CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỔ CHỨC DẠY HỌC CỦA GIÁO VIÊN THEO HƯỚNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TẠI CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Nâng cao trình độ giáo dục, sư phạm là hoạt động được cập nhật thường xuyên, liên tục dựa trên xu hướng phát triển của xã hội. Vì vậy, để nâng cao chất lượng giáo dục theo hướng hiện đại, nhiều quan chức, chuyên gia giáo dục trong và ngoài nước đã bàn về việc đào tạo, nâng cao năng lực giảng dạy của giáo viên. Có nhiều tác giả ở nước ngoài đã đề cập đến vấn đề phát huy và quản lý năng lực giảng dạy của giáo viên tiêu biểu.
Linda Darling - Hammond, Maria E. Gerli Schirm và Marios Papaevripidou. Michael Fullan, Andy Hargreaves. Ngoài ra, ở nước này còn có rất nhiều người đã nâng cao năng lực giảng dạy của giáo viên như ông Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đặng Quốc Bảo, Đặng Thành Hưng, Trần Bá Hoành, Vũ Trọng Rỹ Có nhiều tác giả đã đề cập đến vấn đề cải tiến và quản lý.
Nguyễn Thanh Bình; Nguyễn Thị Tuyết; Nguyễn Hữu Dũng; Trần Thị Hải Yến… Vấn đề nghiên cứu về quản lý hoạt động phát triển năng lực giáo viên đại học đã thu hút được sự quan tâm lớn và được nhiều nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế nghiên cứu chuyên sâu để tìm ra những giải pháp thiết thực nhằm không ngừng nâng cao chất lượng giáo viên bậc phổ thông. Mỗi tác giả là mỗi góc nhìn nghiên cứu khác nhau, nhưng tựu chung lại, họ đều đi sâu nghiên cứu vào các mục tiêu, nội dung, biện pháp, cách thức quản lí bồi dưỡng năng lực cho đội ngũ GV mang tính lý luận. Các công trình, đề tài nghiên cứu trong lĩnh vực này có thể kể đến công trình “Đào tạo và hỗ trợ giáo viên” của tác giả Lê Trần Lâm, nghiên cứu “Về kỹ năng 8 giảng dạy của học sinh” của tác giả Nguyễn Quang Uẩn và điển hình hơn là cuốn “Vấn đề - Lý thuyết của giáo viên” v. Trong phần “Nghiên cứu thực tiễn” của tác giả Trần Bá Hoành (2006) [24], phần lớn nội dung nghiên cứu được dành cho việc thảo luận về bồi dưỡng và thăng tiến việc làm.
Các nghiên cứu đáng chú ý về chủ đề này trong đó có “Phát triển năng lực nghề nghiệp của giáo viên đại học thông qua nghiên cứu giáo dục” [17] của tác giả Đặng Thị Hồng Đoàn. “Phát triển năng lực nghề nghiệp của giáo viên đại học qua giờ học trên lớp” - Hội thảo khoa học quốc tế do Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức vào tháng 12 năm 2009. Chủ đề nâng cao năng lực giảng dạy của giáo viên được nhiều nhà nghiên cứu, lý luận giáo dục trong nước quan tâm, trong đó có: Trường Đại Đức, Nguyễn Tiến Đạt, Trần Khánh Đức, Phạm Minh Hạc, Trần Bá Hoành. Các tác giả thực hiện các cách tiếp cận khác nhau về hiệu quả hoạt động và kỹ năng chuyên môn trong đào tạo và phát triển giáo viên.
Tác giả Trần Khánh Đức đề xuất hàng loạt giải pháp mới đào tạo, hỗ trợ giáo viên theo nhu cầu thời đại mới. Tác giả Nguyễn Thu Hà (2002) trình bày một số nội dung cơ bản liên quan đến việc đào tạo giáo viên tiểu học dựa trên thực tiễn. Tính đến năm 2011, có một số đề tài nghiên cứu liên quan đến việc nâng cao năng lực giảng dạy của các nhóm giáo viên khác. Chẳng hạn, ông Hồng Hà, tác giả đề tài “Bồi dưỡng giáo viên theo yêu cầu giáo dục phân biệt ở trường phổ thông”, ông Dư Thế Hùng và ông Nguyễn Văn thuộc nhóm tác giả.
Nhiều bài viết lý luận khác đã được đăng trên báo, tại các hội thảo khoa học về giáo dục giáo viên và trong các tổ chức đào tạo giáo viên. Vũ Ngọc Anh, Cao Tuấn Anh, Nguyễn Hữu Dũng, Chu Xuân Dũng, Phạm Ngọc Hải, Vũ Hạnh, Nguyễn Dương Hoàng , Trần Diên Hiền,. “Các cơ sở giáo dục trung học phổ thông theo chuẩn nghề nghiệp” của tác giả Trần Thị Hải Yến Cùng với các công trình sư phạm như “Quản lý và phát huy năng lực giảng dạy của giáo viên” (2015), một nghiên cứu của nhóm Phạm Văn Sơn và Nguyễn Thị Tuyết “Quản lý và phát huy đội ngũ giáo viên-quản trị viên” (2015) Đổi mới” (2015). Bài viết này đăng trên Tạp chí 9 Giáo dục mô tả mục tiêu, nội dung và hình thức đào tạo cũng như hỗ trợ cho giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục dựa trên cách tiếp cận dựa trên kỹ năng.
Hội thảo khoa học toàn quốc do Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo tài trợ. Chủ đề là “Đào tạo giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục về đổi mới giáo dục” (195). Tuy nhiên, ít tác giả tập trung nghiên cứu và vận dụng cho GV bậc phổ thông nói chung. Các công trình nghiên cứu đề cập đến nội dung đào tạo, bồi dưỡng GV cấp tiểu học còn ít, nội dung nghiên cứu chủ yếu là bồi dưỡng về chuyên môn nhà giáo (kiến thức, kĩ năng), bồi dưỡng về kỹ năng ngoại ngữ, tin học.
Đây là nội dung rất quan trọng trong công tác đào tạo giáo viên. Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội và giáo dục hiện nay, nội dung này là cần thiết để giáo viên có thể hoàn thành đầy đủ nhiệm vụ của mình và đáp ứng nhu cầu đổi mới giáo dục tiểu học. Có thể đáp ứng yêu cầu giáo dục xã hội và xã hội. Về hình thức bồi dưỡng, việc bồi dưỡng (học thường xuyên) phải đa dạng, phong phú về nội dung, đáp ứng nhu cầu và khả năng ngân sách của địa phương.
Các tác giả nghiên cứu theo hướng này gồm có Trần Khánh Đức, Nguyễn Thanh Bình, Claude Allegre, Lê Ngọc Hùng. Ngoài những hình thức được coi là bồi dưỡng “truyền thống” như bồi dưỡng chuyên sâu và không chuyên sâu, bồi dưỡng ngắn hạn và bồi dưỡng từ xa. Nội dung này được trình bày trong bài viết của hai tác giả: Đặng Quốc Bảo và Phạm Đỗ Nhật Tiến. Nhiều tác giả như ông Nguyễn Minh Dương, ông Vũ Quốc Trọng, ông Trần Bá Hoàng cũng đề xuất nhiều hình thức tổ chức đào tạo.
Đồng thời, nhiều tác giả khẳng định khi giáo viên tích cực tham gia các hoạt động đào tạo, hỗ trợ thì kết quả tích cực mới được đảm bảo. Đồng thời, hoạt động chuyên môn là một hình thức đào tạo giáo viên hiệu quả ở bất kỳ trường học nào. Hiện nay hình thức bồi dưỡng trực tuyến được đề cao và đánh giá là phù hợp với xu hướng phát triển của xã hội đã được thể hiện trong nghiên cứu của tác giả Nguyễn Quang Giao, Nguyễn Minh Tuấn… Trong nghiên cứu của tác giả Nguyễn Hữu Độ đã kết luận rằng: Bồi dưỡng và phát triển năng lực chuyên môn cho GV theo mô hình nghiên cứu bài học sẽ đạt hiệu quả hơn so với các hình thức bồi dưỡng truyền thống khác. Hình thức 10 bồi dưỡng cần đa dạng, đôi khi cần bồi dưỡng quy mô lớn, đôi khi bồi dưỡng được thực hiện theo nhóm chuyên ngành và đôi khi chỉ cần bồi dưỡng một số ít người.
Đặc biệt, hình thức bồi dưỡng theo nhóm chuyên môn và quan sát thảo luận trong lớp là những chủ đề được chúng tôi đang tập trung nghiên cứu và áp dụng vào các trường tiểu học hiện nay. Về phương pháp đào tạo, đây là một trong những chủ đề được nhiều tác giả quan tâm trong công tác đào tạo giáo viên, công chức và được phản ánh trong nhiều chuyên đề. Ngoài vấn đề đổi mới phương pháp đào tạo và hỗ trợ hiệu quả cho giáo viên như đề cập trong nghiên cứu, việc phát huy nội lực cũng rất quan trọng hiện nay. Tác giả Phạm Đức Bách đưa ra phương pháp phát triển năng lực dạy học cho GV một cách hữu hiệu thông qua hoạt động trao đổi trong sinh hoạt chuyên môn, hay học tập trải nghiệm.
Tuy nhiên, vì mục tiêu khác nhau cho nên việc nghiên cứu bồi dưỡng thống nhất thông qua tổ chuyên môn được đề cập ít, chưa mang tính thống. Do vậy, vấn đề phương pháp bồi dưỡng GV cần được quan tâm nhiều hơn, vấn đề phát triển năng lực nghề nghiệp cần được chú trọng và quán triệt trong công tác phát triển đội ngũ GV nói chung và công tác quản lý bồi dưỡng GV nói riêng. Việc đào tạo và phát triển kỹ năng giảng dạy của giáo viên trong nước luôn được ưu tiên hàng đầu. Trong quá trình thực hiện, Bộ Giáo dục và Đào tạo, tại Thông tư 26/2012/TT-BGDDT ngày 10/7/2012, đã thiết lập việc đào tạo thường xuyên về hình thức, hồ sơ, tài chính, kế hoạch cũng như các quy định về đánh giá, đánh giá định kỳ.
đã được phát hành. Đánh giá kết quả đào tạo. Đào tạo được công nhận. Bổ sung và thay thế các quy định đào tạo tiêu chuẩn định kỳ trước đây.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã nêu rõ giáo viên phải có trách nhiệm học tập và rèn luyện suốt đời để nâng cao năng lực giảng dạy của mình. Công tác lãnh đạo và đào tạo giáo viên đã được đề cập nhiều lần trong đề tài nghiên cứu phát triển giáo viên. Nhóm tác giả Bùi Văn Quân và Nguyễn Ngọc Cầu với đề tài nghiên cứu “Một số cách tiếp cận trong nghiên cứu và phát triển giáo viên” [32], đề cập đến ba cách tiếp cận trong nghiên cứu và phát triển xây dựng đội ngũ giáo viên. Trong nghiên cứu này, các tác giả nhấn mạnh rằng: Việc lựa chọn 11 phương pháp tiếp cận phụ thuộc vào nhận thức lý thuyết của nhà nghiên cứu và phân tích về thực tiễn giáo dục hiện tại hoặc quyết định của nhà quản lý.
Các chiến lược cải thiện việc quản lý giảng dạy của giáo viên được mô tả trong nghiên cứu học thuật về phát triển giáo viên [33]. Các biện pháp thúc đẩy và quản lý đào tạo giáo viên đã được thể hiện trong hàng loạt dự án nghiên cứu về phát triển giáo viên ở các trường trung học. Ngoài ra còn có công trình khoa học “Bồi dưỡng và phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục trong thời kỳ đổi mới” [4] của tác giả Thân Văn Quân. Tóm lại, các biện pháp đào tạo, hỗ trợ giáo viên nhằm nâng cao chất lượng dạy và học đã được nhiều tác giả đề xuất ở các đề tài nghiên cứu khác nhau về phát triển giáo viên.
Nhìn chung phù hợp với đặc điểm, chủ đề, nội dung nghiên cứu và góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên. Tuy nhiên, các biện pháp đào tạo và hỗ trợ trong nghiên cứu về lãnh đạo và đào tạo giáo viên thường được lấy làm chủ đề nghiên cứu trong phát triển giáo viên.