CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC CHUYÊN MÔN THEO CHUẨN NGHỀ NGHIỆP CHO GIÁO VIÊN TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho giáo viên trên thế giới Bồi dưỡng chuyên môn cho GV là một hoạt động được các nhà quản lý giáo dục trên thế giới và trong nước quan tâm tư lâu. Trong nội dung nghiên cứu này, chúng tôi tập trung điểm lại một số nhóm các công trình nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho GV theo phạm vi trên thế giới và trong nước.
Một số quốc gia phát triển trên thế giới luôn quan tâm, ưu tiên cho hoạt động giáo dục, đặc biệt là GDMN. Để nền giáo dục luôn cập nhật, bắt kịp thời đại, họ đã chú trọng đến khâu bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho GV thường xuyên. Đó là quan điểm giáo dục đã được cụ thể hoá hoạt động tại các quốc gia cụ thể như sau: Ơ Nhật Bản, việc bồi dưỡng năng lực chuyên môn, cập nhật những điểm mới trong giáo dục là nhiệm vụ bắt buộc đối với GV và các CBQL làm việc trong ngành giáo dục [dẫn theo 31]. Ơ các trường đào tạo ngành sư phạm của các nước Úc, New Zeland, Canada … đã thành lập các cơ sở chuyên bồi dưỡng giáo viên để tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên tham gia học tập nhằm không ngưng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, ky năng sư phạm[dẫn theo 31].
Ơ Philippin việc bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho GV và CBQL trong ngành giáo dục là việc làm thường niên, không thể thiếu trong các dịp nghỉ của HS [Dẫn theo 33]. 7 Ơ Thái Lan, GV luôn được ưu tiên trong việc trang bị, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn tại các trung tâm học tập cộng đồng nhằm thực hiện giáo dục cơ bản, huấn luyện kĩ năng nghề nghiệp, cập nhật các điểm mới trong giáo dục trong nước và quốc tế [dẫn theo 31]. Ơ Ân Độ, việc thành lập hàng loạt các trung tâm học tập khắp đất nước nhằm tạo điều kiện tốt nhất cho cộng đồng học tập, trong đó GV có nhiều cơ hội được tiến hành bồi dưỡng năng lực chuyên môn hiệu quả ở các trung tâm này [dẫn theo 31]. Ơ Pakistan có chương trình bồi dưỡng về sư phạm do nhà nước quy định, trong thời gian 3 tháng gồm các nội dung phương pháp nghiên cứu, đánh giá học sinh, cơ sở tâm lý - giáo dục, nghiệp vụ dạy học đối với giáo viên mới vào nghề chưa quá 3 năm [dẫn theo 37].
Như vậy, rất nhiều các nước trên thế giới đều coi bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho GV là vấn đề cơ bản và cốt lõi trong quá trình thực hiện chiến lược phát triển giáo dục. Việc tạo điều kiện thuận lợi để GV có cơ hội học tập, trau dồi chuyên môn nghề nghiệp kịp thời bổ sung kiến thức và đổi mới phương pháp hoạt động phù hợp với sự phát triển của kinh tế - xã hội, là phương châm hành động của các cấp quản lý giáo dục. Một số tác giả và công trình nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho giáo viên trên thế giới được nhiều người biết đến, học tập như: Nhóm công trình quan tâm nghiên cứu đến vấn đề hình thành và phát triển năng lực cơ bản, đáp ứng yêu cầu cho hoạt động giáo dục của sinh viên sư phạm và GV tiêu biểu như: Trong công trình Bàn về kỹ năng sư phạm, tác giả O. Apđulinna phân tích các loại kĩ năng cần có đối với một người GV.
Trong đó, tác giả phân loại thành ky năng chung và kĩ năng chuyên biệt trong hoạt động giảng dạy của GV [Dẫn theo 29;tr. Tác giả Semiyu Adejare Aderibigbe (2011) trong tác phẩm Khảo sát 8 mối quan hệ hợp tác giữa GV và sinh viên sư phạm đã cho thấy cách thức làm thế nào một mối quan hệ tư vấn và hợp tác giữa GV và sinh viên sư phạm có thể được nâng cao và chính việc gắn kết giữa sinh viên sư phạm và GV là chìa khóa để mở ra bước phát triển trong những hoạt động học tập, nghiên cứu tiếp theo. Nhóm tác giả Hobson, A. (2006) trong nghiên Trở thành GV: Kinh nghiệm của GV, sinh viên sư phạm về đào tạo GV ban đầu ở Anh đã nêu lên phải hình thành một mô hình đào tạo trong đó chú trọng đến đào tạo nhân cách và ky năng sinh viên sư phạm sau đó trở thành những GV.
Đó là nghiên cứu đào tạo GV ban đầu và phát triển nghề nghiệp sớm ở Anh. Đặc biệt trong nghiên cứu của các tác giả này còn nhấn mạnh đến việc hình thành một môi trường thực hành nghề nghiệp sớm để giúp các sinh viên sư phạm tập làm quen với những ky năng nghề nghiệp GV. Đây chính là một hướng nghiên cứu tích cực và cần thiết để khăng định rằng việc tạo nên mô hình đào tạo sinh viên sư phạm ngay tư khi còn trong nhà trường đại học với trang thiết bị đầy đủ những ky năng cần thiết là việc rất quan trọng. Gônôbôlin trong công trình Những phẩm chất tâm lí của người giáo viên đã đề cập đến những yêu cầu năng lực cơ bản mà sinh viên sự phạm cần có để trở thành một giáo viên [Dẫn theo 29;tr.
Bên cạnh đó, trong các công trình nghiên cứu của các tác giả M.Apđulinna đều có điểm chung là nhấn mạnh đến việc hình thành và rèn các kĩ năng cần thiết cho sinh viên ngành sư phạm để họ trở thành những GV vững vàng trong chuyên môn nghề nghiệp. Nhóm công trình nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho GV trong chiến lược phát triển, nâng cao chất lượng 9 giáo dục cho quốc gia bao gồm: Hội nghị UNESCO (tổ chức tại Nepal,1998) về tổ chức quản lý nhà trường nhấn mạnh về vai trò, tầm quan trọng của việc bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho GV trong phát triển giáo dục là: “Xây dựng, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên là vấn đề cơ bản trong phát triển giáo dục” [Dẫn theo 50;tr. Xukhômlinxki cho rằng: “Phải bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, phát huy được tính sáng tạo trong lao động của họ và tạo ra khả năng ngày càng hoàn thiện tay nghề sư phạm, phải biết lựa chọn giáo viên bằng nhiều nguồn khác nhau và bồi dưỡng họ trở thành những giáo viên tốt theo tiêu chuẩn nhất định, bằng các biện pháp khác nhau” [Dẫn theo 50;tr. Hầu hết các chương trình giáo dục và các công trình nghiên cứu của các quốc gia phát triển trên thế giới đều quan tâm đến vấn đề đầu tư chú trọng hình thành và phát triển năng lực toàn diện cho sinh viên ngành sư phạm để họ có một nền tảng vững chắc cho hoạt động nghề nghiệp trong tương lai.
Các công trình nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực cho giáo viên mầm non và quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho giáo viên mầm non theo chuẩn nghề nghiệp ở Việt Nam 1. Các nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho giáo viên mầm non theo chuẩn nghề nghiệp Trong thời gian gần đây, có nhiều công trình nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho GVMN theo chuẩn nghề nghiệp và quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho GVMN theo chuẩn nghề nghiệp tại các địa phương cụ thể, Trong nội dung nghiên cứu này, chúng tôi hướng tới điểm lại các nghiên cứu theo hai nhóm nội dung trên. Trong đề tài Phát triên đội ngu giáo viên mầm non theo chuẩn nghề nghiệp ở quân 9, thành phố Hồ Chí Minh của tác giả Lê Thị Tuyết Mai đã khảo sát và phân tích thực trạng bồi dưỡng cho GVMN tại địa phương này. Tư đó, tác giả kết luận thực trạng cho thấy, đội ngũ GVMN ở Quận 9, thành 10 phố Hồ Chí Minh có được những thuận lợi như: Đa số GV có chuẩn đào tạo tương đối cao, có lòng yêu nghề, có trách nhiệm với công việc; Các trường mầm non trên địa bàn Quận đã chú ý đến công tác đào tạo, bồi dưỡng nhằm nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ GVMN góp phần quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ GV để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về chất lượng đào tạo của nhà trường; Lãnh đạo các nhà trường đã quan tâm, hỗ trợ, tạo điều kiện về mặt tinh thần cũng như vật chất giúp đội ngũ GV hăng say, nhiệt tình trong công tác.
Tuy nhiên, chất lượng đội ngũ là vấn đề còn nhiều trăn trở. Năng lực chăm sóc và giáo dục trẻ của GV còn bộc lộ nhiều thiếu sót, chưa đáp ứng mong muốn của xã hội. GV chưa nắm bắt kịp thời những đổi mới của giáo dục mầm non. Điều này làm cho mọi người lo ngại về sự không tương ứng giữa năng lực thật với chuẩn đào tạo.
Mặt khác, do những điều kiện khách quan và chủ quan nên việc trau dồi chuyên môn nghiệp vụ không được tiến hành hiệu quả. Tư thực trạng trên, người viết đề xuất 07 biện pháp nhằm nâng cao chất lượng bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho GVMN. Tác giả Nguyễn Thị Thế Bình trong công trình Quản lý rèn luyện kĩ năng nghiệp vu Sư phạm trong đào tạo giáo viên mầm non đã đề cập đến việc vận dụng lý luận kĩ năng nghiệp vụ Sư phạm vào thực tế trong việc quản lý bồi dưỡng năng lực cho giáo viên mầm non, nêu cái nhìn chuyên ngành sâu sắc về sư phạm và mô phạm về kĩ năng nghiệp vụ Sư phạm trong bồi dưỡng năng lực cho giáo viên hiện nay. Tuy nhiên, nội dung cuốn sách chủ yếu là các lý thuyết giáo dục được hệ thống lại mà rất ít nội dung phân tích về vai trò của quản lý giáo dục.
Tác giả Nguyễn Đăng Doanh trong đề tài Quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vu cho giáo viên mầm non trên địa bàn Quân Ngô Quyền, Hải Phòng theo chuẩn nghề nghiệp đã nêu lên các phương pháp quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn theo chuẩn nghề nghiệp cho giáo viên mầm non 11 một cách hiệu quả, đang được lưu hành và sử dụng cho các trưởng mầm non cả nước. Vận dụng trong đánh giá, phân tích thực trạng bồi dưỡng năng lực chuyên môn theo chuẩn nghề nghiệp cho giáo viên mầm non trên địa bàn Quận Ngô Quyền, Hải Phòng theo chuẩn nghề nghiệp, tác giả đã đưa ra một số cải cách về trực quan, tư duy của ban giám hiệu các trường về quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn theo chuẩn nghề nghiệp cho giáo viên mầm non trên địa bàn Quận Ngô Quyền, Hải Phòng theo chuẩn nghề nghiệp.