốc nhƣ Nalocphin, Naloxon để gây ra các tác dụng dƣợc lý đối kháng với tác dụng của ma tuý nhƣ làm giảm hoặc mất hẳn tác dụng của các chất tác động hệ thần kinh gây nghiện, làm mất các triệu chứng giảm đau, sảng khoái, suy giảm hô hấp, táo bón, co thắt đƣờng 13 Luan van mật, coa thắt đƣờng tiết niệu, giảm huyết áp. Tuy nhiên hiện nay giá thành các loại thuốc này rất cao[5]. Phƣơng pháp“lấy độc trị độc”: là phƣơng pháp dùng các thuốc methadone, lacetyl methadone và propoxyphen là các chất gây nghiện cùng nhóm nhƣng có tác dụng dài hơn và độc tính thấp hơn.
Ngƣời ta sẽ cho những ngƣời nghiện ma tuý dùng liều nhỏ dần cho đến khi cắt cơn nghiện. Methadone là thuốc giảm đau có tác dụng từ 8-12 giờ, trong khi đó morphin chỉ có tác dụng từ 4-5 giờ. Để cai nghiện, chỉ cần cho ngƣời nghiện dùng methadone với liều 10-12 mg/ngày, sau đó tuỳ theo thể trạng của từng bệnh nhân mà giảm liều dùng cho đến khi ngƣng hẳn. Việc dụng methadone để điều trị thƣờng trong vòng 21 ngày.
Với những ngƣời nghiện không thể uống methadone thì có thể dùng methadone tiêm dƣới da hay tiêm bắp theo hƣớng dẫn của bác sỹ cai nghiện. Phƣơng pháp này thay thế sử dụng ma tuý bằng một chất khác không gây nghiện hoặc thay thế bằng chất ma tuý nhẹ hơn, ít độc hơn. Tuy vậy, chƣơng trình kiểm soát ma tuý của Liên hợp quốc (UNDCP) cũng lo ngại và không tin tƣởng. Đối với một số nƣớc nhƣ Thuỵ Sỹ, Hà Lan sử dụng phƣơng pháp này khi chủ trƣơng điều trị cai nghiện bằng việc cung cấp chất ma tuý có kiểm soát và trực tiếp cho các con nghiện.
Phƣơng pháp dùng các chất không gây nghiện để cai nghiện : dùng các loại thuốc để điều trị các phản ứng của ngƣời nghiện khi không sử dụng ma tuý nhƣ thuốc an thần, thuốc trị các phản ứng ở đƣờng tiêu hoá. Phƣơng pháp cai khan: ở một số nƣớc Châu Á nhƣ Indonesia, Malaysia, Bruney đã sử dụng thành công phƣơng pháp cai khan. Ngƣời nghiện ma tuý đƣợc đƣa vào các trung tâm cai nghiện và bắt buộc lao động nặng. Kỷ luật sắt của quân đội, cảnh sát, lao động nặng và học tập lý luận của đạo Hồi trong thời gian 2-3 năm sẽ giúp ngƣời nghiện trở về trạng thái cơ thể 14 Luan van bình thƣờng, tái hoà nhập cộng đồng[5].
Đây là phƣơng pháp cai nghiện ma tuý đạt hiệu quả cao hiện nay trên thế giới. Sử dụng các bài thuốc tây y, đông y để cắt các cơn nghiện. Phƣơng pháp trị liệu cộng đoàn : sau khi ngƣời nghiện đã đƣợc dùng thuốc giải nghiện và giải độc họ sẽ đƣợc giáo dục trong một cộng đoàn nhỏ nhƣ gia đình, lớp học, tổ đội,… Bản chất của phƣơng pháp này là tổ chức những ngƣời nghiện ma tuý thành các gia đình nhỏ, có ngƣời phụ trách và quản lý, kiểm tra chặt chẽ. Chữa nghiện bằng phẫu thuật sọ não : Viện Hàn lâm Y học Nga đã công bố thành tựu này.
Trong 34 ngƣời nghiện đƣợc phẫu thuật có 27 ngƣời (chiếm 80%) không trở lại với ma tuý. Chƣơng trình tẩy thanh là các biện pháp giải độc phạm vi rộng, công trình này do một nhà khoa học ngƣời Mỹ nghiên cứu. Ở ngƣời nghiện ma tuý có hai yếu tố chống đối nhau rất cân bằng : một là, chất cặn độc hiện diện thật sự trong cơ thể; hai là, những hình ảnh ấn tƣợng trong tâm trí do hồi tƣởng quá khứ dùng thuốc bị tái kích thích. Nếu chƣơng trình thanh tẩy giải quyết đƣợc một mặt của vấn đề, tức là tẩy sạch đƣợc chất cặn độc của ma tuý thì sẽ điều chỉnh đƣợc cho ngƣời bệnh, khiến cho mặt kia, những hình ảnh ấn tƣợng trong tâm trí không còn bị kích thích thêm nữa… chƣơng trình thanh tẩy là một chế độ tự điều trị đƣợc áp dụng chuẩn xác, gồm những biện pháp sau đây: + Tập thể dục bằng cách chạy bộ để kích thích tuần hoàn máu làm cho máu tƣới sâu hơn vào bên trong các mô để tách bóc ra các cặn độc bám đọng lại trong đó.
+ Tắm hơi theo chỉ dẫn. + Dùng đầy đủ thức ăn uống và chất khoáng để bù đắp lƣợng đã mất theo mồ hôi, giữ cân bằng nƣớc, muối khoáng cho cơ thể 15 Luan van + Dùng đầy đủ các sinh tố để bù đắp lƣợng sinh tố dự trữ của cơ thể bị tiêu hao do tác hại của ma tuý và các chất độc hoá sinh khác. Chế độ ăn bình thƣờng, thêm nhiều rau tƣới, thêm nhiều dầu ăn để loại bỏ, thay thế chất béo của cơ thể đã bị biến đổi do ảnh hƣởng của các chất độc. +Thời gian biểu sinh hoạt cá nhân đúng đắn, có đủ thời gian ngủ và nghỉ ngơi bình thƣờng.
Những phương pháp chính cai nghiện ma tuý ở nước ta hiện nay Phƣơng pháp cai nghiện bằng luyện tập, thƣ giãn và tự ám thị kết hợp châm cứu: Đây là phƣơng pháp giúp cho ngƣời nghiện vƣợt qua tác động tâm lý, sinh lý của trạng thái nghiện. Gần đây các nhà khoa học đã chế tạo đƣợc các chất moocphin nội sinh. Bằng phƣơng pháp châm cứu cũng giúp cơ thể tự tiết ra các chất moocphin nội sinh, giúp ngƣời nghiện vƣợt qua cơn nghiện lúc đầu, sau đó ít dần và đi đến khỏi hẳn.