Chương I CO đÖ LY LUẬN CUA VẤN DE! NGHIÊN CUU 1. PHƯƠNG TIEN DAY HỌC: Quá trình day học là một quá trình truyền thông bao gồm sự lựa chon, sắp xếp va phân phối thông tin trong một môi trường su phạm thích hợp, có sự tương tác giữa người học và các thông tin. Như vậy, trong bất kỳ tình huống day học nào cũng có một thông điệp truyền di, Thông điệp từ thấy giáo , tùy theo phương pháp dạy học, sẽ được các phương tiện truyền đến học sinh. Phương pháp Phương tiện mang Thầy giáo thông điệp 1.
— Vai trò của phương tiện dạy học: -Theo quan điểm duy vật biện chứng, vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất là nguồn gốc của ý thức. Lenin đã chỉ ra con đường biện chứng của nhận thức là: “TY trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, rồi từ tư duy trừu tượng lại đến thực tiễn, đó là con đường biện chứng của nhận thức chân lý, nhận thức hiện thực khách quan” (Lenin toàn tập, T. Như vậy, những phương tiện dùng trong dạy học có tác dụng lớn đến hiệu quả của quá trình dạy học. - Các phương tiện dạy học giúp cho học sinh thực hiện được con đường nhận thức thứ nhất được để dàng hơn.
(Đó là đó là con đường vận động của nhận thức học sinh từ cụ thể đến trừu tượng) > Phương tiện dạy học giúp rút ngắn thời gian học tập mà việc lĩnh hội kiến thức của học sinh nhanh hơn. Giáo viên không phải mất nhiều thời gian chỉ để giảng giải một vấn dé phức tạp mà có thể dùng tranh, sơ đổ, phim giáo khoa để học sinh tiếp nhân kiến thức nhanh chóng, dé dàng hơn. > Các phương tiên dạy học thay thế cho những su vat. hiện tượng và các quá trình xảy ra trong thực tẾ mà giáo viên và học sinh không thể tiếp cận được.
Phương tiện dạy học giúp cụ thể hóa những cái quá trừu tượng làm cho việc giảng dạy trở nên cụ thể hơn. Điều này sẽ làm tăng thêm khả năng của học sinh tiếp thu những sự vật, hiện tượng và các quá trình phức tạp mà bình thường học xinh khó nam vững. SVTH:PHAMTHIHẠNHIHỤC _ Trang 3 SU PUG POWERPOVUT FRAG BAW HOO HOA HVE LIP tt Ở PRMONS THT > Phương tiện day học cùng với những tác đồng trực quan có khả nang gắy nên những tác động vật chất và trực quan sinh động. gây nên những cảm giác cho học sinh để từ đó đem lại cho học sinh những trì giác, ý niệm và tư duy trừu tượng ( các hiện tượng, khái niêm định luật,.
Chúng giúp cho thay giáo phát huy tất cả các giác quan của học sinh trong quá trình truyền thụ kiến thức. Do đó, giúp cho học xinh nhận biết được quan hệ giữa các hiện tượng ( màu sắc, mùi vị.) Và tát hiện được những khái niệm, quy luật: từ đồ làm cơ sở cho việc đúc rút kinh nghiệm và áp dụng kiến thức đã học vào thực tế. - Giúp cho học sinh hiểu bài kĩ và nhớ hài lâu hơn: > Phương tiện day học có thé cung cấp cho học sinh cúc kiến thức một cách chấc chấn và chính xác (sách giáo khoa, phim giáo khoa). Như vậy, nguồn tin ho thu nhận được trở nên đáng tin cậy và nhớ lâu bên hơn.
> Việc sử dụng phương tiện dạy học giúp cho học sinh hiểu sâu kiến thức để từ đó có thể tự suy nghĩ vận dụng. hiểu và nghĩ ra cái mới với các mức độ khác nhau. - Khi đã hiểu và nấm vững vấn dé, học sinh sé ứng dụng lý thuyết khoa học vào việc nhận thức các tri thức mới và vận dung chúng vào biến đổi các hoạt động thực tiến. Các phương tiện dạy học như phim điện ảnh, bang ghi hình giáo khoa sẽ giúp kích thích học sinh tìm hiểu các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học, từ đó bước đầu tạo cho học sinh một niềm vui, thích thú trong việc nghiên cứu khoa học.
- Phương tiện day học dé dang gây được cảm tình và sự chú ý của học sinh, giúp làm sinh động nội dung học tập. Không chỉ có thế, nó còn cần thiết để góp phan phát triển hứng thú, tính tích cực chủ động trong học tập, giúp phát triển năng lực nhận thức của học sinh. năng lực quan sát và năng lực tư duy (phân tích, so sánh, tổng hợp. - Phương tiện dạy học có thể giúp thực hiện có hiệu quả các phương pháp dạy học mới, đặc biệt là phương pháp dạy học nêu vấn để, trong đó ta có thể đặt ra những tinh huống bắt buộc và hướng dẫn học sinh từng bước động não, tăng cường hoạt động trí tuệ, suy nghĩ, phán đoán.giúp phát triển trí tuệ sáng tạo của học sinh.
Phân loại phương tiện day học: theo Tô Xuân Gidp, nhương tiện dạy học được phân loại theo: a. Tinh chất: gồm có -Nhóm truyền tin: cung cấp cho các giác quan của học sinh nguồn tin dưới dạng tiếng hoặc hình ảnh, hoặc cả hai cùng lúc. -Nhóm mang tin: gồm ® các tài liệu in e những phương trên mang tn thính giác ® những phương tiện mang tin thị giác. ® những phương tiện mang tin nghe nhìn SVTH: PHAM THỊ HANH THỤC : Trang 4 sat PUKGPOWERPIVVT FROUG DAD FOC HOA HOC LIP tt F FRMPNG THPT ® những phương tiện dùng cho sự hình thành khái niệm ,tập duvt, b.
Cách sử dụng: - Phương tiện truyền thống: phương tiện đã có từ lâu đời đến nay vẫn còn sử dụng - Phương tiện nghe nhìn: được hình thành do sự phát triển của khoa học kỹ thuật. Do có hiệu qua cao trong nên phương tiện nghe nhìn được sử dụng ngày càng nhiều trong quá trình dạy học. : đô chế tuo -Loai phức tạp -Loai không phức tạp. Nguyên tắc sử dung phương tiện day học: - Phương tiện day học được sử dụng đúng lúc có tác dụng làm tăng hiệu qua sư phạm của nội dung và phương pháp dạy học lên rất nhiều lần.
Nhưng nếu không biết sử dụng phương tiện dạy học một cách khoa học, hợp lí theo một hệ thống, hoặc nếu lạm dụng chúng quá nhiều tong một giờ giảng thì hiệu quả của chúng sé không những không được phát huy mà còn làm cho học sinh khó hiểu. Do đó, khi sử dụng phương tiện dạy học phải tuân theo các nguyên tắc sau đây: > Đúng mục đích: - Trong quá trình dạy học, trước hết giáo viên phải để ra mục đích dạy- học nhất định. Từ mục đích đó, lựa chọn phương tiện dạy học phù hợp vì mỗi phương tiện có một chức năng riêng. Ví dụ:phương tiện dùng trong giờ lên lớp phải phù hợp với nội dung, giới hạn thời gian của tiết học, phải có kích thước lớn để cả lớp có thể quan sát được.
- Trình bày phương tiện lúc cần thiết của bài học, lúc học sinh mong muốn được quan sát nhất, gợi nhớ trong trạng thái tâm lí phù hợp nhất. - Hiệu quả sử dụng phương tiện được nâng lên rất nhiều nếu nó xuất hiện đúng lúc nội dung và phương pháp giảng dạy cẩn nó nhất. - Trong quá trình sử dụng, hệ thống phương tiện day học phải được đưa ra giới thiệu và để học sinh quan sát, phân tích và nhận xét đúng lúc. Tránh hiện tượng đưa ra hàng loạt phương tiện không phi hợp với nội dung và trình tự bài giáng, dẫn đến hiện tượng phân tán sự chú ý của học sinh.
> Đúng chỗ: - Một yêu cầu hết sức quan trọng trong việc sử dụng phương tiện trên lớp học là phải tìm vị trí lắp đặt sao cho toàn lớp học có thể quan sát được, - Vị trí trình bày phương tiện phải đảm bảo các yêu cầu chung cũng như riêng của nó về đô chiếu sang, thông gió và các yêu cầu kỹ thuật khác. > Đủ cường độ: - Từng loại phương tiện có mật độ sử dụng tại lớp khác nhau , Nếu kéo dài việc trình diễn phương tiện hoặc dùng lặp lại một loại phương tiện quá nhiều SVTH: PHAM THỊ HANH THỤC Trang $ SU DUG POWER POVUT FRING DAY FOO HOA HVC LID tt FFRMONG THT lắn trong một buổi giảng. hiệu quả của chúng sẽ giảm sút. Theo số liệu của các nhà nghiên cứu tâm ly học.
nếu như một đang hoạt động trong lớp học diễn ra liên tục trong 15 phút thì khả nang làm việc của học sinh sẽ giảm di rất nhunh. - Sự quá tải khi sử dụng thường xuyên các phương tiện nghe nhìn sẽ dẫn đến su quá tdi thông tin đối với học sinh, ngoài ra còn ảnh hưởng đến thị giác của các em. Vì vậy, khi chuẩn bj giáo án có sử dụng các phương tiện nghe nhìn, người ta hạn chế ở mức đô không sử dung quá 3-4 lin trong một tuần. * Như vậy, việc sử dụng phương tiện dạy học có tác dụng lớn đến hiệu quả và chất lượng của một tiết học.
Để có thể phát huy tốt tác dụng của các phương tiện dạy học và tránh gây phản cảm cho học sinh ta phải chú ý các điều sau đây: -Phải áp dụng các phương tiện dạy học một cách có hệ thống, đa dạng hóa hình thức của các phương tiện. -Khi chọn các phương tiên dạy học phải tìm hiểu kĩ nội dung của chúng có phù hợp với nội dung tiết dạy hay không. -Sử dụng phương tiện dạy học đúng nguyên tắc đã nêu trên. Lựa chọn phương tiện day học: - Để lựa chọn một phương tiện dạy học phù hợp nhất với nội dung và mục đích day học, ta phải xem xét các yếu tố sau: a.Phương pháp day học: nhiều loại phương tiện dạy học chỉ thích hợp với một số loại phương pháp dạy học này mà không thích hợp với các phương pháp dạy học khác.
Vd: phương tiện truyền thông một chiéu không thể thích hợp với pp thảo luận nhóm vì nó hạn chế sự phản hồi và trao đổi thông tin giữa các học sinh.Nhiệm vụ học tập: tùy theo nhiệm vụ học tập của học sinh, thấy giáo phải áp dụng phương pháp dạy học và phương tiện dạy học thích hợp. Vd: khi dạy các vấn để thuộc lĩnh vực kỹ năng thực hành rất cin các phương tiện như vật thật, luyện tương tự hay trò chơi, ¢. Dac tính của người học: cùng một nội dung học tập: với học sinh có trình độ khác nhau, ở các vùng khác nhau thì giáo viên phải sử dụng các phương tiện đạy học khác nhau sao cho phù hợp với từng đối tượng học sinh.Sự cần trở của thực tế: hiện trang thực tế của nhà trường về kinh tế là một yếu tố cản trở lớn đến việc sử dụng phương tiện dạy học. Có nhiều loại phương pháp có hiệu quả cao trong giảng dạy nhưng không phải trường nào cũng có đủ khả nang tài chính để trang bị đẩy đủ các phương tiện ấy.