Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC ĐÁP ỨNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC 2018 1. Tổng quan các nghiên cứu có liên quan 1. Nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm ở trường học Ý tưởng nghiên cứu đưa hoạt động trải nghiệm vào trong chương trình giáo dục phổ thông mang lại luồng gió mới trong giáo dục, giúp học sinh không còn nhàm chán “học vẹt” và kỳ vọng sẽ tạo hứng thú cho học trò bởi sự mới mẻ, gần gũi và thiết thực. Các nhà khoa học, chuyên gia giáo dục đã quan tâm nghiên cứu về việc tổ chức hoạt động trải nghiệm hiệu quả cho học sinh, sinh viên với các khía cạnh khác nhau, như: Về quy trình tổ chức hoạt động giáo dục, tương thích với nguyên lý/chu trình học qua trải nghiệm nhằm phát triển các năng lực của người học, các tác giả đã xác định các bước, chu trình của hoạt động trải nghiệm, đại diện là nghiên cứu của các tác giả Kurt Lewin (1890-1947) với đề tài “T-nhóm và phương pháp phòng thí nghiệm” [34, tr.56]; tác giả David Kolb (1984) với đề tài “Trải nghiệm học tập: Kinh nghiệm là nguồn học tập và phát triển” [35, tr.
Trong đó, các tác giả cho rằng học tập là quá trình trong đó kiến thức được tạo ra thông qua việc chuyển đổi kinh nghiệm, các kinh nghiệm học tập liên quan đến việc áp dụng các thông tin nhận được từ giáo dục đến kinh nghiệm của người học, HS không chỉ tiếp thu kiến thức từ GV mà thông qua các hoạt động trải nghiệm dựa trên những kinh nghiệm hiện có của bản thân để thu nhận thông tin mới trong môi trường học tập thực tiễn và kiểm tra lại bằng kinh nghiệm của mình Các hình thức và biện pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm phù hợp với từng nhóm đối tượng học sinh được tác giả Bùi Ngọc Diệp với bài viết “Hình thức tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông” [9, tr. Đã đưa ra một số hình thức tổ chức các hoạt động trải nghiệm bao gồm: Trải nghiệm trong lớp học, trải nghiệm qua ngoài giờ lên lớp, trải nghiệm thông qua câu lạc bộ,. Nguyễn Thị Kim Dung và Nguyễn Thị Hằng. Trong công trình nghiên cứu “Một số phương pháp tổ 6 chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh phổ thông” (Viện nghiên cứu sư phạm – Trường Đại học sư phạm Hà Nội), 2 tác giả đã đưa ra cái nhìn toàn diện về phương pháp, cách thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong đó theo tác giả Trò chơi: Trò chơi là một hình thức phổ biến của trải nghiệm, được sử dụng trong giáo dục, tiếp thị, giải trí và nhiều lĩnh vực khác nhau.
Các trò chơi có thể bao gồm các hoạt động thể chất, hành động trên điện thoại hoặc máy tính hoặc các trò chơi trên bàn. Những trò chơi này thường được thiết kế để giúp người chơi học hỏi, giải trí, cải thiện kỹ năng của họ hoặc tham gia vào một câu chuyện. Tương tác trực tiếp: Đây là phương pháp trải nghiệm có thể giúp người tham gia trải nghiệm trực tiếp các sản phẩm hoặc dịch vụ. Ví dụ, các cửa hàng có thể tặng quà khuyến mãi cho người dùng đến thử miễn phí các sản phẩm mới, còn trong lĩnh vực du lịch thì khách hàng có thể tham gia các tour tham quan, trải nghiệm để hiểu rõ hơn về địa chỉ điểm.
Các sự kiện đặc biệt: Các sự kiện đặc biệt như hội chợ, triển lãm hay các sự kiện thể thao, âm nhạc, văn hóa, nghệ thuật, giả lập đều là cách để người dùng trải nghiệm sản phẩm hoặc dịch vụ. Khách hàng có thể trải nghiệm trực tiếp sản phẩm hoặc dịch vụ thông qua các khu vực trưng bày, trò chuyện nhóm, các buổi biểu diễn, v. Về các con đường dạy học thông qua tích hợp trải nghiệm trong môn học và trong hoạt động giáo dục đã được các tác giả đề cập như: Đinh Thị Kim Thoa (2014), “HĐTN sáng tạo là hoạt động giáo dục thông qua trải nghiệm và sáng tạo của cá nhân trong việc kết nối kinh nghiệm học được trong nhà trường với thực tiễn đời sống mà nhờ đó các kinh nghiệm được tích lũy thêm và dần chuyển hóa thành năng lực” [24] Trong bài viết “Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông” của tác giả Nguyễn Thị Liên (chủ biên, 2016) được xem là một cuốn cẩm nang quý nhằm chuẩn bị tích cực cho việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông khi đã giúp cho các nhà giáo dục có thể hiểu bản chất cũng như biết cách tổ chức và thiết kế hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông [20, tr. Tác giả Lê Phương Liên và Nguyễn Yến Oanh (2019) với cuốn sách “Tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh tiểu học” đã chỉ rõ nội dung, hình thức, danh mục 7 và những mục tiêu cần đạt được của tổ chức hoạt động trải nghiệm đối với học sinh tiểu học theo chương trình sách giáo khoa mới.
Theo đó, trong chương trình giáo dục phổ thông mới, việc tổ chức các hoạt động cho học sinh là vô vùng quan trọng. Học sinh sẽ kết hợp được một cách hiệu quả giữa lý thuyết và thực hành [19, tr. Tác giả Lê Thị Phương An (2019) với bài viết “Công tác hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường tiểu học trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương đăng” trên Tạp chí Khoa học giáo dục, Số 1, tháng 3/2019, trong đó khẳng định, “HĐTN là hoạt động giữ vai trò rất quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông mới. Cùng với các cấp học khác, giáo dục tiểu học đã và đang rất coi trọng việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho học sinh.
Bài viết đánh giá thực trạng công tác hoạt động trải nghiệm ở các trường tiểu học thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương, bao gồm: Xây dựng kế hoạch, tổ chức và chỉ đạo thực hiện kế hoạch, kiểm tra đánh giá kết quả hoạt động và những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động trải nghiệm” [1, tr. Từ góc nhìn của chương trình phổ thông tổng thể, hai tác giả Nguyễn Quốc Vương và Lê Xuân Quang đã nghiên cứu và cho ra bộ tài liệu gồm 12 cuốn “Hoạt động trải nghiệm” từ lớp 1 đến lớp 5. “Bộ sách được viết dưới góc nhìn của một Hành trình trải nghiệm khám phá thế giới xung quanh của 5 HS ở mái trường tiểu học Hòa Bình. Những lời nói, hoạt động của năm bạn học sinh có tính chất như là một sự gợi mở đồng thời cũng là đầu mối cung cấp thông tin cho giáo viên và học sinh trong quá trình tiến hành các hoạt động trải nghiệm” [29, tr.
Việc thiết kế hoạt động trải nghiệm để rèn kĩ năng tự học cho học sinh trung học phổ thông được một số tác giả quan tâm nghiên cứu như: Luận văn “Rèn luyện cho học sinh kĩ năng tự học thông qua các hoạt động trải nghiệm trong dạy học phần Sinh học vi sinh vật, Sinh học 10” (2017,.) của tác giả Lê Thị Ngọc Trâm đã chỉ ra lợi thế của hoạt động trải nghiệm trong việc rèn kĩ năng tự học [27, tr. Trong nội dung Khoa học ở tiểu học, nhiều tác giả đã rất quan tâm tới HĐTN. Tiêu biểu trong luận văn “Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong môn TNXH lớp 3”(2017,) [22, tr., tác giả Võ Kim Long đã chú trọng thiết kế các hoạt động trải nghiệm mang lại nhiều tiềm năng lớn trong giáo dục kĩ năng sống cho HS tiểu học. 8 Ngoài ra, tác giả Nguyễn Thị Minh Mẫn đã có đóng góp lớn trong việc xây dựng được nhiều dự án học tập chủ đề Động vật trong hoạt động trải nghiệm sáng tạo, được thể hiện công phu, sinh động trong luận văn “Xây dựng dự án học tập chủ đề động vật cho học sinh tiểu học trong hoạt động trải nghiệm sáng tạo” (2017) [18, tr.
Nhóm tác giả Huỳnh Mộng Tuyền và cộng sự (2021), “Hoạt động trải nghiệm giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh tiểu học tỉnh Kiên Giang: Thực trạng và giải pháp”. Tác giả nêu rõ, giáo dục lịch sử địa phương qua hoạt động trải nghiệm có giá trị to lớn trong việc dẫn dắt, kiến tạo nên bản sắc, bản lĩnh, tình yêu quê hương đất nước ở học sinh, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục con người Việt Nam để hội nhập quốc tế. Bài viết trình bày thực trạng hoạt động trải nghiệm giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh tiểu học tỉnh Kiên Giang, từ đó đề xuất một số giải pháp đối với vấn đề này nhằm nâng cao chất lượng giáo dục thế hệ trẻ Kiên Giang nói riêng, Việt Nam nói chung trong sự nghiệp CNH, HĐH, hội nhập quốc tế hiện nay. Nhóm tác giả Hoàng Công Kiên và cộng sự (2021), “Khai thác yếu tố địa phương trong xây dựng nội dung tổ chức hoạt động trải nghiệm ở các trường tiểu học trên địa bàn tỉnh Phú Thọ”, Tạp chí Khoa học Giáo dục, Số 488, tháng 4/2021.
Theo nhóm tác giả, “việc đảm bảo tính mở, linh hoạt, phù hợp với điều kiện từng địa phương là một trong những quan điểm xây dựng chương trình hoạt động trải nghiệm. Trên cơ sở lí luận chung về hoạt động trải nghiệm và đặc thù điều kiện lịch sử, văn hóa của tỉnh Phú Thọ, bài viết xác định các yêu cầu của yếu tố địa phương trong tổ chức hoạt động trải nghiệm và đề xuất các yếu tố địa phương cần bổ sung, khai thác trong tổ chức hoạt động trải nghiệm đối với các trường tiểu học tỉnh Phú Thọ. Các yếu tố đặc trưng trong truyền thống lịch sử, di sản văn hóa của Phú Thọ là điều kiện tốt để giáo dục học sinh đất Tổ tinh thần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, gia tăng ở học sinh tình yêu và trách nhiệm với quê hương, đất nước” [20, tr. Nghiên cứu về phát triển năng lực tổ chức hoạt động trải nghiệm cho giáo viên Tác giả Bùi Vĩnh Tuy (2015), Bồi dưỡng cho giáo viên các trường trung học phổ thông huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ về năng lực tổ chức hoạt động trải nghiệm [33, tr.
Kết quả nghiên cứu đã đề xuất các biện pháp bồi dưỡng cho giáo viên các trường trung học phổ thông huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ về năng lực tổ chức hoạt động trải nghiệm. [29] 9 Phạm Thanh Hoàn (2018), Bồi dưỡng năng lực tổ chức hoạt động trải nghiệm cho giáo viên các trường phổ thông dân tộc bán trú huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên [16, tr.