Luận Văn Thạc Sĩ Về Quá Trình Phân Định Biển Giữa Việt Nam Và Trung Quốc Ở Vịnh Bắc Bộ (1993-2000)

Luận văn thạc sĩ phân tích quá trình phân định biển giữa việt nam và trung quốc ở vịnh bắc bộ 1993 2000, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực

• Tác giả: Đào Xuân Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thanh Minh
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Quá Trình Phân Định Biển Giữa Việt Nam Và Trung Quốc Ở Vịnh Bắc Bộ (1993-2000)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1.1. BỐI CẢNH LỊCH SỬ VỀ PHÂN ĐỊNH BIỂN VỊNH BẮC BỘ
• 1.1.1. Khái quát vùng biển Vịnh Bắc Bộ
• 1.1.2. Lịch sử vấn đề biên giới giữa Việt Nam – Trung Quốc
• 1.1.3. Bối cảnh khu vực
• 1.2. QUÁ TRÌNH ĐÀM PHÁN VÀ KẾT QUẢ PHÂN ĐỊNH TRONG VỊNH BẮC BỘ
• 1.2.1. Giai đoạn trước năm 1993
• 1.2.2. Kết quả phân định Vịnh Bắc Bộ
• 1.3. Ý NGHĨA LỊCH SỬ VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
• 1.3.1. Ý nghĩa lịch sử của việc ký Hiệp định phân định và Hiệp định hợp tác nghề cá trong Vịnh Bắc Bộ
• 1.3.2. Bài học kinh nghiệm
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quá Trình Phân Định Biển Việt Nam Trung Quốc Tại Vịnh Bắc Bộ

Quá trình phân định biển giữa Việt Nam và Trung Quốc tại Vịnh Bắc Bộ từ năm 1993 đến 2000 là một chủ đề quan trọng trong quan hệ quốc tế và luật biển. Vịnh Bắc Bộ không chỉ là vùng biển giàu tài nguyên mà còn là khu vực chiến lược trong chính sách đối ngoại của cả hai quốc gia. Việc phân định này đã diễn ra trong bối cảnh lịch sử phức tạp, với nhiều thách thức và cơ hội cho cả hai bên.

1.1. Bối Cảnh Lịch Sử Của Quá Trình Phân Định Biển

Bối cảnh lịch sử của quá trình phân định biển giữa Việt Nam và Trung Quốc bắt đầu từ những năm 1970, khi hai nước có những tranh chấp về chủ quyền. Sự kiện này đã dẫn đến nhiều cuộc đàm phán và thỏa thuận nhằm giải quyết các vấn đề biên giới trên biển.

1.2. Ý Nghĩa Của Việc Phân Định Biển

Việc phân định biển không chỉ giúp xác định ranh giới lãnh hải mà còn tạo điều kiện cho việc hợp tác trong khai thác tài nguyên và bảo vệ môi trường biển. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực.

II. Những Thách Thức Trong Quá Trình Phân Định Biển Giữa Việt Nam Và Trung Quốc

Quá trình phân định biển giữa Việt Nam và Trung Quốc tại Vịnh Bắc Bộ gặp phải nhiều thách thức. Những khác biệt về quan điểm và lợi ích quốc gia đã tạo ra những khó khăn trong việc đạt được thỏa thuận. Các vấn đề như quyền lợi khai thác tài nguyên và an ninh hàng hải là những điểm nóng trong các cuộc đàm phán.

2.1. Khác Biệt Về Quan Điểm Giữa Hai Bên

Việt Nam và Trung Quốc có những quan điểm khác nhau về quyền lợi và nghĩa vụ trong việc khai thác tài nguyên biển. Điều này đã dẫn đến nhiều cuộc tranh luận và đàm phán kéo dài.

2.2. Tác Động Của Các Yếu Tố Quốc Tế

Các yếu tố quốc tế như sự can thiệp của các cường quốc và các tổ chức quốc tế cũng đã ảnh hưởng đến quá trình phân định. Những yếu tố này tạo ra áp lực và thách thức cho cả hai bên trong việc đạt được thỏa thuận.

III. Phương Pháp Đàm Phán Trong Quá Trình Phân Định Biển

Phương pháp đàm phán giữa Việt Nam và Trung Quốc trong quá trình phân định biển tại Vịnh Bắc Bộ chủ yếu dựa trên luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982. Các bên đã sử dụng các phương pháp hòa bình để giải quyết tranh chấp, nhằm đạt được sự đồng thuận.

3.1. Cơ Sở Pháp Lý Trong Đàm Phán

Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982 đã cung cấp cơ sở pháp lý quan trọng cho các cuộc đàm phán. Các quy định trong công ước này đã được hai bên tham khảo để xác định ranh giới biển.

3.2. Các Kỹ Thuật Đàm Phán Hiệu Quả

Các kỹ thuật đàm phán như đối thoại trực tiếp, sử dụng trung gian và các cuộc họp đa phương đã được áp dụng để tạo ra môi trường thuận lợi cho việc đạt được thỏa thuận.

IV. Kết Quả Phân Định Biển Tại Vịnh Bắc Bộ

Kết quả của quá trình phân định biển giữa Việt Nam và Trung Quốc tại Vịnh Bắc Bộ đã dẫn đến việc ký kết Hiệp định phân định vào năm 2000. Hiệp định này không chỉ xác định ranh giới lãnh hải mà còn mở ra cơ hội hợp tác trong lĩnh vực khai thác tài nguyên và bảo vệ môi trường biển.

4.1. Nội Dung Của Hiệp Định Phân Định

Hiệp định phân định đã xác định rõ ràng ranh giới lãnh hải và vùng đặc quyền kinh tế giữa hai nước. Điều này giúp giảm thiểu tranh chấp và tạo điều kiện cho việc hợp tác.

4.2. Hợp Tác Sau Phân Định

Sau khi ký kết hiệp định, Việt Nam và Trung Quốc đã tiến hành hợp tác trong nhiều lĩnh vực như đánh bắt hải sản và bảo vệ môi trường biển, góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực.

V. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Quá Trình Phân Định Biển

Quá trình phân định biển giữa Việt Nam và Trung Quốc tại Vịnh Bắc Bộ đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý giá. Những bài học này không chỉ có giá trị cho việc phân định biển mà còn cho các vấn đề hợp tác quốc tế khác.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Đối Thoại

Đối thoại và thương lượng là yếu tố quyết định trong việc giải quyết tranh chấp. Việc duy trì kênh liên lạc thường xuyên giúp hai bên hiểu rõ hơn về quan điểm của nhau.

5.2. Sự Cần Thiết Của Cơ Sở Pháp Lý Vững Chắc

Cơ sở pháp lý vững chắc là điều kiện tiên quyết để đạt được thỏa thuận. Việc tuân thủ các quy định của luật pháp quốc tế giúp tăng cường tính hợp pháp của các thỏa thuận.

VI. Tương Lai Của Quá Trình Phân Định Biển Tại Vịnh Bắc Bộ

Tương lai của quá trình phân định biển giữa Việt Nam và Trung Quốc tại Vịnh Bắc Bộ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự thay đổi trong chính sách đối ngoại và tình hình an ninh khu vực. Việc tiếp tục hợp tác và đối thoại sẽ là chìa khóa để duy trì hòa bình và ổn định.

6.1. Triển Vọng Hợp Tác Trong Tương Lai

Triển vọng hợp tác giữa Việt Nam và Trung Quốc trong lĩnh vực biển có thể mở rộng ra nhiều lĩnh vực khác nhau, từ kinh tế đến bảo vệ môi trường.

6.2. Những Thách Thức Mới Trong Tương Lai

Những thách thức mới như biến đổi khí hậu và an ninh hàng hải sẽ đặt ra yêu cầu cao hơn về sự hợp tác và đối thoại giữa hai nước trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vịnh Bắc Bộ, với diện tích khoảng 126.250 km², là vùng biển quan trọng nằm giữa Việt Nam và Trung Quốc, có vị trí chiến lược về kinh tế, quốc phòng và an ninh. Từ năm 1993 đến 2000, quá trình phân định biển giữa hai quốc gia tại khu vực này diễn ra trong bối cảnh hòa bình, ổn định sau khi hai nước bình thường hóa quan hệ năm 1991. Việc phân định rõ ràng lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa nhằm giải quyết các tranh chấp về chủ quyền, khai thác tài nguyên và quản lý ngư dân, đồng thời tạo điều kiện thúc đẩy hợp tác phát triển kinh tế biển bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích bối cảnh lịch sử, cơ sở pháp lý, quá trình đàm phán và kết quả phân định Vịnh Bắc Bộ giữa Việt Nam và Trung Quốc trong giai đoạn 1993-2000. Nghiên cứu cũng đánh giá thành tựu, nguyên nhân thành công và rút ra bài học kinh nghiệm cho các giai đoạn phân định biển tiếp theo. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong khu vực Vịnh Bắc Bộ, tập trung vào các hoạt động đàm phán, ký kết Hiệp định phân định ngày 25/12/2000, dựa trên các quy định của Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS 1982).

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quản lý, bảo vệ chủ quyền biển đảo, phát triển kinh tế biển và mở rộng hợp tác quốc tế trong khu vực Biển Đông. Đồng thời, luận văn góp phần làm rõ vai trò của Việt Nam trong quá trình phân định biển, đồng thời là tài liệu tham khảo quan trọng cho nghiên cứu, giảng dạy về chủ quyền biển đảo quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết và mô hình sau:

• Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử: Giúp phân tích mối quan hệ biện chứng giữa các yếu tố lịch sử, chính trị và địa lý trong quá trình phân định biển.
• Tư tưởng Hồ Chí Minh về bảo vệ độc lập, chủ quyền và phát triển kinh tế: Là cơ sở tư tưởng cho việc bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ và phát triển kinh tế biển.
• Lý thuyết quan hệ quốc tế và địa chính trị: Phân tích sự tương tác giữa chính trị và địa lý trong việc xác lập quyền lực trên biển, đặc biệt trong bối cảnh khu vực Biển Đông.
• Mô hình phân định biển theo UNCLOS 1982: Áp dụng các nguyên tắc phân định lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa, đặc biệt là nguyên tắc công bằng và tính đến mọi hoàn cảnh hữu quan.

Các khái niệm chính bao gồm: lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa, đường trung tuyến, hiệu lực đảo trong phân định biển, và hợp tác nghề cá.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Tài liệu lịch sử, văn bản pháp luật quốc tế (UNCLOS 1982), các hiệp định song phương, báo cáo đàm phán, bản đồ phân định, và các công trình nghiên cứu liên quan.
• Phương pháp phân tích: Kết hợp phương pháp nghiên cứu lịch sử, phân tích chính sách, so sánh đối chiếu, thống kê và phỏng vấn chuyên gia.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Tập trung vào các tài liệu chính thức và các cuộc đàm phán cấp chính phủ, nhóm công tác liên hợp từ năm 1993 đến 2000.
• Timeline nghiên cứu: Từ năm 1993 (khi hai nước ký thỏa thuận nguyên tắc cơ bản) đến năm 2000 (khi ký Hiệp định phân định Vịnh Bắc Bộ).

Phương pháp liên ngành được sử dụng để xem xét đa chiều các yếu tố lịch sử, chính trị, pháp lý và kinh tế trong quá trình phân định biển.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thỏa thuận nguyên tắc cơ bản năm 1993: Hai bên đồng ý áp dụng luật quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982, theo nguyên tắc công bằng và tính đến mọi hoàn cảnh hữu quan để giải quyết phân định Vịnh Bắc Bộ. Đây là bước đột phá tạo tiền đề cho các vòng đàm phán tiếp theo.

2. Phương án phân định diện tích: Qua các vòng đàm phán, hai bên đưa ra nhiều phương án với tỷ lệ diện tích phân chia khác nhau. Phương án cuối cùng năm 2000 dành cho Việt Nam khoảng 53,23% diện tích Vịnh Bắc Bộ, Trung Quốc 46,77%, thể hiện sự điều chỉnh hợp lý so với tỷ lệ chiều dài bờ biển (1,1/1) và đảm bảo công bằng.

3. Hiệu lực đảo Bạch Long Vĩ: Đảo Bạch Long Vĩ được tính 25% hiệu lực trong phân định vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa, mang lại cho Việt Nam thêm khoảng 300 km² vùng biển xung quanh. Đây là điểm quan trọng trong đàm phán, thể hiện sự thỏa hiệp giữa hai bên.

4. Ký kết Hiệp định phân định ngày 25/12/2000: Hiệp định xác định rõ 21 điểm tọa độ địa lý nối thành đường phân định lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa, đồng thời cam kết giải quyết tranh chấp bằng thương lượng hòa bình.

Thảo luận kết quả

Kết quả phân định Vịnh Bắc Bộ là minh chứng cho sự thành công của quá trình đàm phán hòa bình, dựa trên cơ sở pháp lý quốc tế và thiện chí chính trị của hai bên. Việc áp dụng UNCLOS 1982 làm nền tảng pháp lý đã giúp giảm thiểu các tranh chấp lịch sử và tạo ra giải pháp công bằng, phù hợp với thực tiễn địa lý và lợi ích kinh tế.

So với các nghiên cứu về phân định biển khác trong khu vực, kết quả này thể hiện sự cân bằng giữa quyền lợi quốc gia và hợp tác khu vực, góp phần duy trì ổn định chính trị và an ninh biển Đông. Việc tính đến hiệu lực đảo Bạch Long Vĩ là điểm nhấn quan trọng, vừa bảo vệ chủ quyền Việt Nam, vừa tạo điều kiện cho hợp tác nghề cá và khai thác tài nguyên chung.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ diện tích phân chia giữa hai nước qua các phương án đàm phán, bảng tọa độ các điểm phân định và sơ đồ đường phân định Vịnh Bắc Bộ, giúp minh họa rõ ràng quá trình thương lượng và kết quả cuối cùng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hợp tác quản lý và khai thác tài nguyên biển: Khuyến nghị hai bên thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên trong quản lý nghề cá và khai thác dầu khí, nhằm bảo vệ môi trường biển và phát triển bền vững. Thời gian thực hiện: trong vòng 2 năm tới; chủ thể: Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.

2. Xây dựng cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả: Thiết lập ủy ban liên hợp để xử lý các tranh chấp phát sinh theo Hiệp định, đảm bảo giải quyết kịp thời, hòa bình. Thời gian: ngay lập tức; chủ thể: Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng.

3. Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục về chủ quyền biển đảo: Sử dụng nội dung nghiên cứu để nâng cao nhận thức cộng đồng, đặc biệt trong các trường học và các địa phương ven biển. Thời gian: 1-3 năm; chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các địa phương.

4. Tiếp tục đàm phán phân định ngoài cửa Vịnh Bắc Bộ: Áp dụng bài học kinh nghiệm từ giai đoạn 1993-2000 để thúc đẩy đàm phán phân định vùng biển ngoài cửa Vịnh, đảm bảo quyền lợi quốc gia và ổn định khu vực. Thời gian: 3-5 năm; chủ thể: Bộ Ngoại giao, các cơ quan liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và học giả về lịch sử và luật biển: Luận văn cung cấp phân tích sâu sắc về quá trình phân định biển, giúp hiểu rõ bối cảnh lịch sử và pháp lý.

2. Cán bộ ngoại giao và quản lý nhà nước: Tài liệu tham khảo quan trọng cho việc xây dựng chính sách, đàm phán quốc tế và quản lý vùng biển.

3. Giáo viên và sinh viên ngành lịch sử, luật quốc tế, quan hệ quốc tế: Hỗ trợ giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu về chủ quyền biển đảo và luật biển quốc tế.

4. Người dân và cộng đồng ngư dân ven biển: Nâng cao nhận thức về quyền lợi và trách nhiệm trong việc bảo vệ chủ quyền và phát triển kinh tế biển.

Câu hỏi thường gặp

1. Quá trình phân định Vịnh Bắc Bộ diễn ra trong thời gian nào?
   Quá trình chính thức diễn ra từ năm 1993 đến năm 2000, bắt đầu từ thỏa thuận nguyên tắc cơ bản và kết thúc bằng việc ký Hiệp định phân định ngày 25/12/2000.

2. Cơ sở pháp lý nào được sử dụng trong đàm phán?
   Hai bên dựa trên Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS 1982) và các nguyên tắc công bằng, tính đến hoàn cảnh hữu quan của Vịnh Bắc Bộ.

3. Hiệu lực đảo Bạch Long Vĩ được tính như thế nào trong phân định?
   Đảo Bạch Long Vĩ được tính 25% hiệu lực trong phân định vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa, mang lại cho Việt Nam thêm khoảng 300 km² vùng biển.

4. Tỷ lệ diện tích phân chia giữa Việt Nam và Trung Quốc ra sao?
   Hiệp định phân định dành cho Việt Nam khoảng 53,23% diện tích Vịnh Bắc Bộ, Trung Quốc 46,77%, thể hiện sự điều chỉnh hợp lý so với tỷ lệ chiều dài bờ biển.

5. Ý nghĩa của Hiệp định phân định Vịnh Bắc Bộ?
   Hiệp định tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho quản lý, khai thác tài nguyên, bảo vệ chủ quyền và duy trì hòa bình, ổn định trong khu vực, đồng thời thúc đẩy hợp tác phát triển kinh tế biển.

Kết luận

• Quá trình phân định Vịnh Bắc Bộ (1993-2000) là bước ngoặt quan trọng trong quan hệ Việt Nam - Trung Quốc, dựa trên nguyên tắc hòa bình và luật pháp quốc tế.
• Hiệp định phân định ngày 25/12/2000 đã xác định rõ ràng đường biên giới lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa, đảm bảo quyền lợi công bằng cho hai bên.
• Việc tính đến hiệu lực đảo Bạch Long Vĩ là điểm nhấn quan trọng, góp phần bảo vệ chủ quyền Việt Nam và tạo điều kiện hợp tác nghề cá.
• Kết quả phân định góp phần duy trì ổn định chính trị, an ninh và thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững trong khu vực.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào tăng cường hợp tác quản lý tài nguyên, giải quyết tranh chấp và mở rộng đàm phán phân định ngoài cửa Vịnh Bắc Bộ.

Luận văn khuyến nghị các cơ quan chức năng tiếp tục phát huy thành tựu, áp dụng bài học kinh nghiệm để bảo vệ chủ quyền và phát triển kinh tế biển, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 BỐI CẢNH LỊCH SỬ VỀ PHÂN ĐỊNH BIỂN VỊNH BẮC BỘ 1. Khái quát vùng biển Vịnh Bắc Bộ 1. Sơ lược về lịch sử Vịnh Bắc Bộ Kinh đô của nước Đại Việt từ triều đại nhà Lý được gọi là Thăng Long, năm 1397 thành Thăng Long được gọi là Đông Đô. Khi nhà Minh xâm lược nước ta vào năm 1407, Đại Việt bị phụ thuộc Trung Quốc (còn gọi là thời Minh thuộc trong lịch sử Việt Nam), cho đến năm 1408 nhà Hồ đổi tên Đông Đô thành Đông Quan.

Năm 1418 cuộc khởi nghĩa đánh đuổi quân Minh xâm lược về nước do Bình Định Vương Lê Lợi lãnh đạo và kết thúc bằng việc giành lại độc lập cho Đại Việt vào năm 1427. Lê Thái Tổ đổi tên thành Đông Quan thành Đông Kinh [69]. Sau những cuộc phát kiến địa lý vào thế kỉ XV, ở Châu Á – Thái Bình Dương đã hình thành hai trục giao thương chính là : trục tuyến Bắc – Nam và Đông – Tây. Trục tuyến Đông – Tây với trạm dừng chân là Ấn Độ.

Từ đây, các tàu thuyền phương Tây qua eo Malacca, tới Indonesia, Xiêm, Đại Việt, Trung Quốc, Philippins và Nhật Bản [70]. Vào thời Bắc thuộc, Bắc Bộ Việt Nam được mang những tên như quận Giao Chỉ, rồi Giao Châu. Đến thời Trịnh – Nguyễn phân tranh , đây là vùng đất Đàng Ngoài do chúa Trịnh kiểm soát. Tên gọi Bắc Kỳ do vua Minh Mạng đặt ra vào năm 1834 để chỉ phần đất từ Ninh Bình trở ra phía Bắc của Việt Nam.

Tonkin Gulf là danh từ được người phương Tây dùng để chỉ xứ Đàng Ngoài thuộc thời Trịnh-Nguyễn phân tranh giai đoạn (1627-1775). Sang thế kỉ XIX địa danh Tonkin được người Pháp đặt tên cho vùng lãnh thổ phía Bắc Việt Nam. Vùng lãnh thổ này trong tiếng Việt được gọi là: Bắc Việt, Bắc –Kỳ, Bắc 13 – Bộ hay Bắc - Phần [67]. Vùng biển phía Đông của Bắc Việt là một phần của Biển Đông.

Vùng biển này là Vịnh Bắc Việt ( cũng được gọi là Vịnh Bắc Bộ hay Vịnh Bắc Phần là vịnh nước mặn nằm giữa Việt Nam và Trung Quốc). Điều kiện tự nhiên, dân cư, xã hội Vịnh Bắc Bộ nằm về phía Tây Bắc Biển Đông, được bao bọc bởi bờ biển miền Bắc Việt Nam, lục địa Trung Quốc, bán đảo Lôi Châu và đảo Hải Nam (Trung Quốc) là một trong những Vịnh lớn ở Đông Nam Á và thế giới với diện tích khoảng 126.250 km², Vịnh Bắc Bộ trải rộng từ khoảng 17010’ đến 21055’ độ vĩ Bắc, 105036’ đến 109055’ độ kinh Đông; chiều ngang nơi rộng nhất khoảng 310km và nơi hẹp nhất khoảng 220 km; có hai cửa ra vào Vịnh: Một là, eo biển Quỳnh Châu nằm giữa bán đảo Lôi Châu và đảo Hải Nam rộng khoảng 35 km (19 hải lý) và hai là, cửa chính từ đảo Cồn Cỏ (Việt Nam) tới mũi Oanh Ca (đảo Hải Nam – Trung Quốc) rộng khoảng 207 km (112 hải lý) [10,tr. Phần Vịnh phía Việt Nam tập trung khoảng 2312 đảo ven bờ với thắng cảnh Vịnh Hạ Long nổi tiếng. Phần Vịnh phía Trung Quốc chỉ có khoảng vài trăm đảo đá nhỏ ven bờ, lớn nhất là đảo Vị Châu ở Đông Bắc vịnh có diện tích rộng trên 30km2, cách đất liền Trung Quốc khoảng 35km (19 hải lý).

Ở giữa Vịnh có đảo Bạch Long Vĩ thuộc Việt Nam. Đảo rộng khoảng 2,5km2, nằm cách bờ Việt Nam 110km (59 hải lý) và bờ biển đảo Hải Nam (Trung Quốc) khoảng 130 km (70 hải lý). Trong phạm vi đó, chiều dài bờ vịnh bên phía Việt Nam là 763 km, chạy qua 10 tỉnh, thành phố: Quảng Ninh, Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình,Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình và Quảng Trị. Bờ biển phía Trung Quốc dài 695 km, chạy qua 2 tỉnh Quảng Tây và Hải Nam.

Phía Việt Nam có hàng nghìn đảo ven bờ, đặc biệt có đảo Bạch Long Vĩ nằm gần giữa Vịnh. Phía Trung Quốc chỉ có một số ít đảo nhỏ ở phía Đông Bắc 14 Vịnh như các đảo Vị Châu,Tà Dương. Vịnh Bắc Bộ tương đối nông (chiều sâu chưa tới 60 m). Sông Hồng là con sông chính chảy vào Vịnh này.

Thành phố Hải Phòng và thành phố Vinh (Nghệ An) của Việt Nam và Bắc Hải ở tỉnh Quảng Tây của Trung Quốc là những thành phố có hải cảng chính trong vịnh. Các đảo nhỏ khác trong vịnh gồm đảo Bạch Long Vĩ, Cát Bà của Việt Nam và Vị Châu, Tà Dương của Trung Quốc, đảo Hải Nam của Trung Quốc là bờ phía Đông của Vịnh Bắc Bộ. Về mặt địa chiến lược, quốc phòng-an ninh, kinh tế: Vùng biển trong Vịnh Bắc Bộ có ý nghĩa hết sức quan trọng về an ninh quốc phòng và kinh tế đối với nhân dân hai nước trong suốt lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm và xây dựng đất nước. Vịnh là nơi chứa đựng nhiều tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là hải sản và dầu khí.

Bên cạnh đó vịnh cũng là nơi để cho hai bên phát triển lĩnh vực kinh tế biển,thương mại quốc tế, logistic biển, khai thác các nguồn tài nguyên biển như dầu khí và các nguồn tài nguyên sinh vật, vi sinh vật khác. Trong vịnh có nhiều ngư trường lớn, cung cấp nguồn hải sản quan trọng cho đời sống của nhân dân hai nước. Đối với khu vực phía Nam Trung Quốc, vịnh cũng có vị trí quan trọng. Vì vậy cả hai nước đều rất coi trọng việc quản lý, sử dụng và khai thác Vịnh.

Sau năm 1887 cho đến trước năm 2000, Việt Nam và Trung Quốc chưa tiến hành đàm phán để phân định rõ ràng ở Vịnh Bắc Bộ. Ðiều này xuất phát từ thực tế khách quan là từ những năm 50 của thế kỷ XX trở về trước khi Luật Biển quốc tế chưa phát triển, các quốc gia ven biển thời kỳ đó chỉ có chủ quyền đối với lãnh hải rộng 03 hải lý và toàn bộ vùng biển nằm ngoài phạm vi lãnh hải được coi là biển quốc tế, không thuộc chủ quyền của bất kỳ quốc gia nào. Trong bối cảnh đó, Công ước Pháp - Thanh năm 1887 chỉ tập trung giải quyết vấn đề hoạch định biên giới trên đất liền giữa hai nước và vấn đề quy 15 thuộc chủ quyền của mỗi nước đối với các đảo ở khu vực cửa sông Bắc Luân trong Vịnh Bắc Bộ [69]. Lịch sử vấn đề biên giới giữa Việt Nam – Trung Quốc Vào cuối thế kỉ XIX, Trung Quốc (Nhà Thanh) có âm mưu chiếm lấy những tỉnh ở về phía Bắc sông Hồng của Việt Nam.

Có thể thấy rõ bối cảnh lịch sử lúc đó là trong khi Pháp xâm lược Bắc Kỳ và buộc triều đình nhà Nguyễn phải ký Hiệp ước Patơnốt 1884, chấp nhận quyền bảo hộ của nước Pháp thì nhà Thanh (Trung Quốc) can thiệp.Vì Pháp muốn kiểm soát vùng đồng bằng Bắc Bộ Việt Nam và con đường nối từ Hà Nội đến tỉnh Vân Nam của Trung Quốc. Nhà Thanh ngược lại muốn ngăn cản sự hiện diện quân sự của Pháp ở Bắc Kỳ, vì điều này sẽ trực tiếp uy hiếp đến vùng biên giới phía Nam của họ. Sâu xa hơn nữa, nhà Thanh muốn nhân cơ hội này để chiếm đoạt hoặc là duy trì ảnh hưởng của mình đối với Việt Nam, vốn là thuộc quốc truyền thống của Trung Quốc. Vậy nên mâu thuẫn giữa Pháp –Thanh (Trung Quốc) về vấn đề Việt Nam là điều không tránh khỏi.

Chiến tranh Pháp – Thanh (Trung Quốc) đã diễn ra từ tháng 9/1884 tới tháng 6/1885 và kết thúc bằng bản Hiệp ước Thiên Tân được kí ngày 09/6 /1885, hiệp ước gồm 10 điều khoản được ký giữa chính phủ Pháp và nhà Thanh (Trung Quốc) và hai bên sẽ bắt đầu việc phân định đường biên giới giữa Bắc Kỳ và Trung Quốc. Theo đó trong điều 3 của Hiệp ước Thiên Tân 1885 với nội dung: Trong thời hạn sáu tháng sau khi kí hòa ước này, hai bên sẽ phái người đến khảo sát tại chỗ biên giới giữa Bắc Kỳ và Trung Quốc; chỗ nào cần thì sẽ trồng cột mốc giới ở nơi dễ trông thấy. Trong trường hợp hai bên không thể đồng ý về nơi lập cột mốc giới hoặc về điểm nào khác thì mỗi bên phải trình lên chính phủ nước mình định liệu [35,tr. Đó là cơ sở pháp lý để chính phủ Pháp và nhà Thanh tiến hành việc hoạch định biên giới Việt – Trung (trong các văn bản hồi đó thường gọi là Biên giới Trung Quốc – Bắc Kỳ) [35,tr.

16 Quá trình hoạch định biên giới Việt Nam – Trung Quốc của Ủy ban Liên hợp giữa Pháp và Trung Quốc diễn ra từ tháng 01/1886 đến tháng 4/1887, trong đó việc hoạch định đường biên giới trên Vịnh Bắc Kỳ được tiến hành ở Móng Cái từ ngày 31/3/1883 đến ngày 08/4/1887[35,tr. Công ước hoạch định biên giới giữa Trung Quốc và Bắc Kỳ ký ngày 26/6/1887 là một văn bản pháp lý, phân định đường biên giới Bắc Kỳ - Trung Quốc trên đất liền và phân định hải phận của Bắc Kỳ - Trung Quốc trong Vịnh Bắc Việt. Nội dung về biên giới trên biển là các đảo ở về phía Đông của đường kinh tuyến Đông 105043’ Paris (đường thẳng Bắc-Nam) đi qua Đông điểm của đảo Trà Cổ và tạo thành đường biên giới thì thuộc về Trung Quốc. Nhìn lại quá trình đàm phán và thương thuyết giữa Pháp và nhà Thanh (Trung Quốc) về vấn đề hoạch định và cắm mốc biên giới Việt – Trung cuối thế kỷ XIX.

Việt Nam rơi vào tình thế không thuận lợi vì sự hoạch định biên giới lại do Pháp lấy tư cách xâm lược mà tiến hành. Đây là cuộc đàm phán, thương thuyết giữa hai nước Pháp và Trung Quốc về vấn đề lãnh thổ biên giới của Việt Nam nhưng lại không có tiếng nói của Việt Nam. Nguyên nhân căn bản là mọi hoạt động ngoại giao của Việt Nam đều do Pháp quyết định, khi chúng ta là nước thuộc địa nửa phong kiến, chủ quyền của Việt Nam bị tước bỏ. Trong khi đàm phán thương thuyết giữa hai bên về biên giới, phía Nhà Thanh (Trung Quốc) lại chuẩn bị nội dung và phương sách một cách chi tiết bởi các nhà đàm phán có kinh nghiệm trước khi đưa ra bàn bạc với Pháp.

Mục đích của Công ước Pháp – Thanh năm 1887 rất rõ ràng là phân định đường biên giới và chủ quyền trên đất liền, vùng biển và các đảo giữa Việt Nam và Trung Quốc. Tuy nhiên trong Công ước không đề cập đến điểm chấm dứt của đường phân định biên giới trên biển và chủ quyền trong Vịnh Bắc Bộ giữa Việt Nam và Trung Quốc và cũng không nói đến kinh tuyến 1050 43’ Paris là ranh giới phân định trong vùng biển Vịnh Bắc Bộ. Từ đó không 17 có một thỏa ước nào khác phải ký kết về vấn đề biên giới trên biển giữa Trung Quốc và Pháp.