Chương 1. Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên tiểu học đáp ứng Chương trình GDPT 2018. Thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên tiểu học đáp ứng Chương trình GDPT 2018 ở Thành phố Hồ Chí Minh. Biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên tiểu học đáp ứng Chương trình GDPT 2018 ở Thành phố Hồ Chí Minh.
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN TIỂU HỌC ĐÁP ỨNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu về hoạt động bồi dưỡng giáo viên Hoạt động bồi dưỡng giáo viên luôn là một vấn đề quan trọng trong quá trình nâng cao chất lượng giáo dục, được nhiều nhà khoa học giáo dục trên thế giới và Việt Nam quan tâm nghiên cứu. Các công trình này nhấn mạnh tầm quan trọng của hoạt động bồi dưỡng nhằm phát triển chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên gắn liền với lý luận về phát triển nguồn nhân lực.
Có thể kể tên các công trình nghiên cứu điển hình về hoạt động bồi dưỡng giáo viên cụ thể như sau: a. Về mục tiêu bồi dưỡng Dutto.G chỉ ra rằng: Giáo viên là người giỏi về chuyên môn và có thể học liên tục, suốt đời. Giáo viên có thể xác định được các điểm mạnh, điểm yếu và có nhu cầu bồi dưỡng năng lực cho bản thân. Từ đó, mục tiêu bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên sẽ tập trung vào việc xác định các năng lực cần hình thành cho giáo viên để xây dựng được chính sách bồi dưỡng, chương trình đào tạo và huấn luyện cho giáo viên hình thành các năng lực đó [60].
Theo quan điểm học tập suốt đời, UNESCO đã nêu: “Giáo dục phải được tổ chức xoay quanh bốn trụ cột của kiến thức đó là: Học để biết; Học để làm; Học để cùng chung sống; Học để tự khẳng định mình” [75]. Muốn thực hiện các trụ cột trên thì người giáo viên phải hình thành được các năng lực tương ứng. Công tác bồi dưỡng năng lực cho giáo viên cần đạt mục tiêu là giúp giáo viên ngày càng phát triển các năng lực như: năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội, năng lực cá thể. Nguyễn Thị Tuyết khẳng định về mục tiêu của bồi dưỡng giáo viên đó là 11 vừa duy trì, không làm mai một đi những gì đã được tạo ra ở trường sư phạm, vừa bổ sung những khiếm khuyết để lại từ đào tạo ban đầu, vừa cập nhật cái mới [48].
Trần Thị Hải Yến xác định mục tiêu của hoạt động bồi dưỡng giáo viên hiện nay là giúp giáo viên có được sự hiểu biết về nội dung môn học; tri thức sư phạm; tri thức về sự phát triển; hiểu biết về sự khác biệt; hiểu biết về động cơ; có tri thức về học tập; làm chủ được các chiến lược, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học; hiểu biết về đánh giá học sinh; hiểu biết về các nguồn của chương trình và công nghệ; am hiểu và đánh giá cao sự cộng tác và khả năng phân tích, phản ánh trong thực tiễn dạy học [54]. Như vậy, hai tác giả trên đã nêu được mục tiêu cơ bản hiện nay là phải phát triển thường xuyên cho giáo viên năng lực chuyên môn, nghiệp vụ mà họ còn thiếu hụt, giúp cho những người giáo viên này hoàn thành tốt được sứ mạng của mình, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Tuy nhiên, hai tác giả này chưa chỉ ra đâu là mục tiêu trọng tâm và tính chất của mục tiêu đó về sự phù hợp của sự ra đời chương trình - sách giáo khoa mới. Về nội dung bồi dưỡng Theo Michael Fullan và Andy Hargreaves, nội dung bồi dưỡng năng lực cho giáo viên gồm 6 cấp độ: Thứ nhất, phát triển các kĩ năng tồn tại; Thứ hai, thành thạo các kĩ năng dạy học cơ bản; Thứ ba, mở rộng sự linh hoạt chuyên môn; Thứ tư, trở thành chuyên gia; Thứ năm, góp phần phát triển chuyên môn của đồng nghiệp; Thứ sáu, tham gia đưa ra quyết sách giáo dục ở mọi cấp độ [70].
Bernd Meier bàn về nội dung bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho giáo viên cần quan tâm tới việc hình thành các năng lực cụ thể như: năng lực dạy học; năng lực giáo dục; năng lực chuẩn đoán, đánh giá, tư vấn; năng lực đổi mới, phát triển nghề nghiệp và phát triển trường học [55]. Đặng Quốc Bảo, Đỗ Quốc Anh, Đinh Thị Kim Thoa đã bàn về nội dung cần bồi dưỡng giáo viên đó là: Cập nhật nâng cao kiến thức khoa học giáo dục. Nội dung bồi dưỡng kiến thức khoa học giáo dục ưu tiên bồi dưỡng kiến thức, kĩ 12 năng hoạt động giáo dục và dạy học bộ môn [2]. Bùi Minh Đức, Đào Thị Việt Anh, Hoàng Thị Kim Huyền nêu lên các nội dung cần bồi dưỡng giáo viên đó là: trang bị cho giáo viên các năng lực dạy học, đặc biệt kĩ năng quản lý lớp học có sự phân hóa đa dạng về đặc điểm nhận thức, tính cách, phong cách học tập của học sinh, kĩ năng quản lý và duy trì sự ổn định trật tự lớp học khi tổ chức các phương pháp dạy học thực hành, dạy học theo nhóm nhỏ [17].
Như vậy, các tác giả trên đã đi tới đánh giá được nội dung cần bồi dưỡng giáo viên, song mới dừng lại ở việc nêu ra các năng lực cần thiết, mà chưa mô tả cụ thể các năng lực dạy học nào cần thiết để tập trung bồi dưỡng. Về phương pháp bồi dưỡng Michenll Develey nêu ra yêu cầu về phương pháp huấn luyện và bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm cho giáo viên như: Cần đa dạng hóa các phương pháp bồi dưỡng năng lực cho giáo viên, đặc biệt thông qua các phương pháp có tính chất thực tiễn cao là thực hành cá nhân, nghiên cứu bài học, xây dựng bài giảng, thí nghiệm, trải nghiệm; Các phương pháp phải mang được bản sắc nghề nghiệp và khi ứng dụng phải đạt hiệu quả cao [33].Apdulinna nhấn mạnh các phương pháp bồi dưỡng năng lực sư phạm, trong đó có năng lực dạy học bao gồm: phương pháp nghiên cứu tài liệu sư phạm; phương pháp thực thi nhằm hình thành kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo sư phạm; phương pháp luyện tập củng cố kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo sư phạm, phương pháp đánh giá [34]. Như vậy, các nghiên cứu trên đều hướng tới việc nêu ra cách làm và cách thức thực hiện đa dạng với nhiều khía cạnh khác nhau nhằm hình thành nên các năng lực dạy học cho giáo viên. Nguyễn Hữu Dũng đã trình bày việc lựa chọn phương pháp bồi dưỡng phát triển chuyên môn, nghiệp vụ của giáo viên nào phải phụ thuộc vào nhiều yếu tố như trình độ người học; lĩnh vực được đào tạo và mục tiêu học tập; năng lực của giáo viên [14].
Phạm Đức Bách đưa ra phương pháp bồi dưỡng giáo viên 13 một cách hiệu quả là thông qua trao đổi trong sinh hoạt chuyên môn, xem đây là một trong những phương pháp tổ chức tích cực và phù hợp với đặc thù ở các trường phổ thông [1]. Tuy các tác giả đã mô tả được các phương pháp bồi dưỡng giáo viên rất đa dạng, song lại chưa đưa ra được các hướng dẫn sử dụng phương pháp bồi dưỡng như thế nào, phương pháp nào có ưu thế hiệu quả trong công tác phát triển chuyên môn, nghiệp vụ của giáo viên. Về hình thức bồi dưỡng V.Xukhômlinxki bàn về các hình thức bồi dưỡng năng lực cho giáo viên một cách cụ thể như thông qua việc dự giờ của từng giáo viên, coi đó là một hình thức bồi dưỡng năng lực dạy học quan trọng. Bởi thông qua việc quan sát và thăm lớp, các chuyên gia giáo dục có thể góp ý cho người giáo viên đứng lớp những góp ý thực tiễn, uốn nắn được các bất cập, chưa hợp lý trong việc triển khai kế hoạch dạy học trên lớp [52].Hasse đã nêu các hình thức bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên như: trao đổi các hoạt động giữa các trường với nhau, các giáo viên với nhau đồng thời tổ chức chương trình phát triển giáo dục chung cho các cụm trường, các vùng miền; đồng thời tác giả còn nhấn mạnh hình thức tự học, tự bồi dưỡng năng lực dạy học cá nhân, giáo viên phải không ngừng tự đào tạo, tự bồi dưỡng và tự phát triển sự chuyên nghiệp, chuyên môn và năng lực dạy học liên tục [68].
Như vậy, các tác giả đã mô tả khá phong phú về hình thức bồi dưỡng giáo viên. Song chưa chỉ ra được các hình thức nào là hình thức chủ đạo, hình thức nào phù hợp với các đối tượng giáo viên khác nhau. Nguyễn Thanh Bình đã trình bày về hình thức phát triển chuyên môn, nghiệp vụ của giáo viên trong đó đề cập tới các hình thức phát triển chuyên môn, nghiệp vụ của giáo viên như: bồi dưỡng (học tập thường xuyên) với nhiều hình thức, đa dạng, phù hợp với điều kiện kinh tế địa phương; bồi dưỡng tập trung, không tập trung, tại chỗ, từ xa đặc biệt là hình thức tự đào tạo, tự bồi 14 dưỡng và coi đây là “chiến lược của phát triển Giáo dục Việt Nam” [3]. Nguyễn Mạnh Hùng nêu lên một số hình thức phát triển chuyên môn, nghiệp vụ của giáo viên tiên tiến đó là: hình thức bồi dưỡng trực tuyến, hình thức này được cho là phù hợp với xu thế phát triển của xã hội, ngoài ra còn có hình thức bồi dưỡng qua kênh truyền hình, xác định thời gian, kênh phát sóng chương trình khá phù hợp và khả thi [24].
Với các nghiên cứu trên, các tác giả đã đề cập tới hình thức dạy học đa dạng, nhấn mạnh các hình thức bồi dưỡng hiện đại như hình thức trực tuyến, song việc mô tả cụ thể, phù hợp với từng nội dung bồi dưỡng chủ yếu về chuyên môn, nghiệp vụ của giáo viên thì chưa được đề cập. Về đánh giá kết quả hoạt động bồi dưỡng European Commission tán đồng rằng việc thẩm định, đánh giá hoạt động bồi dưỡng giáo viên là vấn đề rất khó khăn đối với các quốc gia đặc biệt là việc xây dựng tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động bồi dưỡng về hoạt động nghiên cứu khoa học của giáo viên. Để cải thiện và nâng cao chất lượng giáo viên cần đảm bảo rằng tất cả các giáo viên đều nhận được thông tin phản hồi, để từ đó điều chỉnh hoạt động tự bồi dưỡng về năng lực dạy học và giáo dục của mình [62].