Luận văn thạc sĩ vận dụng phương pháp làm việc nhóm nhằm phát triển năng lực tư duy trong dạy học phần sinh học vi sinh vật sinh học 10 trung học phổ thông

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phương pháp làm việc nhóm để phát triển tư duy trong dạy học sinh học vi sinh vật lớp 10 trung học phổ thông.

• Tác giả: Trần Thị Ánh Tuyết
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thế Hưng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm sinh học
• Đề tài: Vận Dụng Phương Pháp Làm Việc Nhóm Nhằm Phát Triển Năng Lực Tư Duy Trong Dạy Học Phần Sinh Học Vi Sinh Vật - Sinh Học 10
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, HÌNH
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU. MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Trong nước
• 1.2. Làm việc nhóm
• 1.2.1. Một số khái niệm
• 2. CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP LÀM VIỆC NHÓM NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƢ DUY TRONG DẠY HỌC PHẦN SINH HỌC VI SINH VẬT - SINH HỌC 10, TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương pháp làm việc nhóm trong dạy học sinh học 10

Phương pháp làm việc nhóm trong dạy học sinh học 10 đang trở thành một xu hướng quan trọng trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy mà còn nâng cao khả năng hợp tác và giao tiếp. Trong bối cảnh giáo dục hiện nay, việc phát triển năng lực tư duy cho học sinh là một trong những mục tiêu hàng đầu. Phương pháp làm việc nhóm giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn rèn luyện các kỹ năng xã hội cần thiết.

1.1. Khái niệm và vai trò của phương pháp làm việc nhóm

Phương pháp làm việc nhóm là một hình thức dạy học trong đó học sinh làm việc cùng nhau để đạt được mục tiêu chung. Theo Đặng Đình Bôi, nhóm là tập hợp nhiều người cùng có chung mục tiêu và thường xuyên tương tác với nhau. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh phát triển kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng giao tiếp và hợp tác.

1.2. Lợi ích của việc áp dụng phương pháp làm việc nhóm trong dạy học

Việc áp dụng phương pháp làm việc nhóm trong dạy học sinh học 10 mang lại nhiều lợi ích. Học sinh có cơ hội trao đổi ý tưởng, học hỏi lẫn nhau và phát triển kỹ năng tư duy phản biện. Ngoài ra, phương pháp này còn giúp tăng cường sự tham gia của học sinh trong quá trình học tập, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

II. Thách thức trong việc áp dụng phương pháp làm việc nhóm trong dạy học

Mặc dù phương pháp làm việc nhóm mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó trong dạy học cũng gặp không ít thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu chủ động của học sinh trong việc tham gia vào các hoạt động nhóm. Nhiều học sinh vẫn còn e ngại khi phải làm việc cùng nhau, dẫn đến hiệu quả học tập không cao.

2.1. Thiếu kỹ năng làm việc nhóm của học sinh

Nhiều học sinh chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng làm việc nhóm, như phân công công việc, giao tiếp hiệu quả và giải quyết xung đột. Điều này dẫn đến việc các hoạt động nhóm không đạt được kết quả như mong đợi.

2.2. Khó khăn trong việc tổ chức hoạt động nhóm

Giáo viên thường gặp khó khăn trong việc thiết kế và tổ chức các hoạt động nhóm sao cho phù hợp với từng đối tượng học sinh. Việc thiếu tài liệu hướng dẫn cụ thể cũng là một rào cản lớn trong việc áp dụng phương pháp này.

III. Phương pháp tổ chức hoạt động nhóm hiệu quả trong dạy học sinh học 10

Để phát huy hiệu quả của phương pháp làm việc nhóm, giáo viên cần áp dụng các phương pháp tổ chức hoạt động nhóm một cách khoa học. Việc thiết kế các hoạt động nhóm phù hợp với nội dung bài học và khả năng của học sinh là rất quan trọng.

3.1. Thiết kế hoạt động nhóm theo mô hình Jigsaw

Mô hình Jigsaw là một phương pháp hiệu quả trong việc tổ chức hoạt động nhóm. Trong mô hình này, mỗi học sinh sẽ trở thành một chuyên gia trong một phần kiến thức nhất định và sau đó chia sẻ với các thành viên khác trong nhóm. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp.

3.2. Sử dụng công nghệ trong tổ chức hoạt động nhóm

Việc sử dụng công nghệ thông tin trong tổ chức hoạt động nhóm có thể giúp tăng cường sự tương tác giữa các học sinh. Các công cụ trực tuyến như Google Docs hay Zoom có thể được sử dụng để hỗ trợ học sinh trong việc làm việc nhóm, đặc biệt trong bối cảnh học tập từ xa.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp làm việc nhóm trong dạy học sinh học 10

Việc áp dụng phương pháp làm việc nhóm trong dạy học sinh học 10 đã được thực hiện tại nhiều trường học và cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn phát triển các kỹ năng xã hội cần thiết.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của phương pháp làm việc nhóm

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào các hoạt động nhóm có kết quả học tập cao hơn so với những học sinh học theo phương pháp truyền thống. Điều này chứng tỏ rằng phương pháp làm việc nhóm có thể nâng cao hiệu quả học tập.

4.2. Các hoạt động nhóm tiêu biểu trong dạy học sinh học

Một số hoạt động nhóm tiêu biểu trong dạy học sinh học 10 bao gồm thảo luận nhóm, thực hành thí nghiệm và dự án nghiên cứu. Những hoạt động này không chỉ giúp học sinh hiểu bài mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của phương pháp làm việc nhóm trong dạy học

Phương pháp làm việc nhóm trong dạy học sinh học 10 đang ngày càng được chú trọng và phát triển. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh nâng cao kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng xã hội cần thiết cho tương lai.

5.1. Tương lai của phương pháp làm việc nhóm trong giáo dục

Trong tương lai, phương pháp làm việc nhóm sẽ tiếp tục được cải tiến và áp dụng rộng rãi trong giáo dục. Việc phát triển các công cụ hỗ trợ và tài liệu hướng dẫn sẽ giúp giáo viên dễ dàng hơn trong việc tổ chức hoạt động nhóm.

5.2. Khuyến nghị cho giáo viên trong việc áp dụng phương pháp làm việc nhóm

Giáo viên cần được đào tạo về các phương pháp tổ chức hoạt động nhóm hiệu quả. Việc chia sẻ kinh nghiệm và tài liệu giữa các giáo viên cũng sẽ giúp nâng cao chất lượng dạy học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, việc phát triển năng lực tư duy cho học sinh trung học phổ thông (THPT) trở thành một yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học. Theo điều tra thực trạng tại hai trường THPT Hữu Nghị T78 (Hà Nội) và THPT A Hải Hậu (Nam Định), chỉ có khoảng 35,8% học sinh yêu thích môn Sinh học, trong khi 63,3% giờ học chủ yếu là nghe giảng và làm bài tập. Điều này cho thấy phương pháp dạy học truyền thống chưa phát huy được tính tích cực và chủ động của học sinh. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là vận dụng phương pháp làm việc nhóm nhằm phát triển năng lực tư duy trong dạy học phần Sinh học vi sinh vật thuộc chương trình Sinh học 10 THPT, trong học kỳ 2 năm học 2016-2017. Nghiên cứu tập trung vào việc thiết kế các hoạt động học tập nhóm, tổ chức thực nghiệm và đánh giá hiệu quả phát triển năng lực tư duy của học sinh. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao kỹ năng tư duy phản biện, sáng tạo và hợp tác của học sinh, đồng thời hỗ trợ giáo viên trong việc tổ chức các hoạt động nhóm hiệu quả, phù hợp với đặc điểm môn học và điều kiện thực tế tại các trường phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu sau:

• Lý thuyết đa thông minh của Howard Gardner: Phân loại năng lực tư duy thành nhiều loại thông minh như logic-toán học, ngôn ngữ, không gian, âm nhạc, vận động, thiên nhiên, giao tiếp và nội tâm, giúp giáo viên thiết kế hoạt động phù hợp với từng dạng năng lực của học sinh.
• Thuyết kiến tạo (Constructivism): Nhấn mạnh học là quá trình xã hội, học sinh phát triển tư duy thông qua tương tác nhóm, tranh luận và giải quyết vấn đề chung.
• Mô hình hoạt động nhóm Jigsaw: Phương pháp tổ chức nhóm chuyên sâu, trong đó mỗi thành viên nghiên cứu một phần nội dung, sau đó chia sẻ kiến thức với nhóm, giúp phát triển kỹ năng hợp tác và tư duy phản biện.
• Khái niệm năng lực tư duy: Bao gồm các kỹ năng phân tích, tổng hợp, so sánh, trừu tượng hóa và khái quát hóa, được phát triển thông qua các hoạt động học tập tích cực.
• Nguyên tắc làm việc nhóm hiệu quả: Bao gồm sự phụ thuộc tích cực, trách nhiệm cá nhân, tương tác tích cực trực tiếp, kỹ năng xã hội và đánh giá rút kinh nghiệm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp sau:

• Phương pháp nghiên cứu lý luận: Tổng hợp, phân tích các tài liệu về dạy học, làm việc nhóm, năng lực tư duy và chương trình Sinh học THPT.
• Phương pháp điều tra thực trạng: Thu thập dữ liệu qua phiếu khảo sát với 600 học sinh và giáo viên tại hai trường THPT, quan sát giờ học và phỏng vấn giáo viên.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Chọn hai lớp có trình độ tương đương, lớp thực nghiệm áp dụng phương pháp làm việc nhóm trong dạy học phần Sinh học vi sinh vật, lớp đối chứng dạy theo phương pháp truyền thống. Thời gian thực nghiệm trong học kỳ 2 năm học 2016-2017.
• Phương pháp phân tích thống kê: Sử dụng kiểm định trung bình, phân tích phương sai để so sánh kết quả học tập giữa hai nhóm, đánh giá hiệu quả phát triển năng lực tư duy.
• Timeline nghiên cứu: Từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2017, bao gồm giai đoạn khảo sát, thiết kế giáo án, thực nghiệm, thu thập và phân tích dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng vận dụng phương pháp làm việc nhóm còn hạn chế: Chỉ có 45,2% giáo viên thường xuyên áp dụng làm việc nhóm trong dạy học kiến thức mới, 38,3% trong hướng dẫn tổ chức hoạt động nhóm củng cố và ôn tập, và chỉ 21,8% trong kiểm tra đánh giá. Học sinh chủ yếu tham gia nghe giảng (63,3%), thảo luận nhóm chỉ chiếm 17,1%.

2. Phát triển năng lực tư duy qua làm việc nhóm được cải thiện rõ rệt: Qua thực nghiệm, điểm trung bình các bài kiểm tra của lớp thực nghiệm cao hơn lớp đối chứng khoảng 15-20%, với tần suất điểm đạt từ 8 trở lên tăng từ 30% lên 55%. Các kỹ năng tư duy như phân tích, tổng hợp, so sánh được học sinh phát triển tốt hơn.

3. Hình thức tổ chức nhóm và đánh giá còn chưa đa dạng: 53,2% giáo viên chia nhóm theo vị trí chỗ ngồi, chỉ 11,7% chia theo năng lực học sinh. Hình thức đánh giá chủ yếu lấy điểm chung nhóm (33,9%), chưa phân chia rõ ràng theo nhiệm vụ cá nhân.

4. Nguyên nhân hạn chế do cả khách quan và chủ quan: Giáo viên còn ngại đổi mới phương pháp, thiếu kỹ năng tổ chức nhóm linh hoạt; học sinh chưa quen với phương pháp học tích cực; điều kiện cơ sở vật chất chưa thuận lợi, bàn ghế không phù hợp cho hoạt động nhóm.

Thảo luận kết quả

Kết quả thực nghiệm cho thấy việc vận dụng phương pháp làm việc nhóm trong dạy học phần Sinh học vi sinh vật giúp phát triển năng lực tư duy của học sinh một cách hiệu quả. Sự tăng điểm trung bình và cải thiện kỹ năng tư duy phản ánh sự tích cực trong việc học tập chủ động, sáng tạo và hợp tác. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả này phù hợp với lý thuyết thuyết kiến tạo và mô hình Jigsaw, khẳng định vai trò quan trọng của hoạt động nhóm trong phát triển năng lực học sinh.

Tuy nhiên, việc áp dụng còn hạn chế do nhiều yếu tố như thói quen dạy học truyền thống, thiếu kỹ năng tổ chức nhóm của giáo viên, và điều kiện vật chất chưa đáp ứng. Biểu đồ phân bố điểm kiểm tra và bảng so sánh tần suất điểm minh họa rõ sự khác biệt giữa lớp thực nghiệm và đối chứng, đồng thời cho thấy sự cần thiết của việc đa dạng hóa hình thức tổ chức nhóm và đánh giá cá nhân trong nhóm để nâng cao hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng giáo viên về kỹ năng tổ chức làm việc nhóm: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về phương pháp làm việc nhóm, kỹ năng phân công nhiệm vụ và đánh giá cá nhân trong nhóm. Thời gian thực hiện trong vòng 6 tháng, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm chủ trì.

2. Thiết kế và áp dụng đa dạng các hình thức làm việc nhóm phù hợp với đặc điểm môn Sinh học: Áp dụng mô hình Jigsaw, nhóm kim tự tháp, hoạt động trà trộn để phát triển tư duy phân tích, tổng hợp và sáng tạo. Giáo viên cần linh hoạt lựa chọn hình thức theo nội dung bài học và điều kiện lớp học.

3. Cải thiện điều kiện cơ sở vật chất phục vụ hoạt động nhóm: Sắp xếp lại bàn ghế theo nhóm 2-4 học sinh, trang bị thiết bị hỗ trợ như bảng nhóm, máy chiếu, tài liệu tham khảo đa dạng. Nhà trường cần ưu tiên đầu tư trong kế hoạch năm học tiếp theo.

4. Xây dựng hệ thống đánh giá kết quả học tập cá nhân và nhóm: Phát triển tiêu chí đánh giá rõ ràng, kết hợp tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng và đánh giá của giáo viên để đảm bảo công bằng và khích lệ sự tham gia tích cực của từng học sinh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên môn Sinh học THPT: Nghiên cứu cung cấp các phương pháp tổ chức hoạt động nhóm hiệu quả, giúp phát triển năng lực tư duy cho học sinh, từ đó nâng cao chất lượng giảng dạy.

2. Nhà quản lý giáo dục và cán bộ chuyên môn: Tham khảo để xây dựng các chương trình đào tạo, bồi dưỡng giáo viên, đồng thời hoạch định chính sách đổi mới phương pháp dạy học tích cực.

3. Sinh viên sư phạm và nghiên cứu sinh ngành giáo dục: Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu, phát triển phương pháp dạy học tích cực và ứng dụng trong thực tiễn giảng dạy.

4. Các nhà nghiên cứu giáo dục và phát triển năng lực học sinh: Cung cấp cơ sở lý luận và thực nghiệm về mối quan hệ giữa làm việc nhóm và phát triển năng lực tư duy, làm nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp làm việc nhóm có thực sự giúp phát triển năng lực tư duy không?
   Có, thực nghiệm cho thấy học sinh tham gia làm việc nhóm đạt điểm kiểm tra cao hơn 15-20% so với nhóm học truyền thống, đồng thời kỹ năng phân tích, tổng hợp và sáng tạo được cải thiện rõ rệt.

2. Làm thế nào để giáo viên tổ chức nhóm hiệu quả trong điều kiện lớp học đông và cơ sở vật chất hạn chế?
   Giáo viên có thể chia nhóm nhỏ từ 2-4 học sinh, sử dụng bàn ghế hiện có để ghép nhóm, áp dụng các hình thức nhóm linh hoạt như Jigsaw hoặc nhóm kim tự tháp, đồng thời tận dụng các thiết bị hỗ trợ đơn giản như bảng nhóm, phiếu học tập.

3. Có những hình thức làm việc nhóm nào phù hợp với môn Sinh học vi sinh vật?
   Các hình thức như nhóm chuyên sâu Jigsaw, nhóm kim tự tháp, hoạt động trà trộn và làm việc theo cặp đều phù hợp, giúp học sinh phát triển kỹ năng quan sát, phân tích và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

4. Làm thế nào để đánh giá công bằng kết quả học tập của từng thành viên trong nhóm?
   Kết hợp đánh giá đa chiều gồm tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng và đánh giá của giáo viên, phân chia điểm dựa trên nhiệm vụ cụ thể của từng thành viên, tránh lấy điểm chung nhóm làm điểm cá nhân.

5. Phương pháp làm việc nhóm có phù hợp với tất cả học sinh không?
   Phương pháp này phù hợp với đa số học sinh, tuy nhiên cần chú ý hỗ trợ các học sinh nhút nhát hoặc chưa phát triển kỹ năng giao tiếp, bằng cách hướng dẫn kỹ năng xã hội và tạo môi trường học tập thân thiện, khích lệ sự tham gia tích cực.

Kết luận

• Vận dụng phương pháp làm việc nhóm trong dạy học phần Sinh học vi sinh vật giúp phát triển năng lực tư duy cho học sinh THPT một cách hiệu quả, thể hiện qua sự cải thiện điểm số và kỹ năng tư duy.
• Việc tổ chức hoạt động nhóm cần tuân thủ các nguyên tắc về sự phối hợp giữa giáo viên và học sinh, kết hợp hài hòa giữa học cá nhân và nhóm, đảm bảo tính thực tiễn và toàn diện trong quy trình.
• Thực trạng áp dụng phương pháp làm việc nhóm còn nhiều hạn chế do yếu tố chủ quan và khách quan, đòi hỏi sự đầu tư về đào tạo giáo viên và cải thiện điều kiện cơ sở vật chất.
• Luận văn đã xây dựng các nguyên tắc, quy trình và thiết kế giáo án thực nghiệm, góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc phát triển năng lực tư duy qua làm việc nhóm trong dạy học Sinh học.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả phương pháp làm việc nhóm, đồng thời khuyến nghị các đối tượng liên quan tham khảo và áp dụng trong thực tiễn giảng dạy.

Giáo viên và nhà trường nên triển khai các khóa bồi dưỡng kỹ năng tổ chức nhóm, áp dụng đa dạng hình thức làm việc nhóm và xây dựng hệ thống đánh giá phù hợp để nâng cao chất lượng dạy học Sinh học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn dự kiến gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài Chƣơng 2.Vận dụng phƣơng pháp làm việc nhóm nhằm phát triển năng lực tƣ duy trong dạy học phần Sinh học vi sinh vật - Sinh học 10, Trung học phổ thông Chƣơng 3. Thực nghiệm sƣ phạm 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu 1.

Trên thế giới Cuộc sống với vô vàn những biến đổi luôn đặt ra những vấn đề mới, buộc con ngƣời phải suy nghĩ, tìm kiếm những lời giải đáp và những phƣơng tiện để giải quyết vấn đề. Vì vậy, có không ít những công trình nghiên cứu về tƣ duy đã đƣợc ra đời. Daniel Kahneman - tác giả cuốn sách Tư duy nhanh và chậm đƣa ra hai hệ thống tƣ duy tác động đến nhận thức của con ngƣời. Hệ thống thứ nhất đƣợc gọi là cơ chế nghĩ nhanh, tự động, đƣợc sử dụng một cách cảm tính, rập khuôn và tiềm thức.

Hệ thống hai đƣợc gọi là cơ chế nghĩ chậm, dùng logic, có tính toán và ý thức [24, tr. Tác giả đã chứng minh con ngƣời thƣờng đi đến quyết định theo cơ chế nghĩ nhanh hơn nghĩ chậm. Phần lớn nội dung của cuốn sách chỉ ra những sai lầm của con ngƣời suy nghĩ theo hệ thống thứ nhất. Tony Buzan - tác giả của bản đồ tƣ duy - hƣớng dẫn một cách tỉ mỉ, cặn kẽ cách thực hành phƣơng pháp này trong cuốn Lập bản đồ tư duy.

Bản đồ tƣ duy (Mindmap) là một cách để ghi nhớ chi tiết, tổng hợp, phân tích một vấn đề thành dạng lƣợc đồ phân nhánh. Đặc biệt, tác giả đã chỉ ra 7 bƣớc cụ thể để tạo nên một bản đồ tƣ duy: bắt đầu từ trung tâm, sử dụng nhiều hình ảnh, màu sắc, các đƣờng cong, các nét nối và các từ khóa, từ đó khơi dậy các ý tƣởng mới, suy nghĩ mới [23, tr. Phƣơng pháp này giúp khai thác khả năng ghi nhớ và liên lạc, liên hệ dữ kiện của bộ não. Hàng triệu ngƣời trên thế giới đã áp dụng thành công phƣơng pháp này.

Edward de Bono đã có công trình nghiên cứu mang tên Sáu chiếc mũ tư duy. Sáu chiếc mũ với màu sắc khác nhau, biểu thị cho các cách tƣ duy: Mũ trắng tập trung vào những con số thực khách quan, mũ đỏ chú trọng vào góc 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nhìn cảm xúc, mũ đen là sự cảnh giác và thận trọng, mũ vàng hƣớng đến sự lạc quan, mũ xanh lục ám chỉ ý tƣởng mới sáng tạo, mũ xanh lam tập trung vào sự kiểm soát cơ chế quá trình tƣ duy [22, tr. Đó là quan điểm đội duy nhất một chiếc mũ tƣ duy trên đầu. Đội bất cứ kiểu mũ nào đều có nghĩa là bạn đang kiểm soát và hƣớng suy nghĩ của mình theo cách thức của chiếc mũ đó.

Chúng ta có thể tách biệt tình cảm ra khỏi lý trí, tách bạch sự sáng tạo ra khỏi thông tin để tập trung vào xử lý một sự việc. Howard Gardner, nhà tâm lý học hàng đầu tại Đại Học Harvard, và cộng sự đã đặt ra lý thuyết về “đa thông minh” (the theory of multiple intelligences). Theo đó một em học sinh bình thƣờng (ngoại trừ trẻ em bị khuyết tật) đều thông minh tới một mức độ nào đó tại một hay nhiều miền sau đây: lý luận toán học, ngôn ngữ, âm nhạc, không gian, vận động thân thể, thiên nhiên, giao tiếp giữa cá nhân và hiểu rõ nội tâm cá nhân. Lý thuyết về “đa thông minh” của Howard Gardner đã đặt ra nhiều chiến thuật mới về cách giảng dạy và học tập, ngƣời học sinh nhờ đó gặp nhiều cơ hội khám phá ra các tầm cỡ khác nhau về thông minh, đƣợc giúp đỡ để phát triển cả những năng khiếu còn tiềm ẩn.

Theo Howard Gardner, trƣờng học nên giúp đỡ học sinh tham gia học hỏi, phát triển nhiều loại thông minh, cộng tác vào nhiều loại sinh hoạt học đƣờng và xã hội, khiến cho học sinh có khả năng nhiều mặt để sau này phục vụ xã hội theo nhiều chiều hƣớng xây dựng. Brookhart đã đƣa ra hai trong số các mục tiêu giáo dục quan trọng nhất là thúc đẩy việc duy trì và thúc đẩy việc chuyển đổi. Duy trì yêu cầu ngƣời học nhớ những gì họ đã học đƣợc, trong khi đó chuyển đổi đòi hỏi ngƣời học không chỉnhớ mà còn phải hiểu và có thể vận dụng những gì họ đã học đƣợc vào thực tiễn cuộc sống [29, tr. Brookhart đã đƣa ra 3 nguyên tắc để đánh giá tƣ duy bậc cao:1.

Nêu đƣợc yêu cầu, nhiều vụ đối với ngƣời học một cách cụ thể, rõ ràng dƣới dạng văn bản, hình ảnh,… 2. Khuyến khích ngƣời học sáng tạo, không bó buộc vào một tài liệu có sẵn. 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Phân biệt rõ giữa mức độ khó khăn (khó hay dễ) và mức độ tƣ duy (tƣ duy bậc thấp hay tƣ duy bậc cao) [29, tr. Jean Piaget cho rằng: Tƣơng tác cùng nhau làm xuất hiện mâu thuẫn xã hội, từ đó tạo ra sự mất cân bằng nhận thức giữa mọi ngƣời.

Các cuộc tranh luận liên tục diễn ra và đƣợc giải quyết, nhờ đó góp phần bổ sung hoàn thiện các lý luận, lý lẽ [8, tr. Nhƣ vậy, làm việc nhóm tạo điều kiện cho ngƣời học tranh luận, từ đó nâng cao nhận thức và năng lực tƣ duy của HS. Vào những năm 80 của thế ký XX, thuyết kiến tạo ra đời và là cơ sở cho việc hình thành lí luận dạy học hiện đại nói chung và dạy học theo nhóm nói riêng. Thuyết này đề cập đến nội dung quan trọng: Học là một quá trình mang tính xã hội, văn hóa và nhân cách, do vậy, học không chỉ chịu sự tác động của các tác nhân nhận thức mà còn chịu sự tác động của các yếu tố xã hội và sự tƣơng tác giữa các cá nhân.

Vì vậy, nhóm học tập, nơi kết hợp giữa các yếu tố xã hội và sự hợp tác cá nhân sẽ giúp HS nâng cao đƣợc kết quả học tập cũng nhƣ khả năng tƣ duy. Trong nước Tại Việt Nam, việc phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh nhằm đào tạo nguồn nhân lực sáng tạo, chất lƣợng cũng đã đƣợc đặt ra rất rõ ràng trong ngành Giáo dục và Đào tạo. Từ cuối những năm 1960, khẩu hiệu “Biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo” đã đi vào các trƣờng sƣ phạm. Nhiều nghiên cứu về các biện pháp tổ chức học sinh hoạt động tự lực, chủ động, sáng tạo khám phá ra kiến thức mới đã đƣợc đặt ra.

Từ năm 1970 trở đi, các nghiên cứu về các phƣơng pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực tƣ duy cho học sinh đƣợc chú trọng cả về lí thuyết và thực hành. Trong đó, nổi bật là công trình nghiên cứu: “Cải tiến phƣơng pháp dạy và học nhằm phát huy trí thông minh của học sinh” của tác giả Nguyễn Sỹ Tỳ (1971). 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Cũng trong thời gian này một số tài liệu nƣớc ngoài đã đƣợc dịch để phục vụ giảng dạy và nghiên cứu trong các trƣờng Sƣ phạm nhƣ: “Hoạt động độc lập của học sinh trong quá trình dạy học của tác giả E. Sau nghị quyết Trung ƣơng IV khoá VII (tháng 2/1993), nghị quyết Trung ƣơng II khoá VIII (tháng 12/1996), nghị quyết Trung ƣơng VI khoá IX (4/2002) của Đảng, vấn đề đổi mới phƣơng pháp dạy học theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh đã trở thành vấn đề quan trọng, cấp bách của ngành giáo dục trong giai đoạn hiện nay, “Đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, tăng cường giáo dục tư duy sáng tạo, năng lực tự học, tự tu dưỡng, tự tạo việc làm”.

Điểm mấu chốt để phát huy tính tích cực của học sinh và nâng cao chất lƣợng dạy học, đó là giáo viên phải có những biện pháp tổ chức cho học sinh những hoạt động theo nhóm. Điều này đã đƣợc triển khai mạnh mẽ cả về lí thuyết và ứng dụng. Nhiều công trình nghiên cứu, nhiều bài báo, nhiều tài liệu đã đƣợc công bố, xuất bản. Tiêu biểu là các công trình nghiên cứu lí thuyết của các tác giả:  Trần Bá Hoành (1993): “Dạy học lấy ngƣời học làm trung tâm”, “Bản chất của việc dạy học lấy học sinh làm trung tâm”.

Theo Nguyễn Hữu Châu, học là quá trình cá nhân tự kiến tạo kiến thức thông qua tƣơng tác với các cá nhân khác, với xã hội và thực tiễn mà có. Từ đó, có thể thấy, quá trình dạy học cần có các hoạt động học tập kết hợp học tập cá nhân với hoạt động nhóm. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Làm việc nhóm 1.

Một số khái niệm a. Nhóm Theo Đặng Đình Bôi, “Nhóm là tập hợp nhiều người cùng có chung mục tiêu, thường xuyên tương tác với nhau, mỗi thành viên có vai trò, nhiệm vụ rõ ràng và có các quy tắc chung chi phối lẫn nhau”[6, tr. Cụ thể, “Nhóm” là tập hợp những cá nhân thỏa mãn 4 yếu tố sau: + Có từ 2 thành viên trở lên + Có thời gian làm việc chung nhau nhất định + Cùng chia sẻ hay thực hiện chung một nhiệm vụ hay một kế hoạch để đạt đến các mục tiêu của nhóm kì vọng. + Hoạt động theo những quy định chung của nhóm.T là đại diện của trƣờng phái nguyên tắc, đã tổng kết thành “5 nguyên tắc vàng” cho hoạt động nhóm và khẳng định: Bất kì một hoạt động nhóm nào cũng phải đảm bảo 5 nguyên tắc này.

Nếu thiếu 1 trong 5 nguyên tắc thì hoạt động nhóm sẽ thất bại [28, tr. Phụ thuộc tích cực: Mỗi thành viên chỉ thành công khi những ngƣời bạn trong nhóm cũng thành công. Sự phụ thuộc tích cực xảy ra khi các thành viên nhận thấy rằng: nếu một ngƣời thất bại, tất cả sẽ thất bại; những nỗ lực của mỗi ngƣời sẽ mang lại lợi ích cho bản thân và các thành viên khác. Sự phụ thuộc tích cực tạo ra cam kết cho sự thành công của cả nhóm.

Trách nhiệm cá nhân: Mỗi thành viên phải có trách nhiệm đóng góp cho mục tiêu chung của nhóm. Phần việc cá nhân phải đƣợc phân công rõ ràng và có sự kiểm tra đánh giá với các thành viên còn lại trong nhóm. Nhóm phải biết từng thành viên đang làm gì, gặp khó khăn, thuận lợi gì, nỗ lực của 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] từng thành viên. Nguyên tắc này đảm bảo không ai có thể làm hết mọi công việc trong khi những ngƣời khác ngồi chơi.

Theo quan điểm của Johnson D.