Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC PHÁT TRIỂN MỐI QUAN HỆ GIỮA NHÀ TRƯỜNG, GIA ĐÌNH VÀ CỘNG ĐỒNG CHO GIÁO VIÊN TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON THEO CHUẨN NGHỀ NGHIỆP 1. Tổng quan nghiên cứu của đề tài 1. Hướng nghiên cứu về hoạt động bồi dưỡng cho giáo viên mầm non 1. Hướng nghiên cứu về hoạt động bồi dưỡng cho giáo viên Tác giả Michel Develay (1998) đã đề cập đến vấn đề đào tạo và bồi dưỡng giáo viên rất cụ thể và chi tiết.
Theo tác giả: Vấn đề đào tạo, bồi dưỡng là việc làm thường xuyên của nhà trường và bản thân mỗi giáo viên. Tác giả Michel Develay cho rằng việc đào tạo giáo viên mà không làm cho giáo viên có trình độ cao về năng lực tương ứng không chỉ với các sự kiện, khái niệm, định luật, định lý, hệ biến hóa của môn học đó, mà còn cả với khoa học luận là không thể được. Nghiên cứu về quản lý, đào tạo và phát triển đội ngũ giáo viên trong khu vực và trên thế giới hiện nay có rất nhiều tác giả như: Eleonora Vilegas (1998); Glatthor (1995); Gause (2000); Walling (2000); Cobb (1999); Grosso de Leon (2001) và nhiều tác giả khác đã tập trung vào bốn hướng nghiên cứu sau: 1) Nghiên cứu về các mô hình, kinh nghiệm thực tiễn và phát triển nghề nghiệp giáo viên; 2) Các hoạt động hỗ trợ thực tiễn để phát triển nghề nghiệp giáo viên; 3) Cải tiến các kỹ năng và tăng cường hiểu biết về nghề nghiệp; 4) Phát triển nghề nghiệp cho giáo viên như là một yêu cầu của tiến trình cải cách giáo dục. Tại Hội thảo ASD Armidele năm 1985 do UNESCO tổ chức đã đề cập rất nhiều đến vai trò của giáo viên trong thời đại mới.
Các báo cáo tại hội thảo 6 này cho rằng giáo viên phải là người thiết kế, tổ chức, cổ vũ, canh tân. Để giáo viên làm tốt nhiệm vụ này, đòi hỏi nhà trường và bản thân mỗi giáo viên phải nâng cao chất lượng của giáo viên, cụ thể: Các tác giả này cho rằng: Con đường tốt nhất để đáp ứng các yêu cầu nêu trên là: Mỗi người giáo viên phải tự đào tạo, tự bồi dưỡng. Nhà trường phải là nơi hỗ trợ cho giáo viên tự đào tạo, tự bồi dưỡng. Hai tác giả tại Trường Đại học Paris V và Đại học Geneve là Pierre Besnard và Bernard Lietard đã cùng xuất bản cuốn “Đào tạo và bồi dưỡng thường xuyên”.
Trong cuốn này, các tác giả đã làm rõ một số nội dung về công tác đào tạo và bồi dưỡng thường xuyên: Ý nghĩa, vai trò, mục đích, nội dung và phương pháp đào tạo và bồi dưỡng thường xuyên. Đồng thời, các tác giả đã bàn rất sâu về vai trò chủ động, tích cực và sáng tạo của người giáo viên trong công tác tự đào tạo, tự bồi dưỡng. Tác giả Jaques Nimier thì cho rằng việc đào tạo tâm lý là nhiệm vụ của tất cả các lĩnh vực nghề nghiệp. Đặc biệt trong cuốn “Giáo viên rèn luyện tâm lý” [73], tác giả cho rằng mỗi giáo viên phải được đào tạo, bồi dưỡng rất chuyên sâu khi còn học ở trường đại học và khi tham gia dạy học phải tự rèn luyện tâm lý của mình.
Việc tự rèn luyện của giáo viên bao gồm: Làm chủ tâm lý trước đám đông, cách thuyết phục học sinh và người khác, xử lý các vấn đề về căng thẳng tâm lý, giáo dục học sinh cá biệt… Tại Trung Quốc, các tác giả lại quan niệm việc đào tạo và bồi dưỡng giáo viên thực sự là “máy cái” của toàn bộ ngành GD&ĐT; là cơ sở nền tảng cho việc dạy dỗ thế hệ mới, đào tạo nên những con người có tư tưởng đạo đức tốt. Tại Pháp, các tác giả và quan chức giáo dục quan niệm rằng giảng dạy là nghề đòi hỏi có trình độ chuyên sâu và được đào tạo về nghề nghiệp rất cao. Ngành GD&ĐT của Pháp rất chú trọng đến công tác bồi dưỡng, đào tạo đội ngũ giáo viên. Họ chia làm 3 hướng chủ yếu sau đây: 7 Coi trọng việc tự nâng cao trình độ nghề nghiệp của giáo viên.
Tạo ra sự phù hợp của công việc đối với tất cả giáo viên, đặc biệt là đối với giáo viên dạy các môn mà lĩnh vực đó luôn có sự phát triển mạnh mẽ và các thiết bị trở nên lạc hậu. Định kì xác định những kiến thức sẽ phải đưa vào chương trình tổng thể bồi dưỡng và tổ chức bồi dưỡng giáo viên. Như vậy, bồi dưỡng và đào tạo giáo viên là vấn đề được ngành GD&ĐT Pháp rất coi trọng và đầu tư ưu tiên; họ có hệ thống bồi dưỡng và đào tạo giáo viên thống nhất từ Trung ương đến các địa phương. Cũng liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu này, tác giả Lê Thị Thu Huyền [11] đã tập trung nghiên cứu vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên THPT thành phố Đà Nẵng trong bối cảnh hiện nay.
Đây cũng là một vấn đề của thực tiễn giáo dục cần được nghiên cứu một cách nghiêm túc và sâu sắc, tác giả đã xác định được định hướng phát triển giáo dục THPT của thành phố Đà Nẵng dựa trên cơ sở định hướng phát triển kinh tế-xã hội và thực trạng hiện tại của ngành GD&ĐT Đà Nẵng. Từ đó, tác giả đã đề xuất được 6 giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả phát triển đội ngũ giáo viên THPT thành phố Đà Nẵng trong bối cảnh hiện nay. Trong 5 giải pháp do tác giả đề xuất, giải pháp đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng, đào tạo lại giáo viên là giải pháp then chốt, có giá trị khoa học và thực tiễn rất cao đối với việc nghiên cứu quản lý BDCM cho giáo viên THCS trên địa bàn thành phố Hà Nội. Một trong những tác giả quan tâm nghiên cứu vấn đề bồi dưỡng giáo viên là Nguyễn Phước Bảo Khôi.
Trong bài viết “Một số ý kiến về công tác bồi dưỡng giáo viên”, tác giả đã xác định tầm quan trọng của công tác bồi dưỡng giáo viên là: Bồi dưỡng giáo viên là công tác mang tính chiến lược, phải làm thường xuyên, liên tục, lâu dài và còn mang tính cấp bách bởi nhà trường phải thực hiện ngay những yêu cầu của năm học, những chỉ đạo của ngành nhằm nâng cao chất lượng giáo dục như đổi mới chương trình, sách 8 giáo khoa, phương pháp dạy học…Tác giả cũng cho rằng: Việc đánh giá giáo viên dựa trên tiêu chuẩn nghề nghiệp (gồm 6 tiêu chuẩn với 25 tiêu chí) khiến giáo viên không dễ dàng hoàn thành nhiệm vụ theo đúng yêu cầu. Tác giả Nguyễn Phước Bảo Khôi cũng đã khảo sát, đánh giá thực trạng bồi dưỡng giáo viên trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2009 - 2013, cụ thể ở một số trường THPT. Trên cơ sở đó, tác giả đã đưa ra một số ý kiến về công tác bồi dưỡng giáo viên như sau: Kết hợp đào tạo ban đầu và đào tạo liên tục, bồi dưỡng song song cả chuyên môn và nghiệp vụ. Theo quy định của Bộ GD&ĐT, mỗi giáo viên được BDCM với thời lượng là 120 tiết/năm; trong đó 50% dành cho BDCM và NVSP; 50% dành cho bồi dưỡng cập nhật những tri thức mới và quyết định chỉ đạo của ngành và địa phương; Chuyển biến hình thức bồi dưỡng; bồi dưỡng tại nơi làm việc cần phát triển thay thế bồi dưỡng tập trung theo cụm.
Tác giả cho biết việc cải thiện chất lượng sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học là rất quan trọng vì nó tập trung vào việc phân tích, thảo luận làm rõ nội dung và phương pháp dạy học đối với bài học đó. Từ đó giúp giáo viên tổ chức bài học đúng trọng tâm và biết lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp và hiệu quả. Tác giả khẳng định để hoạt động BDCM được hiệu quả, nên phát triển hình thức bồi dưỡng tại cơ sở. Vì hình thức bồi dưỡng này sẽ giảm chi phí trong việc triển khai, tập huấn, góp phần xây dựng tinh thần cộng tác, làm việc theo tổ nhóm và khuyến khích giáo viên làm việc tích cực để thực hiện tốt nhiệm vụ của mình.
Khi đề cập đến việc tăng cường sự tương tác giữa giáo viên (bộ môn phương pháp giảng dạy) các trường đại học sư phạm với tổ chuyên môn các trường trung học trong hoạt động chuyên môn, tác giả cho biết: Sự tương tác này sẽ giảm thiểu sự “lệch pha” giữa công tác đào tạo của các trường đại học sư phạm với thực tiễn tại các trường trung học. Tác giả Nguyễn Phước Bảo Khôi xác định việc bồi dưỡng giáo viên tại cơ sở thông qua những hoạt động 9 chuyên môn có định hướng cụ thể và sự tham gia tích cực của giáo viên các trường đại học sư phạm sẽ giúp khắc phục tốt nhất hạn chế kinh nghiệm thuần túy của giáo viên phổ thông cũng như lý luận thuần túy của giáo viên ngành sư phạm. Tất yếu điều này chỉ thật sự mang lại hiệu quả cao khi nó trở thành nhu cầu, có sự tự nguyện, tự giác của các đối tượng liên quan. Hướng nghiên cứu về hoạt động bồi dưỡng cho giáo viên mầm non Hoàng Thị Hải Quế (2019) cho rằng: Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT hiện nay, vai trò của giáo viên nói chung, giáo viên MN nói riêng lại càng quan trọng.
Trong thực tiễn, đội ngũ giáo viên luôn là lực lượng nòng cốt của sự nghiệp GD, là nhân tố chủ đạo quyết định chất lượng GD. Vì vậy, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu đổi mới GD vừa là mục tiêu, vừa là động lực và được coi là một trong những yếu tố quan trọng để thực hiện thành công sự nghiệp đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT và hội nhập quốc tế. Chiến lược phát triển GD giai đoạn 2012-2020 cũng xác định “Phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lí (QL) GD”, đủ sức thực hiện đổi mới GD là giải pháp then chốt. Trong bối cảnh đó, đề xuất giải pháp đổi mới nội dung, phương pháp bồi dưỡng giáo viên MN đáp ứng yêu cầu cuộc Cách mạng công nghiệp (CMCN) 4.0 và hội nhập quốc tế là hết sức cần thiết.
Việc triển khai bồi dưỡng giáo viên MN trong thời gian qua đã được ngành GD-ĐT quan tâm thực hiện từ khâu xây dựng chương trình, kế hoạch, đến việc tổ chức bồi dưỡng, cơ bản đáp ứng được các yêu cầu cấp thiết cần bồi dưỡng đối với đội ngũ giáo viên. Công tác bồi dưỡng giáo viên MN nhận được sự quan tâm của lãnh đạo các địa phương, lãnh đạo ngành, cán bộ QL các nhà trường và sự tham gia nhiệt tình, trách nhiệm của đội ngũ giáo viên.